80 proc. zadowolonych z pracy, 20 proc. z pensji. Nauczycielski paradoks Polski

300gospodarka.pl 1 godzina temu

Jeśli chodzi o subiektywną ocenę pozafinansowych warunków zatrudnienia, polscy nauczyciele są w ścisłej czołówce państw OECD. Zajmują 6 miejsce, obok Austrii czy Litwy, a aż 80,3 proc. deklaruje zadowolenie w tym obszarze. Zupełnie inaczej to wygląda, jeżeli weźmiemy pod uwagę samą satysfakcję z płacy – pod tym względem Polska plasuje się na 3. miejscu od końca, a zaledwie co piąty nauczyciel jest zadowolony z wynagrodzenia.

Dla porównania na poziomie średniej dla państw OECD satysfakcję z pensji deklaruje 38,7 proc. nauczycieli, a z pozostałych warunków zatrudnienia – 68,4 proc. Przytoczone dane to wyniki badania TALIS 2024 opisanych w raporcie OECD.

Nauczyciele wysoko oceniają warunki pracy...

Jak zwraca uwagę Polski Instytut Ekonomiczny (PIE), na tak wysoki poziom satysfakcji z pozafinansowych aspektów pracy wśród nauczycieli wpływa między innymi dobra organizacja pracy oraz wysoka elastyczność. Wskaźnik liczby uczniów przypadających na jednego nauczyciela jest bliski średniej OECD lub korzystniejszy, szczególnie na poziomie wyższych klas szkoły podstawowej. To zmniejsza codzienne obciążenie w pracy.

Ponadto zawód nauczyciela wiąże się z relatywnie niższym wymiarem czasu pracy. Z danych PIAAC wynika, iż przepracowują tygodniowo średnio o 2,2 godz. mniej niż pozostali pracownicy z wykształceniem wyższym w Polsce (38,6 godzin względem 40,8 godzin). Wynik ten wypada również korzystnie na tle państw OECD, w których średnia liczba godzin pracy nauczycieli tygodniowo wynosi 40,8.

Elastyczność pracy potwierdzają również dane dotyczące czasu spędzonego w budynku szkoły – na poziomie klas V-VIII czas spędzony przy tablicy wynosi w Polsce 486 godz. rocznie, co stanowi ok. 34 proc. z 1440 godz. całkowitego wymiaru pracy (wobec średniej OECD odpowiednio 710 godz. i 45 proc. z 1579 godz.). Podobna relacja utrzymuje się na innych poziomach edukacji, z wyjątkiem edukacji przedszkolnej.

...ale samą satysfakcją nie wykarmią rodziny

Jednak choćby podwyżki dla nauczycieli w ostatniej dekadzie nie wystarczyły, aby zwiększyć ich deklarowaną satysfakcję finansową. W latach 2015-2025 w Polsce odnotowano łączny wzrost wynagrodzeń rzeczywistych w tym sektorze aż o 41 pkt. proc. To daje nam drugie miejsce wśród państw OECD, zaraz po Węgrzech.

Mimo to nauczyciele wciąż zarabiają o 13 proc. mniej niż pozostali pracownicy z wykształceniem wyższym w kraju. Ten wynik jest również niski, jeżeli porównamy go z państwami OECD. Dla całej wspólnoty średnia relacja zarobków nauczycieli do pensji pracowników z wykształceniem wyższym wynosi 91 proc., a u liderów, np. w Kostaryce czy Turcji, choćby 169 proc.

Szacunek w sondażach, niedocenienie w szkołach

Poza kwestiami finansowymi nauczyciele odczuwają także brak poczucia docenienia przez społeczeństwo. Tutaj nie jesteśmy wyjątkiem, bo to zjawisko powszechne w większości państw OECD. W 2024 r. tylko 10,4 proc. nauczycieli w Polsce uważało, iż ich praca jest doceniana społecznie, co stanowi spadek o 7,5 pkt. proc. w stosunku do 17,9 proc. w 2013 r. Wskaźnik ten jest ponad dwukrotnie niższy niż średnia państw OECD (21,7 proc. w 2024 r. w porównaniu z 30,9 proc. w 2013 r.).

Przekonanie nauczycieli o niskim poziomie uznania w społeczeństwie nie znajduje potwierdzenia w danych CBOS. Zgodnie z nimi aż 79 proc. Polaków deklaruje wysoki szacunek dla tego zawodu. Kontrast wynika najprawdopodobniej z różnego punktu odniesienia badanych. Ocena statusu zawodowego przez nauczycieli kształtuje się w ramach codziennych interakcji, a nie w abstrakcyjnych warunkach sondażowych. Jak wskazują badania Związku Nauczycielstwa Polskiego, nauczyciele często doświadczają krytyki oraz podważania ich kompetencji ze strony rodziców. W literaturze opisywany jest również istotny wpływ wynagrodzenia na prestiż oraz atrakcyjność zawodu. Relatywnie niższe pensje nauczycieli sprawiają, iż czują się niedoceniani.