AI zmieni szkołę. Co czeka uczniów, nauczycieli i rodziców?

Dr Waldemar Jakubowski, przewodniczący Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”, odpowiada na pytania Rafała Górskiego, redaktora naczelnego Tygodnika Spraw Obywatelskich.

Powszechny dostęp do Internetu i otwartych zasobów edukacyjnych, zamiast wyrównać szanse – pogłębia przepaść. Technologia nie jest neutralna. W rękach klasy z wysokim kapitałem kulturowym staje się windą. W rękach pozostałych – lustrem utwierdzającym w miejscu. Powstaje „arystokracja wykorzystania” – nie posiadania, ale umiejętności użycia.
projekt „Polska Agenda Odporności Cyfrowej 2040 – model strategicznego przygotowania na antynomie cyfryzacji”, scenariusz „Światy rozwarstwione”

Polska wzlatuje technologicznie jak Feniks, ale ryzykuje, iż jej społeczne fundamenty pozostaną w popiołach. (…) Czy sukces 8–12% elit jest sukcesem narodu?
scenariusz „Feniks z popiołów”

Efekt końcowy to system kastowy z dziedziczeniem pozycji na poziomie 88–92% dla elity – i szansą awansu z dna do szczytu równą 0,3–0,8%. Nie ma rewolucji, bo nie ma już wyobraźni, iż mogłoby być inaczej.
scenariusz „Fabryka posłuszeństwa”

1. Czy jesteśmy świadkami początku końca szkoły publicznej, jaką znamy? Jeden ze scenariuszy opracowanych w ramach projektu „Polska Agenda Odporności Cyfrowej 2040 – model strategicznego przygotowania na antynomie cyfryzacji” zakłada, iż zamożniejsi rodzice przenoszą dzieci do prywatnych i hybrydowych modeli edukacji, najlepsi nauczyciele odchodzą, a szkoła publiczna coraz bardziej pełni funkcję opiekuńczą. Czy widzi pan już dziś początki takiego procesu? Co trzeba zrobić, żeby dobra edukacja nie stała się przywilejem zamożnych?
2. Czy sztuczna inteligencja da nauczycielowi więcej swobody, czy stanie się kolejnym narzędziem kontroli? Scenariusz „Fabryka posłuszeństwa” pokazuje szkołę zarządzaną przez standaryzację, mierzalne wskaźniki i cyfrowy nadzór. Czy AI może doprowadzić do sytuacji, w której algorytm będzie oceniał nie tylko ucznia, ale także nauczyciela?
3. A może największym zagrożeniem nie jest sama sztuczna inteligencja, ale to, iż najlepiej wykorzystają ją ci, którzy już mają przewagę? Agenda pokazuje, iż niemal powszechny dostęp do sieci może iść w parze z rosnącą przepaścią kompetencyjną. Czy publiczna szkoła pozostało zdolna wyrównywać szanse dzieci niezależnie od dochodów i kapitału kulturowego rodziców?

→ Dzień bez Ekranu. Jak odzyskać dzieciństwo? • Mariusz Z. Jędrzejko, Rafał Górski

4. Jeden ze scenariuszy Agendy zakłada, iż automatyzacja może zlikwidować miliony miejsc pracy, także wymagających kwalifikacji. jeżeli taki kierunek zmian się urzeczywistni, to do jakiego świata pracy przygotowuje dziś polska szkoła? Czego powinniśmy przestać uczyć, a czego zacząć uczyć natychmiast?
5. Najbardziej optymistyczny scenariusz Agendy zakłada daleko idącą personalizację edukacji z pomocą AI. Ale kto ma kontrolować algorytm, który ocenia predyspozycje dziecka i podpowiada jego ścieżkę rozwoju? Kto powinien być właścicielem danych ucznia? Czy rodzic i uczeń powinni mieć prawo powiedzieć: nie chcę, żeby algorytm profilował moje dziecko? Kto będzie miał ostatnie słowo w sprawie użycia AI wobec dziecka – rodzic, nauczyciel, dyrektor, Ministerstwo Edukacji Narodowej czy dostawca technologii?
6. Jakie trzy konkretne decyzje powinna dziś podjąć „Solidarność”, a jakie trzy państwo, żeby w 2040 roku nie obudzić się w „Światach rozwarstwionych” albo „Fabryce posłuszeństwa”?
7. Jakiego ważnego pytania nikt panu jeszcze nie zadał w temacie, o którym rozmawiamy? I jaka jest na nie odpowiedź?

Tygodnik Spraw Obywatelskich

Od 2020 roku odkrywamy niewygodne prawdy i nagłaśniamy historie, które mają moc zmieniać Polskę.

Przekaż darowiznę i stań się naszym współwydawcą

Zapraszamy na staże, praktyki i wolontariat!

Dołącz do nas!

Muzyka „Also Sprach Zarathustra – Einleitung” – Kevin MacLeod, CC BY 3.0