— Czyja ty jesteś, dziewczynko? ..— Chodź, zaniosę cię do domu, ogrzejesz się. Podniosłam ją na ręce. Przyniosłam do domu, sąsiedzi już wiedzą — wieści po wsi gwałtownie się rozchodzą. — O Matko Boska, Haniu, skąd ją masz? — A co z nią zrobisz teraz? — Ty chyba postradałaś rozum, Haniu? — Po co ci dziecko? Z czego wykarmisz? Zaskrzypiała podłoga pod stopą — znów myślę, żeby naprawić, ale czasu zawsze brak. Usiadłam przy stole, wyjęłam stary pamiętnik. Kartki pożółkłe jak liście jesienią, ale tusz wciąż trzyma moje myśli. Za oknem śnieg zacina, brzoza uderza gałęzią, jakby chciała wstąpić w gości. — A czego się rozhałasowałaś? — mówię jej. — Poczekaj, niedługo wiosna. Trochę śmiesznie gadać z drzewem, ale gdy się mieszka samotnie, wszystko wokół wydaje się żywe. Po tych strasznych czasach zostałam wdową — mój Stefan zginął. Jego ostatni list wciąż przechowuję, żółty od lat i wytarty na rogach — tyle razy czytałam. Pisał, iż już wraca, iż mnie kocha, iż będziemy szczęśliwi… A tydzień później się dowiedziałam. Dzieci Bóg mi nie dał, może i lepiej — w tamtych czasach trudno było wykarmić. Sołtys, pan Mikołaj, zawsze mnie pocieszał: — Nie martw się, Haniu. Młoda jesteś, jeszcze wyjdziesz za mąż. — Już nie pójdę, — odpowiadałam twardo. — Raz kochałam, wystarczy. Na gospodarstwie pracowałam od świtu do zmierzchu. Brygadzista, pan Piotr, wołał: — Haniu, idź już do domu, późno! — Zdążę — mówię. — Dopóki ręce pracują, dusza nie starzeje się. Gospodarstwo nieduże — koza Mania, uparta jak ja. Pięć kur, budziły mnie lepiej niż kogut. Sąsiadka Klaudia żartowała: — Ty chyba indyk! Czemu twoje kury najpierw krzyczą? Warzywnik trzymałam — ziemniaki, marchew, buraki. Wszystko z własnej ziemi. Jesienią robiłam przetwory — ogórki, pomidory, grzyby w occie. Zimą otwieram słoiczek i jakby lato wracało. Ten dzień pamiętam jak dziś. Marzec był wilgotny, mokry. Rano deszcz, wieczorem mróz. Poszłam do lasu po chrust — trzeba napalić w piecu. Zimą dużo gałęzi poprzewracało, tylko zbierać. Wracam ze ścieżki przez stary most, słyszę — ktoś płacze. Myślałam — wiatr hula, ale nie, wyraźnie, dziecięce łkanie. Schodzę pod most, patrzę — dziewczynka, cała w błocie, sukienka mokra, rozdarta, oczy przestraszone. Jak mnie zobaczyła — zamilkła, tylko trzęsie się jak liść osiki. — Czyja ty jesteś, mała? — pytam cicho, żeby jej nie przestraszyć jeszcze bardziej. Milczy, tylko mruga oczami. Usta sinawe od zimna, ręce czerwone, opuchnięte. — Całkiem zamarzłaś, — mówię raczej do siebie. — Chodź, zaniosę cię do domu, ogrzejesz się. Podniosłam ją na ręce — lekka jak piórko. Otuliłam chustą, przytuliłam do serca. A sama myślę — co to za matka, iż dziecko pod mostem zostawiła? Niepojęte. Chrust musiałam zostawić — to już nie było ważne. Całą drogę do domu milczała, tylko mocno trzymała się mojej szyi zmarzniętymi paluszkami. Przyniosłam do domu, sąsiedzi już tutaj — wieści w wiosce rozchodzą się błyskawicznie. Klaudia pierwsza wpadła: — O Jezu, Haniu, skąd ją masz? — Pod mostem znalazłam, — mówię. — Porzucona, to widać. — O rany… — Klaudia załamała ręce. — Co z nią teraz zrobisz? — Co? Zostanie u mnie. — Ty chyba oszalałaś, Haniu! — to już babcia Matylda podeszła. — Po co ci dziecko? Czym nakarmisz? — Tym, co Bóg da, — odcięłam. Najpierw napaliłam w piecu, zaczęłam wodę grzać. Dziewczynka cała w siniakach, chudziutka, żebra sterczą. Umyłam ją w cieple, otuliłam moim swetrem — dziecięcych ubrań w domu nie było. — Głodna jesteś? — pytam. Kiwała głową nieśmiało. Dałam jej wczorajszego barszczu, chleb pokroiłam. Jadła łapczywie, ale ostrożnie — widać, była domowa, nie uliczna. — Jak masz na imię? Milczy. Może się boi, może jeszcze mówić nie umie. Spać położyłam ją na moim łóżku, sama na ławie. W nocy kilka razy wstawałam — sprawdzić, jak tam. Spała zwinięta w kulkę, przez sen popłakiwała. Rano najpierw poszłam do urzędu gminy. Sołtys, pan Jan, rozłożył ręce: — Nie było żadnych zgłoszeń o zaginionym dziecku. Może ktoś z miasta podrzucił… — I co teraz? — Po przepisach do domu dziecka. Zadzwonię dziś do powiatu. Serce mi zacisnęło: — Poczekaj, daj mi czas. Może rodzice się zgłoszą. Ja ją na razie zostawię. — Pani Haniu, zastanów się dobrze… — Nie ma co myśleć. Już postanowione. Nazwałam ją Marysią — po mojej mamie. Myślałam, iż rodzice się pojawią, ale nikt nie przyszedł. I chwała Bogu — już się do niej przywiązałam. Na początku trudno było — nie mówiła, tylko oczami szukała czegoś po kątach. Budziła się w nocy z krzykiem, cała się trzęsła. Brałam ją na ręce, głaskałam po głowie: — Już dobrze, córeczko, już wszystko będzie dobrze. Ze starych sukien szyłam jej ubrania, farbowałam na różno — niepięknie, ale wesoło. Klaudia, jak zobaczyła, klaskała w ręce: — Haniu, złote masz ręce! Myślałam, iż tylko łopatą machać umiesz. — Życie nauczy i szwaczką, i nianią być, — odpowiadam i cieszę się w sercu, iż pochwalono. Ale nie wszyscy byli tacy wyrozumiali. Zwłaszcza babcia Matylda, jak zobaczy — krzyż na siebie: — To się źle skończy, Haniu. Podrzutek w domu – biedę zwołasz. Jej matka musiała być byle jaka, dlatego zostawiła. Jabłko od jabłoni… — Zamknij się, Matyldo! — przerwałam jej. — Nie twoja sprawa oceniać cudze grzechy. A dziewczynka jest już moja i kropka. Sołtys też kręcił głową: — Zastanów się, może jednak do domu dziecka? Tam nakarmią, ubiorą. — A kto pokocha? — pytam. — W domu dziecka sierot i bez niej dość. Westchnął, ale potem pomagał — czasem mleka przyniósł, czasem kaszy. Marysia powoli zaczęła rozkwitać. Najpierw jedno słowo, potem i zdania. Pamiętam, jak pierwszy raz się roześmiała — wtedy spadłam z krzesła, gdy wieszałam zasłony. Leżę, jęczę, a ona jak dzwonkiem się roześmieje, czysto, dziecinnie. I ból od tego śmiechu ustąpił. W ogrodzie pomagała. Daję jej małą motykę — idzie ze mną poważnie, naśladuje. Więcej deptała grządki niż czyściła, ale się nie gniewałam — cieszyłam się, iż w niej budzi się życie. A potem nadeszła bieda — Marysia zachorowała, gorączka. Leżała cała czerwona, majaczyła. Biegłam do naszego Felczera, pana Szymona: — Na miłość boską, pomóż! A on tylko załamuje ręce: — Jakie leki, Haniu? Mam na całą wieś trzy tabletki aspiryny. Poczekaj, może coś przywiozą za tydzień. — Za tydzień?! — krzyczałam. — Ona do jutra może nie dożyć! Pobiegłam do powiatu, to dziewięć kilometrów błotem. Buty zdarłam, nogi w bąblach, ale dotarłam. W szpitalu młody lekarz, pan Aleksander, spojrzał na mnie — całą w błocie, mokrą: — Proszę poczekać. Przyniósł leki, wytłumaczył jak podawać: — Pieniądze nie trzeba, — mówi. — Wyjdźcie tylko dziecko. Trzy dni nie odchodziłam od łóżka. Szeptałam modlitwy, zmieniałam kompresy. Czwartego dnia gorączka spadła, otworzyła oczy i cicho mówi: — Mamusiu, pić chcę. Mamusiu… Pierwszy raz tak mnie nazwała. Popłakałam się — ze szczęścia, zmęczenia, wszystkiego na raz. A ona mi ręką łzy ściera: — Mamo, czemu płaczesz? Boli? — Nie, — mówię. — Nie boli. To ze szczęścia, córeczko. Po tej chorobie stała się inna — pogodna, gadatliwa. Z czasem poszła do szkoły — nauczycielka nie mogła się nachwalić: — Zdolna dziewczynka, wszystko pojmuje w lot! Wieś powoli się przyzwyczaiła, już nie szeptała za plecami. choćby babcia Matylda złagodniała — zaczęła nas częstować plackami. Szczególnie polubiła Marysię po tym, jak pomogła jej rozpalić piec w największe mrozy. Staruszka wtedy zaniemogła, drewna nie nazbierała. Marysia sama zaproponowała: — Mamo, chodźmy do babci Matyldy? Zimno jej samej. Tak się zaprzyjaźniły — stara zrzęda i moja dziewczynka. Opowiadała jej bajki, nauczyła robić na drutach, a co najważniejsze — nigdy więcej nie wspomniała o podrzutku ani złej krwi. Lata płynęły. Marysi minęło dziewięć, gdy zaczęła pytać o most. Siedziałyśmy wieczorem, cerowałam skarpetki, ona kołysała swoją szmatkową lalę. — Mamo, pamiętasz, jak mnie znalazłaś? Serce mi zadrżało, ale nie dałam po sobie poznać. — Pamiętam, córeczko. — Ja też trochę pamiętam. Było zimno. I straszno. Jakaś pani płakała, potem poszła. Druty wypadły mi z rąk. Ona mówi dalej: — Nie pamiętam jej twarzy. Tylko niebieską chustkę. Cały czas powtarzała: „Wybacz mi, wybacz…” — Marysiu… — Nie martw się, mamo, nie jestem smutna. Czasem tylko się przypomina. I wiesz co? — uśmiechnęła się nagle. — Cieszę się, iż wtedy mnie znalazłaś. Objęłam ją mocno, a w gardle miałam ścisk. Ile razy myślałam — kim była ta kobieta w niebieskiej chuście? Dlaczego zostawiła dziecko pod mostem? Może sama głodowała, może mąż pił… Wszystko w życiu się zdarza. Nie mnie osądzać. Tej nocy nie mogłam zasnąć. Myślałam — jak to los potrafi wywrócić wszystko. Żyłam w samotności, sądziłam, iż los mnie ukarał, a tak naprawdę przygotowywał do najważniejszego — by mieć komu otulić i rozgrzać porzucone dziecko. Od tamtej pory Marysia coraz częściej pytała o dawne życie. Nic nie ukrywałam, tylko tłumaczyłam tak, żeby nie zranić: — Wiesz, kochanie, czasem ludzie znajdują się w takich sytuacjach, iż prawie nie mają wyboru. Może twoja mama bardzo cierpiała. — A ty byś nigdy nie oddała? — pytała, patrząc mi w oczy. — Nigdy, — odpowiadałam twardo. — Jesteś moim szczęściem, moją radością. Lata leciały niepostrzeżenie. W szkole Marysia była prymuską. Często przybiegała: — Mamo, mamo! Dziś przy tablicy czytałam wiersz, a pani Maria powiedziała, iż mam talent! Nasza nauczycielka, pani Maria, często rozmawiała ze mną: — Pani Haniu, dziewczyna musi dalej się uczyć. Takie jasne głowy rzadko się trafiają. Ma dar do języków i literatury. Widziałaby pani jej wypracowania! — A gdzie jej się uczyć? — wzdychałam. — Nie mamy pieniędzy… — Ja pomogę przygotować. Za darmo. Grzech marnować takie zdolności. Pani Maria zaczęła z Marysią dodatkowo pracować. Wieczorami siedziały u nas w domu, pochylone nad książkami. Przynosiłam im herbatę z domową konfiturą, słuchałam jak rozmawiają o Mickiewiczu, Słowackim, Prusie. Serce rosło — moja dziewczynka wszystko rozumie, wszystko chłonie. W dziewiątej klasie Marysia pierwszy raz się zakochała — w nowym chłopaku z klasy, co z rodzicami przyjechał do naszej wsi. Przeżywała, pisała wiersze do zeszytu, który chowała pod poduszką. Udawałam, iż nie zauważam, ale serce bolało — pierwsza miłość jest zawsze gorzka. Po maturze Marysia złożyła papiery na pedagogikę. Oddałam jej wszystkie pieniądze, sprzedałam choćby krowę — żal było Zorki, ale nie miałam wyjścia. — Nie trzeba, mamo — protestowała. — Jak sobie poradzisz bez krowy? — Nic, córeczko, dam radę. Są ziemniaki, kury znoszą jajka. A tobie trzeba się uczyć. Kiedy przyszło potwierdzenie z uczelni — cała wieś świętowała. choćby sołtys przyszedł z gratulacjami: — Brawo, Haniu! Wychowałaś, wykształciłaś. Teraz będziemy mieć własną studentkę! Pamiętam dzień jej wyjazdu. Stoimy na przystanku, czekamy na autobus. Przytula mnie, łzy jej lecą. — Co tydzień będę pisać, mamo. Przyjadę na ferie. — No pewnie, będziesz, — mówię ze ściśniętym sercem. Autobus zniknął za zakrętem, a ja długo stałam na przystanku. Przyszła Klaudia, objęła ramieniem: — Chodź, Haniu. W domu robota czeka. — Wiesz co, Klaudio, — mówię, — jestem szczęśliwa. Inni mają dzieci z krwi, ja mam z daru Bożego. Dotrzymała słowa — pisała często. Każdy list był świętem. Czytam i powtarzam, każdy słowo znam na pamięć. Pisała o nauce, koleżankach, mieście. A pomiędzy wierszami tęsknota za domem. Na drugim roku poznała swojego Szymona — też student, z historii. Zaczęła o nim wspominać w listach niby mimochodem, a ja po matczynemu wiedziałam — zakochała się. Na wakacje przywiozła go poznać. Chłopak był pracowity, pomocny. Pomógł mi dach poprawić, płot naprawić. Z sąsiadami zaprzyjaźnił się szybko. Wieczorami na ganku opowiadał o historii — słuchało się z przyjemnością. Widać było, iż kocha moją Marysię, nie spuszcza z niej oczu. Na wakacje Marysia przyjeżdżała — cała wieś się schodziła popatrzeć, jaka piękna wyrosła. Babcia Matylda, już bardzo wiekowa, całowała ją w czoło: — O Panie Boże, a ja byłam przeciw, gdy ją zabrałaś. Przebacz mi, stara głupia. Patrz, jakie szczęście wyrosło! Dziś Marysia sama została nauczycielką, pracuje w miejskiej szkole. Uczy dzieci jak kiedyś ją pani Maria. Z Szymonem żyją zgodnie, doczekali się wnuczki — Hani, nazwaną na moją cześć. Hania — wykapana Marysia z dzieciństwa, tylko śmielsza. Jak przyjeżdżają, spokoju nie ma — wszystko musi zobaczyć, wszędzie wejść, wszystko dotknąć. A ja się cieszę — niech hałasuje, niech biega. Dom bez śmiechu dziecięcego to jak kościół bez dzwonów. Siedzę, piszę w pamiętniku, za oknem znowu śnieży. Podłoga skrzypi, brzoza stuka w okno. Ale ta cisza już nie boli jak kiedyś. Jest w niej spokój i wdzięczność — za każdy dzień, za każdy uśmiech Marysi, za los, który poprowadził mnie kiedyś pod stary most. Na stole stoi fotografia — Marysia z Szymonem i małą Hanią. A obok — ta podniszczona chusta, w którą ją wtedy zawinęłam. Przechowuję na pamiątkę, czasem wyjmuję, głaszczę — jakby wracało ciepło tamtych dni. Wczoraj przyszedł list — Marysia pisze, iż znowu w ciąży. Chłopca czekają. Szymon już wybrał imię — Stefan, na cześć mojego świętej pamięci męża. Ród się będzie dalej toczył, będzie komu zachować pamięć. Stary most dawno rozebrali, nowy postawili — betonowy, mocny. Rzadko tam chodzę, ale za każdym razem, gdy przechodzę, zatrzymuję się na chwilę. I myślę — ile może zmienić jeden dzień, jedna chwila, jeden płacz dziecka w wilgotny, marcowy wieczór… Mówią, iż losy są na samotność, byśmy docenili bliskich. Ale ja myślę inaczej — iż to przygotowanie do spotkania z tymi, którym naprawdę jesteśmy potrzebni. I nie ważne, czy z własnej krwi — liczy się tylko, co powie serce. A moje serce tam, pod starym mostem, nie pomyliło się.