Jedna łza wnuka potrafi odebrać babci spokój na cały wieczór. Naukowcy postanowili sprawdzić, co kryje się za tą niezwykłą więzią — i zajrzeli do pracy jej mózgu.
„Zjadł coś? Gorączka już spadła? Zadzwoń, proszę, gdy tylko będzie wiadomo coś więcej!”
W wielu polskich domach te pytania brzmią znajomo. Babcia potrafi martwić się chorobą wnuka bardziej niż własnym zmęczeniem. Za to jego występ na przedszkolnej scenie, pierwsza przeczytana książka czy nieporadnie narysowane serce mogą wywołać u niej ogromną radość.
Skąd bierze się tak silne współodczuwanie?
Znaczenie mają miłość, doświadczenie i wspólne chwile. Badania wskazują jednak, iż część odpowiedzi wiąże się również z mechanizmami działania mózgu.
Co się dzieje, gdy babcia widzi zdjęcie wnuka?
W 2021 roku naukowcy z amerykańskiego Emory University opublikowali pracę „The Neural Correlates of Grandmaternal Caregiving”. Było to jedno z pierwszych badań bezpośrednio analizujących aktywność mózgu babć podczas oglądania własnych wnuków.
Uczestniczyło w nim pięćdziesiąt babć, których średnia wieku wynosiła około 59 lat.
Podczas badania funkcjonalnym rezonansem magnetycznym pokazywano im zdjęcia własnego wnuka, nieznajomego dziecka, własnego dorosłego dziecka oraz nieznajomej osoby dorosłej.
Naukowcy chcieli ustalić, czy poszczególne twarze wywołują odmienne reakcje.
Kiedy babcie patrzyły na swoje wnuki, obserwowano aktywność między innymi w obszarach związanych z empatią emocjonalną.
Jednym z nich była wyspa, czyli struktura uczestnicząca w przetwarzaniu emocji, odczuwaniu sygnałów z własnego ciała i emocjonalnym reagowaniu na doświadczenia innych.
Można wiedzieć, iż dziecku jest smutno. Można też poczuć jego smutek bardzo osobiście — jako ścisk w gardle czy niepokój.
Aktywność zauważono również we wtórnej korze somatosensorycznej, związanej z przetwarzaniem doznań cielesnych i uczestniczącej w niektórych procesach empatii emocjonalnej.
Nie oznacza to, iż babcia dosłownie przeżywa wszystko dokładnie tak samo jak wnuk. Wyniki wskazują raczej na mechanizmy, które mogą wspierać jej emocjonalną odpowiedź.
Miłość, która skłania do działania
Badacze odnotowali także aktywność obszarów związanych z ruchem, w tym kory ruchowej i dodatkowego pola ruchowego.
Jedna z możliwych interpretacji mówi o gotowości do działania. Troska często przecież prowadzi do konkretnego gestu: podejścia, przytulenia, podania ręki, udzielenia pomocy.
„Chodź do mnie, kochanie. Powiedz, co cię tak zmartwiło”.
Za tym prostym zdaniem mogą stać jednocześnie czułość, uważność i chęć wsparcia.
Silniejsza aktywność określonych obszarów pomagających rozumieć stan psychiczny drugiej osoby wiązała się ponadto z większą deklarowaną chęcią uczestniczenia w opiece nad wnukami.
Kolejne badanie przyniosło nowe wskazówki
W kwietniu 2025 roku opublikowano inne badanie, w którym uczestniczyło 47 babć. Tym razem dokładniej przyjrzano się układom związanym z motywacją i opieką, w tym podwzgórzu oraz strukturom mezolimbicznym.
Widok własnego wnuka wiązał się w tych układach ze szczególnym wzorcem aktywności. Wyraźniejsze różnice między reakcją na wnuka a reakcjami na inne obrazy były powiązane z silniejszym przywiązaniem i bardziej wspierającym zachowaniem.
To zależności, które nie dowodzą same w sobie związku przyczynowego. Nie oznaczają też, iż każda babcia kocha w ten sam sposób albo iż całą historię rodzinnej więzi można odczytać ze skanu mózgu.
Pozwalają jednak inaczej spojrzeć na codzienną troskę.
Na telefon po wizycie u lekarza. Na pudełko pełne dziecięcych rysunków. Na wzruszenie podczas szkolnego przedstawienia. Na pytanie: „Na pewno już wszystko dobrze?”
Być może w tych gestach spotykają się wspomnienia, bliskość i biologiczne mechanizmy wspierające opiekę nad drugim człowiekiem.
Babcie, czy zdarza wam się czuć euforia albo smutek wnuków niemal tak mocno, jak własne?
