Babcie na zawołanie Elżbieta Nowak obudziła się od głośnego śmiechu. Nie cichego chichotu, nie tłumionego mruknięcia, ale donośnego, zupełnie nieprzystojącego szpitalnej sali rechotu, którego zawsze nie znosiła. Śmiała się jej współlokatorka, trzymając przy uchu telefon i wymachując drugą ręką, jakby rozmówca mógł to widzieć. – Lenka, no nie wierzę! Naprawdę tak powiedział? Przy wszystkich? Elżbieta spojrzała na zegarek. Za piętnaście siódma rano. Do pobudki jeszcze piętnaście minut. Kwadrans, który mogła spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj wieczorem, kiedy przywieziono ją do sali, współlokatorka już leżała i gwałtownie coś pisała na telefonie. Powiedziały sobie tylko: „Dobry wieczór” – „Dzień dobry” i każda zanurzyła się we własnych myślach. Elżbieta była wdzięczna za milczenie. A teraz – cyrk. – Przepraszam – powiedziała cicho, ale stanowczo – Można prosić ciszej? Współlokatorka się odwróciła. Okrągła twarz, krótkie siwe włosy, których choćby nie próbowała farbować, jaskrawa piżama w czerwone grochy. I to w szpitalu! – Oj Lenka, oddzwonię, bo tu zaczęli mnie wychowywać – odłożyła telefon i uśmiechnęła się do Elżbiety. – Przepraszam! Katarzyna Szymańska. Dobrze się pani spało? Ja w ogóle przed operacją nie śpię, to dzwonię do kogo się da. – Elżbieta Nowak. To iż pani nie śpi, nie znaczy, iż inni nie chcą odpocząć. – Ale przecież już pani nie śpi – Katarzyna mrugnęła. – Dobrze, będę szeptać. Obiecuję. Nie szeptała. Do śniadania zdążyła wykonać jeszcze dwa telefony, za każdym razem mówiąc coraz głośniej. Elżbieta ostentacyjnie odwróciła się do ściany i nakryła głowę kołdrą, ale nie pomogło. – Dzwoniła córka – wyjaśniła podczas śniadania, które obie zostawiły nietknięte – Operacja. Martwi się, biedna. Uspokajam ją jak umiem. Elżbieta milczała. Jej syn nie zadzwonił. Ale nie czekała – uprzedził, iż rano ma ważne zebranie w pracy. Sama go tak wychowała – praca to poważna sprawa, obowiązek. Katarzynę zabrali pierwszą. Szła korytarzem machając na pożegnanie i rzucając coś pielęgniarce, ta się śmiała. Elżbieta pomyślała, iż po operacji dobrze byłoby, gdyby ją przenieśli do innej sali. Ją samą zabrano godzinę później. Zawsze ciężko znosiła narkozę. Obudziła się z nudnościami i tępym bólem w prawym boku. Pielęgniarka uspokajała, iż wszystko się udało i „trzeba chwilę wytrzymać”. Elżbieta umiała wytrzymać. Zawsze to potrafiła. Wieczorem, gdy przewieźli ją z powrotem do sali, Katarzyna już leżała na łóżku. Twarz szara, oczy zamknięte, kroplówka w ręce. Cicho. Po raz pierwszy cicho. – Jak się pani czuje? – zapytała Elżbieta wbrew sobie. Katarzyna uchyliła powieki. Uśmiechnęła się słabo. – Jeszcze żyję. A pani? – Też. Zapadła cisza. Za oknem gęstniał zmierzch. Kroplówki cicho zgrzytały. – Przepraszam za ranek – odezwała się w końcu Katarzyna. – Jak się denerwuję – gadam bez przerwy. Wiem, iż to irytuje, ale nie umiem się powstrzymać. Elżbieta chciała odpysknąć, ale była za bardzo zmęczona. Wydusiła: – Nic się nie stało. W nocy żadna nie spała. Obie bolało. Katarzyna nie dzwoniła już do nikogo, leżała cicho, ale Elżbieta słyszała jak się wierci, wzdycha. Chyba choćby płakała, cicho, w poduszkę. Rano przyszła lekarka. Obejrzała szwy, zmierzyła temperaturę, powiedziała: „Pięknie panie, wszystko w porządku”. Katarzyna chwyciła zaraz za telefon. – Leniu, cześć! Już żyję, nie musisz się martwić. Co z moimi? Kiruś naprawdę miał gorączkę?… Już przeszło? No widzisz, mówiłam ci, iż nic strasznego. Elżbieta słuchała mimo woli. „Moi” – czyli wnuki. Córka zdaje relację. Jej własny telefon milczał. Dwie smsy od syna: „Mamo, jak się czujesz?” oraz „Napisz, jak będziesz mogła”. Przyszły wczoraj wieczorem, jeszcze kiedy dochodziła do siebie po narkozie. Napisała: „Wszystko dobrze”. Dodała buźkę – syn lubił emotikony, mówił, iż bez nich wiadomości są zimne. Odpowiedź przyszła po trzech godzinach: „Super! Całusy”. – Pani bliscy nie przyjadą? – zapytała Katarzyna po południu. – Syn pracuje. Mieszka daleko. Po co miałby przyjeżdżać, nie jestem dzieckiem. – Racja. – Katarzyna pokiwała głową. – U mnie córka też mówi: mamo, jesteś dorosła, dasz sobie radę. I w sumie dobrze, iż nie muszą się martwić, prawda? W jej głosie zabrzmiało coś, co sprawiło, iż Elżbieta spojrzała na nią uważniej. Katarzyna uśmiechała się, ale oczy nie były wesołe. – Ma pani wnuki? – Troje. Kiryłek najstarszy, osiem lat. Potem Marysia i Leon, rok różnicy, cztery i trzy lata. – Wyjęła telefon z szafki. – Chce pani zdjęcia zobaczyć? Pokazywała zdjęcia dobre dwadzieścia minut. Dzieci na działce, dzieci nad morzem, dzieci z tortem. Na wszystkich była ona – przytulała, całowała, śmiesznie się wygłupiała. Córki nie było na żadnym. – Córka robi zdjęcia – wyjaśniła. – Nie lubi być przed obiektywem. – Wnuki często u pani bywają? – adekwatnie to ja u nich mieszkam. Córka pracuje, zięć też, więc… pomagam. Odebrać z przedszkola, sprawdzić lekcje, ugotować… Elżbieta pokiwała głową. U niej było podobnie. Pierwsze lata po narodzinach wnuka też pomagała codziennie. Potem wnuk podrósł, zaczęła bywać rzadziej. Teraz raz w miesiącu, w niedzielę. jeżeli znajdą czas. – A pani? – Jeden wnuk. Dziewięć lat. Dobrze się uczy, chodzi na zajęcia. – Często się widujecie? – Bywa, w niedziele. Są strasznie zajęci. Rozumiem to. – No tak – westchnęła Katarzyna, odwracając się do okna. – Zajęci… Zapadła cisza. Za oknem mżył deszcz. Wieczorem Katarzyna powiedziała: – Nie chcę wracać do domu. Elżbieta podniosła wzrok. Katarzyna siedziała na łóżku ze ściągniętymi pod brodę kolanami i patrzyła w podłogę. – Naprawdę nie chcę. Myślałam i myślałam i nie chcę. – Dlaczego? – A po co? Wrócę i znowu to samo: Kirył nie zrobił lekcji, Marysia znowu zasmarkana, Leon podarł spodnie, córka haruje do nocy, zięć w delegacji. Ja: pierz, gotuj, sprzątaj, pomagaj. I nawet… – urwała. – choćby „dziękuję” nie usłyszę. Bo przecież babcia, to musi. Elżbieta milczała. W gardle rosła jej gula. – Przepraszam – Katarzyna otarła oczy. – Rozkleiłam się. – Nie przepraszaj. – Elżbieta odezwała się cicho. – Pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Myślałam, w końcu się sobą zajmę. Do teatru pójdę, na wystawy. choćby na kurs francuskiego się zapisałam. Odbyłam dwa spotkania. – I co się stało? – Synowa poszła na urlop macierzyński. Poprosiła, żebym pomogła, bo babcia przecież nie pracuje, jej łatwo. Nie umiałam odmówić. – I jak było? – Trzy lata codziennie. Potem wnuk do przedszkola, to co drugi dzień. Potem do szkoły – raz w tygodniu. Teraz… Teraz adekwatnie nie jestem im potrzebna. Mają nianię. A ja siedzę i czekam, czy sobie o mnie przypomną. Katarzyna pokiwała głową. – Córka miała w listopadzie przyjechać. Do mnie, w odwiedziny. Dom wysprzątałam, upiekłam ciasta. Zadzwoniła: mamo, sorry, Kirył ma trening. Nie da rady. – I nie przyjechała? – Nie. Ciastami poczęstowałam sąsiadkę. Siedziały w ciszy. Za oknem deszcz uderzał o szybę. – Wie pani, co jest najgorsze? – odezwała się Katarzyna. – choćby nie to, iż nie przyjeżdżają. Ale to, iż i tak czekam. Trzymam telefon w dłoni, bo może zadzwonią, może stęsknili się. Tak po prostu, nie bo czegoś chcą… Elżbiecie zaszkliły się oczy. – Ja też czekam. Za każdym razem, gdy dzwoni telefon, myślę: może syn chce tylko porozmawiać. Ale nie. Zawsze sprawa do załatwienia. – A my ratujemy – Katarzyna uśmiechnęła się gorzko. – Bo jesteśmy mamami. – Tak. Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Bolało obie. Po zabiegu leżały w ciszy, aż Katarzyna nagle powiedziała: – Zawsze myślałam, iż mam szczęśliwą rodzinę. Córka cudowna, zięć porządny, dzieciaki radość. Że jestem potrzebna. Że beze mnie się nie da. – I…? – I dopiero teraz widzę, iż się da. Córka od czterech dni nie jęczy, iż ma ciężko. Przeciwnie. Radzi sobie świetnie. Czyli potrafi. Babcia-niania po prostu wygodna. Elżbieta podniosła się na łokciu. – Wie pani, co ja zrozumiałam? Sama nauczyłam syna, iż mama zawsze pomoże, zawsze będzie czekać. Że moje plany nieważne, a jego święte. – Ja też tak robiłam. Córka dzwoni – rzucam wszystko i biegnę. – Przyzwyczaiłyśmy ich, iż nie jesteśmy ludźmi – Elżbieta mówiła wolno. – Że nie mamy własnego życia. Katarzyna przytaknęła. Milczała. – I co teraz? – Nie wiem. Piątego dnia Elżbieta wstała samodzielnie z łóżka. Szóstego przeszła do końca korytarza i z powrotem. Katarzyna była dzień w tyle, ale szła zawzięcie. Chodziły razem, wolno, podpierając się ścianą. – Po śmierci męża zupełnie się pogubiłam – opowiadała Katarzyna. – Myślałam, iż życie się skończyło. Córka powiedziała: mamo, teraz twoim sensem są wnuki. Żyj dla nich. To żyłam. Ale ten sens taki… jednostronny. Ja dla nich, a oni dla mnie tylko, gdy wygodnie. Elżbieta opowiedziała o rozwodzie trzydzieści lat temu – syn miał wtedy pięć lat. Jak sama go wychowywała, wieczorami studiowała, pracowała na dwa etaty. – Myślałam, iż jeżeli będę idealną matką, on będzie idealnym synem. Że oddam wszystko i on będzie wdzięczny. – A on dorósł i żyje swoim życiem – dokończyła Katarzyna. – Tak. I może to normalne. Ale nie spodziewałam się, iż będę tak samotna. – Ja też nie. Siódmego dnia przyszedł syn. Bez zapowiedzi. Elżbieta czytała na łóżku, kiedy pojawił się w drzwiach. Wysoki, w drogim płaszczu, z siatką owoców. – Mamo, cześć! – uśmiechnął się, pocałował ją w czoło. – Jak się czujesz? Lepiej? – Lepiej. – Super! Lekarz mówił, iż jeszcze trzy dni i wypis. Pomyślałem – może pojedziesz do nas? Gościnny pokój stoi pusty. – Dziękuję, wolę do domu. – Jak chcesz. Ale dzwoń, przyjedziemy. Został dwadzieścia minut. Opowiadał o pracy, o wnuku, o nowym samochodzie. Spytał, czy nie trzeba pieniędzy. Obiecał, iż odwiedzi za tydzień. I wyszedł szybko, z ulgą. Katarzyna leżała i udawała, iż śpi. Kiedy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy. – Pani syn? – Mój. – Przystojny. – Tak. – I zimny jak lód. Elżbieta nie odpowiedziała. Ścisnęło ją w gardle. – Wie pani – Katarzyna odezwała się półgłosem – pomyślałam, iż może powinnam przestać się łudzić, iż będą mnie kochać. Po prostu… puścić ich wolno. Pogodzić się, iż mają swoje życie. A my musimy znaleźć swoje. – Łatwo powiedzieć. – Trudno zrobić. Ale nie ma innego wyjścia. Albo będziemy siedzieć i czekać, aż sobie przypomną. – I co pani powiedziała córce? – zapytała nagle Elżbieta, przechodząc na „ty”. – Że po wypisie będę odpoczywać, może dwa tygodnie. Lekarz zabronił się przemęczać. Nie dam rady pilnować wnuków. – Obraziła się? – I jeszcze jak – Katarzyna uśmiechnęła się krzywo. – Ale wiesz co? Poczułam ulgę. Jakby ktoś zdjął mi kamień z serca. Elżbieta zamknęła oczy. – Boję się. Jak powiem „nie”, to w ogóle przestaną dzwonić. – A teraz dzwonią często? Cisza. – No właśnie. Gorzej nie będzie. Może być tylko lepiej. Ósmego dnia obie wypisano. Pakowały się w milczeniu, jakby żegnały się na zawsze. – Daj mi swój numer – zaproponowała Katarzyna. Elżbieta skinęła głową. Wpisały numery w telefony. Postały chwilę naprzeciwko siebie. – Dziękuję – powiedziała Elżbieta – Za to, iż byłaś blisko. – I ja dziękuję. Wiesz… od trzydziestu lat nie rozmawiałam z nikim tak szczerze. – Ja też. Przytuliły się ostrożnie, by nie zahaczyć o szwy. Pielęgniarka przyniosła wypisy, zamówiła taksówkę. Elżbieta pojechała pierwsza. W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się na kanapie. Zajrzała do telefonu. Trzy wiadomości od syna: „Mamo, już po wypisie?”, „Zadzwoń, jak będziesz w domu”, „Nie zapomnij o lekach”. Odpisała: „Jestem w domu. Wszystko ok.” Odłożyła telefon. Wstała, otworzyła szafę. Wyjęła teczkę, której nie oglądała od pięciu lat. Były tam ulotka kursu francuskiego i wydrukowany program koncertów filharmonii. Patrzyła na ulotkę i myślała. Zadzwonił telefon. Katarzyna. – Cześć. Wybacz, iż tak od razu… Po prostu… chciałam usłyszeć twój głos. – Bardzo się cieszę. – Wiesz co? Spotkajmy się! Gdy wrócimy do formy, może za dwa tygodnie. W kawiarni albo na spacerze. jeżeli chcesz, oczywiście. Elżbieta popatrzyła na ulotkę. Potem na telefon. Jeszcze raz na ulotkę. – Chcę. Bardzo chcę. Wiesz co? A może w sobotę? Mam już dość leżenia w domu. – W sobotę? Serio? Lekarze mówili… – Mówili. Ale trzydzieści lat dbałam o innych. Pora pomyśleć o sobie. – To umówione. W sobotę. Pożegnały się. Elżbieta odłożyła telefon i znów ujęła ulotkę. Kursy zaczynały się za miesiąc. Nabór ciągle trwał. Wyjęła laptop, weszła na stronę zapisów. Palce jej drżały, ale wpisała wszystkie dane aż do końca. Za oknem padał deszcz. Ale zza chmur zaczęło wyglądać słońce. Słabe, jesienne, ale jednak słońce. I Elżbieta pomyślała nagle, iż może życie dopiero się zaczyna. I kliknęła „Wyślij zgłoszenie”.