Pacjenci korzystający z publicznej opieki zdrowotnej mogą zgłaszać się bez skierowania do większej liczby poradni niż jeszcze kilka lat temu. Na liście znalazły się między innymi trzy specjalizacje, do których wcześniej dostęp był bardziej skomplikowany. Nie wszyscy Polacy wiedzą jednak o tych ułatwieniach. Warto sprawdzić aktualne zasady, ponieważ niepotrzebna wizyta w przychodni POZ może tylko wydłużyć drogę do adekwatnej pomocy.
Wielu pacjentów przyzwyczaiło się, iż aby skorzystać z konsultacji specjalistycznej w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, najpierw trzeba odwiedzić lekarza rodzinnego. To właśnie podczas takiej wizyty wystawiane jest skierowanie umożliwiające zapisanie się do odpowiedniej poradni.
Nie zawsze jest to jednak konieczne.
Jak przypomina portal abcZdrowie, lista specjalistów dostępnych bez skierowania została rozszerzona o kolejne trzy grupy świadczeń. Zmiana obowiązuje od 17 września 2025 roku i przez cały czas ma zastosowanie w październiku 2026 roku.
Pacjenci mogą dzięki temu ominąć jeden z etapów rejestracji i bezpośrednio poszukać placówki realizującej określone świadczenia na NFZ.
Do tych trzech specjalistów można zapisać się bez skierowaniaNajważniejsza zmiana dotyczy dostępu do psychologa, optometrysty oraz lekarza medycyny sportowej.
Osoby potrzebujące pomocy psychologicznej nie muszą już umawiać się do lekarza POZ wyłącznie po to, aby otrzymać skierowanie. Mogą bezpośrednio skontaktować się z placówką posiadającą odpowiednią umowę z NFZ.
To ułatwienie jest szczególnie istotne dla osób zmagających się z przewlekłym stresem, lękiem, przeciążeniem emocjonalnym lub innymi trudnościami psychicznymi.
Druga zmiana dotyczy optometrysty, czyli specjalisty zajmującego się między innymi oceną wzroku oraz doborem korekcji okularowej i soczewek kontaktowych.
W przypadku problemów ze wzrokiem pacjent może zgłosić się do optometrysty bez wcześniejszego uzyskania skierowania od lekarza rodzinnego.
Co ważne, optometrysta może wystawić skierowanie do okulisty, jeżeli podczas badania zauważy niepokojące objawy wymagające konsultacji lekarskiej.
Trzecia grupa to lekarze medycyny sportowej.
Z ich pomocy korzystają między innymi osoby regularnie uprawiające sport oraz rodzice dzieci uczestniczących w treningach i zawodach.
Lekarz tej specjalności może ocenić stan zdrowia pacjenta w kontekście aktywności fizycznej oraz wystawić odpowiednie orzeczenie o umiejętności uprawiania sportu.
Wszystkie trzy ułatwienia obowiązują już od września 2025 roku, choć wielu pacjentów przez cały czas nie zna nowych zasad.
Psychiatra, ginekolog i onkolog również bez skierowaniaNowe przepisy nie zastąpiły wcześniejszych uprawnień. W Polsce przez cały czas istnieje grupa lekarzy specjalistów, do których można zgłosić się bez skierowania.
Dotyczy to psychiatry, ginekologa i położnika, onkologa, wenerologa oraz dentysty.
Oznacza to, iż kobieta potrzebująca konsultacji ginekologicznej nie musi wcześniej umawiać wizyty u lekarza rodzinnego tylko po to, aby otrzymać skierowanie.
Podobnie wygląda sytuacja osoby, która potrzebuje porady psychiatrycznej.
Skierowanie nie jest również wymagane do konsultacji onkologicznej. Pacjent nie musi więc wcześniej uzyskiwać dokumentu od lekarza POZ wyłącznie w celu zarejestrowania się do onkologa.
Należy jednak pamiętać, iż brak obowiązku posiadania skierowania nie gwarantuje natychmiastowej wizyty. W poradniach przez cały czas mogą obowiązywać kolejki.
Nie pomyl optometrysty z okulistą. To ważna różnicaJedną z najistotniejszych zmian jest możliwość bezpośredniego korzystania ze świadczeń optometrysty.
Nie oznacza to jednak, iż zlikwidowano skierowania do okulisty.
Oba zawody różnią się zakresem uprawnień.
Optometrysta zajmuje się przede wszystkim badaniem funkcji wzrokowych, rozpoznawaniem wad refrakcji i dobieraniem odpowiedniej korekcji.
Okulista jest natomiast lekarzem, który zajmuje się rozpoznawaniem oraz leczeniem chorób oczu, takich jak jaskra, zaćma czy schorzenia siatkówki.
Jeżeli pacjent chce skorzystać z konsultacji okulistycznej w ramach standardowej opieki NFZ, zasadniczo przez cały czas potrzebuje skierowania, chyba iż należy do grupy uprawnionej do korzystania ze specjalistów bez tego dokumentu.
W przypadku nagłych objawów, takich jak gwałtowne pogorszenie widzenia, nie należy czekać na rutynową wizytę u optometrysty. Konieczna może być pilna ocena lekarska.
Brak skierowania nie zawsze oznacza bezpłatną wizytęJest jeszcze jeden szczegół, o którym pacjenci powinni pamiętać.
Możliwość zapisania się do określonego specjalisty bez skierowania nie oznacza, iż każda prywatna przychodnia musi przyjąć pacjenta bezpłatnie.
Aby konsultacja była finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia, placówka musi posiadać odpowiednią umowę z NFZ na konkretny rodzaj świadczeń. Pacjent musi też spełniać warunki uprawniające do korzystania ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Przed rejestracją warto więc zapytać, czy dana poradnia realizuje wizyty w ramach Funduszu.
Można również skorzystać z oficjalnej wyszukiwarki placówek NFZ albo zadzwonić na bezpłatną infolinię pod numer 800 190 590.
Dzięki temu łatwiej uniknąć sytuacji, w której pacjent dowiaduje się dopiero na miejscu, iż konsultacja będzie płatna.
Do jakich specjalistów przez cały czas potrzebne jest skierowanie?Pomimo rozszerzenia listy dostępnych świadczeń skierowania przez cały czas są wymagane do wielu poradni specjalistycznych.
Dotyczy to zwykle konsultacji między innymi u kardiologa, neurologa, endokrynologa, dermatologa, reumatologa i okulisty.
Skierowanie może wystawić lekarz POZ lub inny uprawniony lekarz udzielający świadczeń w ramach NFZ.
Istnieją jednak wyjątki przewidziane dla określonych grup pacjentów.
Bez skierowania z ambulatoryjnej opieki specjalistycznej mogą korzystać na szczególnych zasadach między innymi osoby chorujące na gruźlicę, osoby zakażone HIV oraz niektóre grupy uprawnione ustawowo, w tym inwalidzi wojenni i wojskowi.
Warto też wiedzieć, iż pacjent kontynuujący leczenie w danej poradni z powodu tego samego problemu zdrowotnego nie musi uzyskiwać nowego skierowania przed każdą kolejną wizytą.
NFZ ułatwia dostęp do specjalistów. Warto znać swoje prawaRozszerzenie dostępu do specjalistów miało ograniczyć zbędne formalności i zmniejszyć obciążenie przychodni podstawowej opieki zdrowotnej.
Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec podkreślał, iż dzięki temu lekarze rodzinni mogą poświęcać więcej czasu pacjentom wymagającym szerszej diagnostyki, a osoby potrzebujące określonych konsultacji zyskują prostszą drogę do pomocy.
Dla pacjentów najważniejsza pozostaje praktyczna korzyść.
W 2026 roku bez skierowania można korzystać nie tylko z porad psychiatry, ginekologa, onkologa, wenerologa czy dentysty, ale także ze świadczeń psychologa, optometrysty i lekarza medycyny sportowej.
Przed umówieniem wizyty warto jednak upewnić się, iż wybrana placówka realizuje odpowiednie świadczenia na NFZ. Pozwoli to zaoszczędzić czas i uniknąć niepotrzebnych kosztów
