
Lek, który może uratować życie dziecka w czasie wstrząsu anafilaktycznego, wciąż nie jest standardowym wyposażeniem szkół. Eksperci uczestniczący w posiedzeniu połączonych senackich Komisji Zdrowia i Komisji Edukacji przekonywali, iż problem dostępności adrenaliny w placówkach oświatowych można rozwiązać – to bez długiego oczekiwania na zmiany ustawowe. Wskazywali na potrzebę współpracy Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji oraz uproszczenia przepisów.
Posiedzenie połączonych komisji odbyło się 18 listopada. Poświęcono je opiece zdrowotnej nad uczniem z chorobą przewlekłą i niepełnosprawnością w placówce oświatowej. Sam fakt zwołania wspólnego posiedzenia senackich Komisji Zdrowia i Komisji Edukacji pokazuje, jak istotny staje się problem zdrowia uczniów i konieczność współpracy między różnymi obszarami państwa. W dyskusji wybrzmiały zarówno problemy związane z codziennym wsparciem dzieci wymagających szczególnej opieki zdrowotnej, jak i sytuacje nagłe, w których brak odpowiedniego przygotowania szkoły może mieć tragiczne konsekwencje. Jednym z najważniejszych tematów stała się dostępność adrenaliny w przypadku wstrząsu anafilaktycznego.
Skutecznie ratować życie
Prof. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowa w dziedzinie alergologii, zwróciła uwagę, iż o dostępności adrenaliny do samodzielnego podawania dyskutuje się od dekad. Zaznaczyła, iż przebieg anafilaksji może być gwałtowny i stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. – Najistotniejszym problemem jest to, iż jeżeli wstrząs wystąpi, to rozwija się w ciągu kilku minut. o ile adrenalina nie zostanie wtedy podana, może to zakończyć się tragicznie – tłumaczyła prof. Jahnz-Różyk, zwracając uwagę na brak dobrych statystyk dotyczących takich zdarzeń.
– Zależy nam na zmianach przepisów, które umożliwią skuteczne ratowanie życia, bo nie zawsze wszyscy rozumieją, co to oznacza w praktyce. Podanie adrenaliny do samodzielnego stosowania również nie jest tak prostym zagadnieniem. Z naszych badań wynika, iż nie każdy lekarz wie dokładnie, jak prawidłowo podać adrenalinę domięśniowo. Wiąże się z tym szereg problemów. Dlatego wydaje nam się, iż najlepszym rozwiązaniem byłaby adrenalina donosowa, którą można podać bez obaw związanych z iniekcją, a dodatkowo, w zapasie, w szkołach i przedszkolach powinna znajdować się adrenalina do samodzielnego podawania. To byłoby rozwiązanie, które mogłoby dobrze sprawdzić się w praktyce – argumentowała prof. Karina Jahnz-Różyk.
Adrenalina dla szkół
Jak zauważyła prof. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, zagrożenie anafilaksją dotyczy również dzieci, u których wcześniej nie rozpoznano żadnych problemów zdrowotnych. W takich sytuacjach szkoła może nie być przygotowana na nagłe pogorszenie stanu zdrowia ucznia. – Są sytuacje, kiedy wydaje nam się, iż dziecko jest zupełnie zdrowe, a u którego może dojść do ciężkiego wstrząsu anafilaktycznego. Dlatego kontakt między lekarzem a szkołą powinien być bardzo dobry – podkreślała.
Dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, alergolog, pediatra i gastroenterolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przypomniała, iż adrenalina występuje w różnych postaciach, a dostęp do nich oraz sposób podania mają znaczenie w kontekście szkolnej pierwszej pomocy. – Dziś duże nadzieje wiążemy z najnowszą postacią adrenaliną – adrenaliną donosową. Chcielibyśmy, aby szkoły mogły same zakupić adrenalinę i ją posiadać, żeby w sytuacji zagrożenia zdrowia ucznia nie trzeba jej było szukać po plecakach – mówiła prof. Plata-Nazar.
Problemem pozostają jednak także formalne ograniczenia dotyczące zakupu adrenaliny przez szkoły. Placówki nie mogą nabyć jej bezpośrednio w hurtowni, ponieważ jest to lek wydawany na imienną receptę. To jeden z elementów, który utrudnia zapewnienie szkołom dostępu do preparatu na wypadek nagłego zagrożenia życia.
Rozporządzenie zamiast wieloletniej zmiany ustawy?
Prof. Marek Jutel, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance, przekonywał, iż dostępność adrenaliny w szkołach można poprawić bez konieczności przeprowadzania długotrwałych zmian ustawowych. Jego zdaniem najważniejsze są dwa elementy: edukacja i dostęp do leku, przy czym to właśnie dostępność adrenaliny jest szczególnie pilnym problemem.
Propozycja prof. Marka Jutela dotycząca konkretnego rozwiązania problemu dostępności adrenaliny w szkołach spotkała się z podziękowaniem ze strony przewodniczącej senackiej Komisji Zdrowia Beaty Małeckiej-Libery.
– Proponujemy rozwiązania bezkosztowe. Chodzi o odpowiednie dostosowanie przepisów w formie rozporządzenia, a nie ustawy, co – jak wiemy – mogłoby być bardziej skomplikowane. Takie rozwiązanie umożliwiłoby szkołom dostęp do adrenaliny. To niewielki koszt z punktu widzenia placówki – kilkaset złotych na rok lub dwa, w zależności od okresu ważności preparatu. Naprawdę można to zrobić – podkreślał prof. Jutel. – Powinny być dostępne dwie formy adrenaliny: autostrzykawka, ale przede wszystkim adrenalina przeznaczona dla dzieci. Najłatwiejsza w zastosowaniu byłaby adrenalina donosowa. To rozwiązanie można wdrożyć stosunkowo szybko, w porozumieniu Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji.
Jeżeli adrenalina byłaby dostępna, problem odmowy jej podania przez nauczyciela nie powinien istnieć. Nauczyciel jest zobowiązany do udzielenia pomocy zgodnie z przepisami dotyczącymi ratownictwa medycznego.
Prof. Marek Jutel poinformował o skierowaniu pisma do Ministerstwa Edukacji z prośbą o wyznaczenie osoby koordynującej działania w tym zakresie. Eksperci chcą również przygotować materiały edukacyjne dla szkół, bez potrzeby generowania dodatkowych kosztów. Zwracał przy tym uwagę, iż skala problemu jest większa, niż mogłoby się wydawać – z danych epidemiologicznych wynika, iż wśród uczniów dochodzi rocznie do ponad 300 reakcji potencjalnie zagrażających życiu.
– Adrenalina w szkołach absolutnie powinna być dostępna. Konieczne jest szybkie rozwiązanie tego problemu – podkreślał. Nie krył też frustracji z powodu braku systemowego rozwiązania, mimo iż jego zdaniem proponowane działania nie wymagają dużych nakładów finansowych, ale przede wszystkim współpracy Ministerstwa Zdrowia z Ministerstwem Edukacji Narodowej. – To trochę wstyd, iż w tak prostej sprawie nie udało nam się zapewnić dostępności preparatów, które mogą pomóc uratować życie – mówił.
Dostępność i edukacja
Żaneta Cwalina-Śliwowska, wiceminister sportu i turystyki, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych, która dwukrotnie doświadczyła wstrząsu anafilaktycznego, wyjaśniła, iż choć w kursach dla pedagogów uwzględniono już zagadnienia dotyczące podawania adrenaliny, to problemem pozostaje jej dostępność w szkołach. – Chciałabym zakomunikować stan faktyczny: mamy w kursach dla pedagogów ujęty sposób podania adrenaliny, ale jej samej w szkołach nie ma – mówiła.
Podkreślała, iż autostrzykawki z adrenaliną mają zwykle dzieci, u których wcześniej rozpoznano alergię i które zostały wyposażone w lek przez rodziców. Nie zawsze jednak dziecko i jego rodzice wiedzą o uczuleniu, a wstrząs anafilaktyczny może wystąpić nagle, np. po spożyciu alergizującego produktu. – Czy w apteczkach szkolnych jest adrenalina w formie autostrzykawki? o ile nie, czy ministerstwo w najbliższym czasie planuje taki obowiązek na szkoły nałożyć? – pytała. Zwróciła uwagę, iż sama, prowadząc klub sportowy, stara się zapewnić trenerom dostęp do adrenaliny. – Nie wyobrażam sobie sytuacji, w której dziecko z powodu wstrząsu umiera.
Wiceminister przekonywała również, iż obawy nauczycieli związane z podaniem adrenaliny można rozwiać dzięki edukacji. – choćby o ile wstrząs anafilaktyczny nie jest dobrze zdiagnozowany, to podanie adrenaliny nie powoduje żadnych skutków zdrowotnych, w żaden sposób nie szkodzi zdrowiu. Mamy więc możliwość uratowania życia choćby wtedy, kiedy nie wiemy do końca, czy jest to wstrząs, czy nie. Można tę informację przekazać nauczycielom. Jest to bardzo istotne i ograniczyłoby niepewność pedagogów związaną z podaniem adrenaliny – przekonywała.
Szkoła potrzebuje procedur i wsparcia
Iwona Jasińska, dyrektorka Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jarosława Dąbrowskiego w Olsztynie, zwróciła uwagę na granice odpowiedzialności dyrektora i nauczyciela w opiece nad uczniami z problemami zdrowotnymi. Podkreślała, iż szkoła musi być przygotowana na sytuacje nagłe, a jednym z elementów tego przygotowania jest odpowiednie przeszkolenie pracowników.
– Zadaniem dyrektora jest stworzenie ram prawnych i organizacyjnych, które umożliwiają dziecku bezpieczny pobyt na terenie szkoły. Dyrektor musi też przygotować kadrę w zakresie specyfiki chorób ucznia, np. jak reagować w przypadku ataku padaczki czy właśnie wstrząsu anafilaktycznego – mówiła Jasińska, która podczas posiedzenia zaapelowała o wypracowanie spójnego modelu wsparcia opartego na współpracy resortów zdrowia i edukacji.
Potrzebna kooperacja międzyresortowa
Wnioski z posiedzenia mają zostać zebrane i przekazane Ministerstwu Zdrowia oraz MEN. Uczestnicy spotkania w Senacie niejednokrotnie podkreślali, iż problem wymaga współpracy obu resortów, a proponowane rozwiązania powinny przede wszystkim umożliwić szkołom szybkie i bezpieczne reagowanie w sytuacjach nagłych.
Niedosyt pozostawiła nieobecność w dalszej części spotkania wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej, która opuściła posiedzenie przed dyskusją poświęconą m.in. konkretnym rozwiązaniom dotyczącym dostępności adrenaliny w szkołach. To właśnie resort zdrowia pozostaje kluczowym partnerem w rozmowie o możliwościach prawnych i organizacyjnych dotyczących zapewnienia placówkom oświatowym dostępu do leku ratującego życie.
W posiedzeniu Komisji Zdrowia oraz Komisji Edukacji Senatu RP uczestniczyli:
- Beata Małecka-Libera, przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia
- Senator Ewa Monika Kaliszuk
- Senator Wojciech Konieczny
- Żaneta Cwalina-Śliwowska, wiceminister sportu i turystyki, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych
- Katarzyna Kęcka, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia
- Paulina Piechna-Więckiewicz, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej
- Stanisław Pawlak, zastępca przewodniczącego senackiej Komisji Edukacji
- Prof. dr hab. Marek Jutel, kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, konsultant wojewódzki w dziedzinie alergologii dla woj. dolnośląskiego, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance
- Dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Alergologii i Żywienia Dzieci w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym
- Prof. dr hab. Karina Jahnz-Różyk, krajowa konsultant w dziedzinie alergologii
- Prof. dr hab. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego
- Prof. dr hab. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
- Anna Miszczak, dyrektor Departamentu Świadczeń Opieki Zdrowotnej NFZ
- Monika Zamarlik, prezes Federacji Diabetyków
- Katarzyna Kot-Nowak, prezes zarządu NZOZ Zdrowie-Med.
- Iwona Jasińska, dyrektorka Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jarosława Dąbrowskiego w Olsztynie
- Mec. Bartłomiej Sasin, Kancelaria KRK
fot. Bartek Dąbrowski











