Co stało na półkach cieszyńskich katolików i ewangelików? Z nami kolejny panel dyskusyjny Książnicy Cieszyńskiej

Biblie, modlitewniki, kancjonały i postylle, ale także literatura alchemiczna czy czasopisma poświęcone alternatywnym nurtom duchowości – książki przez stulecia odzwierciedlały religijną różnorodność Śląska Cieszyńskiego. O tym, co czytali katolicy i ewangelicy oraz jak wraz z upływem czasu zmieniał się wyznaniowy krajobraz regionu, rozmawiano 17 września w Książnicy Cieszyńskiej.

Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Kulturowy kod Cieszyna”, realizowanego w projekcie „Książka – kulturowe DNA Cieszyna”. Tym razem dyskusję poświęcono książce wyznaniowej na Śląsku Cieszyńskim. Panel poprowadziła dr Renata Czyż, a temat przedstawiono z trzech perspektyw. O katolickiej kulturze książki mówiła dr Weronika Pawłowicz, bibliotekoznawczyni i pracownica Działu Zbiorów Specjalnych Biblioteki Śląskiej. Tradycję ewangelicką przybliżył Marcin Gabryś, kustosz Biblioteki i Archiwum im. B.R. Tschammera. Z kolei dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH, antropolożka kultury i religioznawczyni, zajęła się alternatywnymi formami duchowości.

Punktem wyjścia była specyfika religijna Śląska Cieszyńskiego – regionu, w którym od stuleci współistniały różne tradycje wyznaniowe. Paneliści zastanawiali się najpierw, jakie książki towarzyszyły poszczególnym wspólnotom do końca XVIII wieku. Dr Weronika Pawłowicz wskazała m.in. na biblie, żywoty świętych, zbiory kazań i mów, konkordancje, modlitewniki oraz księgi związane z liturgią i sprawowaniem sakramentów. Niektóre tytuły cieszyły się szczególną popularnością i pozostawały w obiegu czytelniczym przez dziesięciolecia.

Nieco inny, choć pod wieloma względami podobny zestaw lektur można było znaleźć w domach ewangelików. Jak mówił Marcin Gabryś, centralne miejsce zajmowała Biblia, a obok niej postylle, kancjonały, śpiewniki i modlitewniki. Szczególną popularność zdobyła „Dambrówka”, czyli postylla Samuela Dambrowskiego. istotną rolę odgrywały również śpiewniki – początkowo związane przede wszystkim z tradycją Jerzego Trzanowskiego, a później z kancjonałem Jerzego Heczki.

Jeszcze inną perspektywę zaproponowała prof. Izabela Trzcińska. Sięgając do wcześniejszych stuleci, zwróciła uwagę na bogatą reprezentację literatury alchemicznej w księgozbiorze ks. Leopolda Jana Szersznika. Pokazuje ona, iż historia duchowych i intelektualnych poszukiwań mieszkańców regionu nie mieści się wyłącznie w granicach instytucjonalnych wyznań.

W XIX wieku, wraz ze wzrostem produkcji wydawniczej i rozwojem lokalnego rynku książki, literatura religijna stawała się coraz łatwiej dostępna. istotną rolę zaczęły odgrywać miejscowe organizacje prowadzące działalność wydawniczą, m.in. Dziedzictwo bł. Jana Sarkandra oraz Towarzystwo Ewangelickiej Oświaty Ludowej. Co ciekawe, granice wyznaniowe nie oznaczały całkowitego rozdzielenia obiegu książek. Jak zauważali uczestnicy panelu, w księgozbiorach katolików można odnaleźć publikacje związane z tradycją ewangelicką i odwrotnie. Książka stawała się więc także świadectwem wzajemnego przenikania się obu społeczności.

Kolejne spotkanie z cyklu „Kulturowy kod Cieszyna” odbędzie się 8 października o godz. 17.00 w Książnicy Cieszyńskiej. Panel zatytułowany „Książka, wiedza, edukacja – tradycje oświatowe regionu” będzie poświęcony roli książki w rozwoju oświaty na Śląsku Cieszyńskim. W dyskusji wezmą udział doc. PaedDr. Jana Raclavská, Ph.D., dr hab. Jan Kajfosz, prof. UŚ, oraz dr Ewa Mrowiec. Spotkanie poprowadzi Agnieszka Laskowska.

Fot. Książnica Cieszyńska