Babcie na Zawołanie Elżbieta Nowak obudziła się od śmiechu. Nie od cichego chichotu, nie od stłumionego podśmiechiwania, ale od głośnego, zupełnie nieprzystającego do szpitalnej sali rechotu, którego nie znosiła przez całe swoje dorosłe życie. Śmiała się współlokatorka z łóżka obok, trzymając telefon przy uchu i wymachując drugą ręką, jakby rozmówca mógł ją zobaczyć. — Kaśka, no daj spokój! Naprawdę tak powiedział? Przy wszystkich? Elżbieta spojrzała na zegarek. Za piętnaście siódma. Do pobudki jeszcze piętnaście minut. Piętnaście minut, które można by spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj wieczorem, gdy ją tylko przywieziono, współlokatorka już leżała i gwałtownie stukała w telefon. Powiedziały sobie tylko “dobry wieczór”—“dobry wieczór” i rozeszły się w myślach. Elżbieta była wdzięczna za milczenie. A teraz—cyrk. — Przepraszam, — powiedziała cicho, ale wyraźnie. — Można trochę ciszej? Sąsiadka odwróciła się. Okrągła twarz, krótka, siwiejąca fryzura, której choćby nie próbowała farbować, jaskrawa piżama w czerwone grochy. I to w szpitalu! — Oj, Kaśka, odezwę się później, bo mnie tu wychowują, — odłożyła telefon i odwróciła się z uśmiechem do Elżbiety. — Przepraszam! Ja jestem Katarzyna Szymczak. Wyspała się pani? Ja zupełnie nie śpię przed operacjami, to dzwonię, gdzie tylko się da. — Elżbieta Nowak. jeżeli pani nie śpi, to nie znaczy, iż inni nie chcą odpocząć. — Przecież pani już nie śpi, — Katarzyna mrugnęła. — Dobra, już szeptem, obiecuję. Nie szeptała. Do śniadania zdążyła jeszcze zadzwonić dwa razy, i tylko z każdą rozmową jej głos stawał się głośniejszy. Elżbieta odwróciła się ostentacyjnie do ściany i nakryła głowę kołdrą, ale to nie pomogło. — Dzwoniła córka, — tłumaczyła Katarzyna przy śniadaniu, które tylko stało na talerzu. — Operacja, stres, biedna się martwi. Ja ją uspokajam, jak mogę. Elżbieta milczała. Syn nie dzwonił. Zresztą nie oczekiwała, zapowiedział, iż rano ma ważne zebranie. Sama tak go wychowała: praca to poważna sprawa, to odpowiedzialność. Katarzynę zabrali pierwszą. Szła korytarzem, machając na pożegnanie ręką, i krzycząc coś do pielęgniarki, a ta się śmiała. Elżbieta pomyślała, iż dobrze by ją przenieśli po operacji do innej sali. Ją zabrali godzinę później. Zawsze źle znosiła narkozę. Obudziła się z mdłościami i tępym bólem w prawym boku. Pielęgniarka wyjaśniła, iż wszystko się udało, trzeba tylko wytrzymać. Elżbieta wytrzymywała. Tego była nauczona. Wieczorem, gdy odwozili ją do sali, Katarzyna już leżała na swoim łóżku. Twarz szara, oczy zamknięte, kroplówka w ręce. Cicho. Pierwszy raz cicho. — Jak się pani czuje? — zapytała Elżbieta, choć nie miała zamiaru zaczynać rozmowy. Katarzyna otworzyła oczy. Słabo się uśmiechnęła. — Jeszcze żyję. A pani? — Też. Zamilkły. Za oknem gęstniał zmierzch. Kroplówki cicho brzęczały. — Przepraszam za ranek, — odezwała się nagle Katarzyna. — Jak się denerwuję, to gadam bez opamiętania. Wiem, iż to irytujące, ale nic nie mogę poradzić. Elżbieta chciała powiedzieć coś kąśliwego, ale nie znalazła słów. Była zbyt zmęczona. Wyszeptała tylko: — Nic się nie stało. Nocą obie nie spały. Bolało je obie. Katarzyna już nie dzwoniła, leżała cicho, ale Elżbieta słyszała, jak się wierci, wzdycha. Raz, chyba, płakała. Po cichu, w poduszkę. Rano przyszła lekarka. Obejrzała rany, sprawdziła temperaturę, powiedziała obydwu: „Świetnie sobie radzicie, wszystko w porządku”. Katarzyna natychmiast chwyciła telefon. — Kaśka, cześć! Już wszystko okej, nie musisz się martwić. A jak tam moje? Kacper naprawdę miał gorączkę? Co? Już przeszło? No widzisz, mówiłam, iż nic mu nie będzie. Elżbieta mimowolnie przysłuchiwała się rozmowie. “Moje”—czyli wnuki. Córka zdaje raport. Jej własny telefon milczał. Zajrzała—dwie smsy od syna. “Mamo, jak się czujesz?” i “Napisz, kiedy będziesz mogła”. Wysłane wczoraj wieczorem, kiedy jeszcze dochodziła do siebie po operacji. Odpisała: “Wszystko dobrze”. Dodała buźkę. Syn lubił emotikony, mówił, iż bez nich wiadomości są suche. Odpowiedział po trzech godzinach: “Super! Buziak”. — Państwa nie odwiedzają? — zapytała Katarzyna w ciągu dnia. — Syn pracuje. Mieszka daleko. Po co miałby przyjeżdżać, nie jestem dzieckiem. — Otóż to, — przytaknęła Katarzyna. — U mnie córka też mówi: mamo, jesteś dorosła, poradzisz sobie sama. Po co przyjeżdżać, skoro wszystko dobrze, prawda? W jej głosie było coś, co sprawiło, iż Elżbieta spojrzała uważniej. Katarzyna się uśmiechała, ale oczy miała całkiem niewesołe. — Ile ma pani wnuków? — Troje. Kacper—najstarszy, osiem lat. Potem Maja i Leon—trzy, cztery lata. — Katarzyna wyciągnęła telefon z szafki. — Chce pani zobaczyć zdjęcia? Pokazywała je z dobre dwadzieścia minut. Dzieci na działce, dzieci nad morzem, dzieci z tortem. Na każdym zdjęciu była z nimi ona. Przytulała, całowała, robiła śmieszne miny. Córka na żadnym. — Córka robi zdjęcia, — wyjaśniła Katarzyna. — Nie lubi być na fotografii. — Wnuki często są u pani? — Ja adekwatnie mieszkam u nich. Córka pracuje, zięć też, to… pomagam. Odebrać z przedszkola, lekcje sprawdzić, obiad ugotować. Elżbieta skinęła głową. U niej było podobnie. Pierwsze lata po urodzeniu wnuka też pomagała codziennie. Potem już rzadziej—dziecko podrosło. Teraz raz w miesiącu, w niedzielę. O ile pasują plany. — U pani? — Jeden wnuk. Dziewięć lat. Dobrze się uczy, chodzi na zajęcia sportowe. — Często się widzicie? — Czasem w niedzielę. Są bardzo zajęci. Rozumiem to. — No właśnie, — Katarzyna odwróciła się do okna. — Zajęci. Milczenie. Za oknem zaczął siąpić deszcz. Wieczorem Katarzyna powiedziała: — Nie chcę wracać do domu. Elżbieta uniosła wzrok. Katarzyna siedziała na łóżku, kolana przyciągnięte do piersi, patrzyła w podłogę. — Naprawdę nie chcę. Myślałam, myślałam… i nie chcę. — Dlaczego? — Bo po co? Wrócę, a tam Kacper nie odrobi lekcji, Maja znów rozmazana, Leon rozerwie spodnie. Córka w pracy do nocy, zięć w delegacji. Pranie, gotowanie, sprzątanie, siedzenie, pomaganie. A oni nawet… — głos jej się załamał. — choćby dziękuję nie powiedzą. Bo w końcu babcia musi. Elżbieta milczała. Gula rosła w gardle. — Przepraszam, — Katarzyna otarła oczy. — Coś mi się zebrało. — Nie przepraszaj, — szepnęła Elżbieta. — Ja… pięć lat temu poszłam na emeryturę. Myślałam, iż w końcu zajmę się sobą. Chciałam chodzić do teatru, do galerii. Zapisałam się choćby na francuski. Dwa tygodnie wytrzymałam. — I co się stało? — Synowa poszła na urlop macierzyński. Poprosiła o pomoc. Przecież jestem babcią, nie pracuję, nie będzie mi trudno. Nie umiałam odmówić. — I jak było? — Trzy lata codziennie. Potem wnuk poszedł do przedszkola, już co drugi dzień. Potem szkoła, raz w tygodniu. Teraz… — urwała się. — Teraz nie za bardzo mnie potrzebują. Mają nianię. A ja siedzę w domu i czekam, czy mnie zaproszą. Albo nie zapomną. Katarzyna przytaknęła. — Moja miała w listopadzie przyjechać. W gości, do mnie. Cały dom wysprzątałam, napiekłam ciast. A ona zadzwoniła: mamo, przepraszam, Kacper ma trening, nie możemy. — I nie przyjechali? — Nie. Ciasto dałam sąsiadce. Siedziały w milczeniu. Za oknem szumiał deszcz. — Wie pani, co jest najgorsze? — odezwała się Katarzyna. — Nie to, iż nie przyjeżdżają. Tylko to, iż i tak czekam. Ściskam telefon w ręku, myślę: może zadzwonią, powiedzą, iż tęsknią. Ot tak, nie po to, by coś załatwić. Elżbieta poczuła, jak piecze ją nos. — Ja też czekam. Za każdym razem, gdy dzwoni telefon, mam nadzieję, iż syn chce po prostu pogadać. Ale nie. Zawsze sprawa do załatwienia. — A my zawsze ratujemy sytuację, — Katarzyna uśmiechnęła się smutno. — Bo przecież jesteśmy matkami. — Tak… Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Bolało obie. Po zabiegu leżały cicho, aż Katarzyna powiedziała nagle: — Całe życie myślałam, iż mam szczęśliwą rodzinę. Córka ukochana, zięć porządny, wnuki wesołe. Że jestem potrzebna. Że beze mnie nie dadzą rady. — I? — I dopiero tu zrozumiałam, iż świetnie sobie radzą beze mnie. Córka przez cztery dni nie narzekała, iż trudno. choćby przeciwnie, miała dobry humor. Potrafią. Tylko im wygodniej, jak mają darmową babcię-nianię. Elżbieta podniosła się na łokciu. — A wie pani, co mnie uderzyło? Że to moja wina. Sama nauczyłam syna, iż mama zawsze pomoże, zawsze jest do dyspozycji, zawsze czeka. Że moje plany się nie liczą, a jego są najważniejsze. — U mnie tak samo. Córka dzwoni, ja rzucam wszystko i lecę. — Nauczyłyśmy ich, iż nie jesteśmy ludźmi, — Elżbieta powiedziała powoli. — Że nie mamy swojego życia. Katarzyna przytaknęła. Zamilkła. — I co dalej? — Nie wiem… Piątego dnia Elżbieta wstała z łóżka bez pomocy pielęgniarki. Szóstego przeszła korytarzem tam i z powrotem. Katarzyna była dzień za nią, ale uparcie próbowała. Chodziły razem po korytarzu, wolno, trzymając się ściany. — Po śmierci męża w ogóle się pogubiłam, — mówiła Katarzyna. — Myślałam: już po wszystkim. A córka powiedziała: mamo, teraz twoim sensem są wnuki. Żyj dla nich. No to żyłam. Tylko ten sens taki… jednostronny. Ja dla nich, oni dla mnie—tylko gdy im wygodnie. Elżbieta opowiedziała o rozwodzie. Trzydzieści lat temu, syn miał wtedy pięć lat. Jak sama go wychowywała, wieczorami studiowała, pracowała na dwa etaty. — Myślałam, iż jak będę idealną matką, on będzie wdzięczny. Że jak dam wszystko z siebie, będzie idealnym synem. — A teraz ma swoje życie, — dokończyła Katarzyna. — Tak. I pewnie to normalne. Tyle iż nie sądziłam, iż będę taka samotna. — Ja też nie. Siódmego dnia zjawił się syn. Bez zapowiedzi. Elżbieta właśnie czytała, kiedy stanął w drzwiach. Wysoki, w drogi płaszczu, z reklamówką owoców. — Mamo, cześć! — uśmiechnął się, pocałował ją w czoło. — Jak się czujesz? Lepiej? — Lepiej. — Super. Lekarz mówił, iż za trzy dni wypis. Może na jakiś czas przyjedziesz do nas? Olesia mówi, iż mamy wolny pokój gościnny. — Dziękuję, wolę wrócić do siebie. — Jak chcesz. Ale jakby coś, dzwoń, przyjedziemy. Posiedział dwadzieścia minut. Opowiadał o pracy, wnuku, nowym samochodzie. Zapytał, czy nie trzeba pieniędzy. Obiecał, iż wpadnie za tydzień. I gwałtownie wyszedł, jakby z ulgą. Katarzyna leżała na łóżku, udając, iż śpi. Kiedy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy. — To pański? — Mój. — Przystojny. — Tak. — I zimny jak lód. Elżbieta nie odpowiedziała. Miała ściśnięte gardło. — Pani Elżbieto,—powiedziała cicho Katarzyna.—Może trzeba przestać czekać na ich miłość. Po prostu… odpuścić? Zrozumieć, iż mają swoje życie. A my znaleźć własne. — Łatwo powiedzieć. — Trudno zrobić. Ale innej opcji nie ma, prawda? Bo inaczej całe życie będziemy czekać, aż sobie o nas przypomną. — Co jej pani powiedziała? — zapytała niespodziewanie Elżbieta, przechodząc na „ty”. — Córce? Że po wypisie przez dwa tygodnie muszę odpoczywać. Lekarz zabronił się forsować. Nie mogę siedzieć z wnukami. — Obraziła się? — Bardzo. — Katarzyna uśmiechnęła się blado. — Ale wiesz co? Ulżyło mi. Jakbym zrzuciła coś ciężkiego z barków. Elżbieta zamknęła oczy. — Boję się. Że jeżeli odmówię, przestaną dzwonić. Przestaną się odzywać w ogóle. — A teraz dzwonią często? Cisza. — Widzisz. Gorzej i tak nie będzie. Może być tylko lepiej. Ósmego dnia obie zostały wypisane. Pakowały się w milczeniu, jakby żegnały się na zawsze. — Wymienimy się numerami? — zaproponowała Katarzyna. Elżbieta skinęła głową. Wpisały numery do telefonów. Jeszcze przez chwilę patrzyły sobie w oczy. — Dziękuję, — powiedziała Elżbieta. — Że byłaś tu ze mną. — Ja też dziękuję. Wiesz… trzydzieści lat z nikim tak nie rozmawiałam. Tak naprawdę. — Ja też nie. Objęły się nieporadnie, uważając na szwy. Pielęgniarka podała wypisy, zamówiła taksówkę. Elżbieta wyjechała pierwsza. W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się na kanapie. Sięgnęła po telefon. Trzy wiadomości od syna. “Mamo, już cię wypisali?”, “Zadzwoń, gdy będziesz w domu”, “Nie zapomnij o tabletkach”. Napisała: “Jestem już w domu. Wszystko dobrze.” Odłożyła telefon. Wstała, podeszła do szafy. Wyjęła teczkę, której nie ruszała od pięciu lat. Leżał w niej folder z kursu francuskiego i rozpiska repertuaru filharmonii. Patrzyła na folder i myślała. Zadzwonił telefon. Katarzyna. — Cześć. Wybacz, iż tak od razu. Po prostu… chciałam zadzwonić. — Cieszę się. Naprawdę. — Może spotkamy się, jak już całkiem dojdziemy do siebie? Za dwa tygodnie. W kawiarni? Albo na spacerze. jeżeli masz ochotę, oczywiście. Elżbieta spojrzała na folder w ręce. Potem na telefon. Potem znów na folder. — Chcę. Bardzo chcę. Wiesz co? Może nie za dwa tygodnie. Może już w sobotę. Mam dość leżenia samej w domu. — W sobotę? Naprawdę? Lekarze… — A niech tam. Trzydzieści lat dbałam o wszystkich. Czas na siebie. — No to ustalone. W sobotę. Pożegnały się. Elżbieta odłożyła telefon, sięgnęła z powrotem po folder. Kurs francuskiego zaczynał się za miesiąc. przez cały czas była rekrutacja. Usiadła do laptopa i zaczęła wypełniać zgłoszenie. Palce jej drżały, ale pisała do końca. Za oknem padał deszcz. Ale zza chmur wychodziło już słońce. Nieśmiałe, jesienne, ale jednak słońce. I Elżbieta pomyślała nagle, iż życie dopiero może się zaczynać. I kliknęła “Wyślij zgłoszenie”.