Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie ponownie dostępne dla badaczy – kolejna decyzja nowego Metropolity

Czytelnia naukowa Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie zostanie ponownie udostępniona badaczom 10 lutego 2026 roku. Równolegle metropolita krakowski Grzegorz Ryś mianował nowego dyrektora archiwum – ks. dr. Rafała Szczurowskiego, który ma rozpocząć pełnienie funkcji 1 lutego.

Zamknięcie od września 2024 roku

O wstrzymaniu działalności czytelni archiwum poinformowano w komunikacie z końca sierpnia 2024 r. Wskazano w nim, iż od września 2024 r. zarówno czytelnia genealogiczna, jak i naukowa pozostają zamknięte do odwołania, a tym samym nie ma możliwości prowadzenia kwerend.

Decyzja o zablokowaniu dostępu do zbiorów została podjęta w czasie, gdy metropolitą krakowskim był Marek Jędraszewski. Oficjalnie nie podano uzasadnienia decyzji, ale nieoficjalnie wskazywano, iż zamknięcie mogło być związane z debatą o dostępie do historycznych dokumentów dotyczących potencjalnych nadużyć na terenie archidiecezji.

Metropolita: archiwum ma służyć badaniom

W zapowiedziach dotyczących przywrócenia dostępu do zasobu metropolita krakowski podkreślał, iż archiwum powinno pełnić swoją podstawową funkcję – służyć badaniom naukowym i działać w oparciu o standardowe reguły udostępniania materiałów. Zwracał uwagę, iż zamknięcie archiwum nie sprzyja pracy badaczy, a instytucja powinna być dostępna dla osób prowadzących rzetelne kwerendy – z zachowaniem zasad ochrony zbiorów i porządku pracy archiwalnej.

Nowe zasady udostępniania: godziny, rezerwacje, kwerendy genealogiczne

Opublikowane zasady przewidują, iż archiwum będzie otwarte dla czytelników od wtorku do piątku, w dwóch turach: 9:00–11:00 oraz 11:15–13:00, z obowiązkową przerwą techniczną 11:00–11:15.

Korzystanie z czytelni ma odbywać się wyłącznie po wcześniejszym kontakcie (mailowym) lub po złożeniu pisemnego zamówienia. Po przygotowaniu materiałów czytelnik ma otrzymać informację o terminie, w którym będzie mógł skorzystać z udostępnionych jednostek archiwalnych. W przypadku kwerend genealogicznych wskazano, iż – ze względu na konserwację i reorganizację ksiąg metrykalnych – poszukiwania mają być realizowane przez pracowników archiwum na podstawie zgłoszeń elektronicznych.

Nowy dyrektor: „najważniejsze są źródła”

Nowym dyrektorem został ks. dr Rafał Szczurowski – doktor historii, w latach 2001–2022 wykładowca Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, a następnie Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Zajmuje się dziejami Kościoła katolickiego w okresie nowożytnym i najnowszym; jest autorem publikacji naukowych, m.in. „Socjaliści w polskiej publicystyce katolickiej lat 1878–1918” (2001), „Zaradzić potrzebom doczesnym i wiecznym. Idee oświecenia w Kościele katolickim w Polsce (do 1795 r.)” (2014) oraz „Pokolenie czasu upadku Rzeczpospolitej w polskich kazaniach okolicznościowych z lat 1795–1830” (2020).

W wypowiedzi opublikowanej przy okazji nominacji podkreślił, iż decyzji o objęciu funkcji towarzyszyły obawy, ale priorytetem ma być dostępność zasobu dla badaczy: „Gdy Ksiądz Kardynał zaproponował mi, abym kierował archiwum, była we mnie trochę obawa, jak to wszystko się potoczy, ale zdecydowałem się spróbować, tak aby to archiwum służyło badaczom” – zaznaczył. Dodał, iż „najważniejsze są źródła”, a im więcej są one znane i rzetelnie odczytywane, tym łatwiej mierzyć się z wyzwaniami teraźniejszości.

Nowy dyrektor zapowiada, iż pierwsze dni i tygodnie przeznaczy na zapoznanie się ze zbiorem, jednak wznowienie pracy czytelni naukowej ma nastąpić od 10 lutego. Jednocześnie wskazał, iż docelowo planowane jest uruchomienie dwóch ścieżek obsługi: historycznej i genealogicznej, a zamówione materiały mają być udostępniane zgodnie z zasadami obowiązującymi w archiwum – zbliżonymi do standardów przyjętych w podobnych instytucjach.

Zasób od XV wieku

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Kraków – obok Archiwum Kapitulnego – należy do najbogatszych w Polsce zbiorów źródeł opisujących różne aspekty życia religijnego, społecznego i kulturalnego diecezji krakowskiej od XV wieku. W zasobach znajdują się m.in. dokumenty związane z pracą kancelarii kurii i działalnością biskupa, korespondencja urzędowa, księgi święceń, dokumentacja z wizytacji biskupich i dziekańskich, akta dotyczące parafii i zakonów oraz duplikaty ksiąg metrykalnych z XIX wieku.

Zgromadzona dokumentacja obejmuje sprawy rozległe – od sądownictwa kościelnego i funkcjonowania administracji kościelnej, przez życie duchowe i kulturalne parafii, praktykę udzielania sakramentów, po kwestie gospodarcze związane z beneficjami kościelnymi. W materiałach gromadzonych od czasów średniowiecza widoczne jest także bogactwo religijne i różnorodność kulturowa dawnej, rozległej diecezji krakowskiej.

(PB)