Jaworzno i Szczakowa od wielu już lat tworzą wspólny miejski organizm. Mają jednak swoje odrębne historie, a w tym roku świętują jubileusze, które prowadzą do jednej wspólnej opowieści. We wtorek (6 października) na jaworznickim rynku odbył się wernisaż plenerowej wystawy „Dwie rocznice, jeden organizm: miasta, które stworzyły Jaworzno” przygotowanej przez Muzeum Miasta Jaworzna.
W tym roku w naszym mieście świętowane są dwa jubileusze. 125 lat od nadania praw miejskich Jaworznu oraz 130 lat od przyznania ich Szczakowej. Z tej okazji jaworznickie muzeum przygotowało ciekawą wystawę poświęconą wspólnej narracji o dwóch oddzielnych niegdyś ośrodkach miejskich. Podczas wernisażu, w którym uczestniczyli m.in. przedstawiciele władz miasta, uczniowie i nauczyciele CKZiU oraz mieszkańcy, o idei całej wystawy mówił Dyrektor Muzeum Miasta Jaworzna Przemysław Dudzik. Kustosz muzeum Elżbieta Trojan opowiedziała uczestnikom wydarzenia o wystawie oraz historii Jaworzna i Szczakowej. Plenerowa ekspozycja dostępna jest dla wszystkich na rynku i zachęca do spojrzenia na Jaworzno nie tylko przez pryzmat współczesności, ale także jego wielowątkowej przeszłości. To opowieść o dwóch miejscowościach, których drogi przez wieki stopniowo się splatały, o przemianach gospodarczych i społecznych, a przede wszystkim o ludziach, którzy tworzyli ich historię.
Dwie historie, jeden cel
Historia Jaworzna i Szczakowej sięga wielu stuleci wstecz. Obie miejscowości rozwijały odrębne tradycje, by w połowie XX wieku połączyć się w jeden miejski organizm. Najstarsze wzmianki źródłowe sięgają XIII i XV wieku – pierwsza informacja o Jaworznie pochodzi z 1238 roku, natomiast o Szczakowej z 1400 roku. Przez wieki osady te miały zupełnie odmienny status własnościowy: Jaworzno wchodziło w skład dóbr biskupów krakowskich, z kolei Szczakowa stanowiła część gruntów królewskich jako uposażenie zamku w Będzinie. Tym co okazało się przełomem dla obu organizmów, był rozwój przemysłu, a szczególnie górnictwa. To właśnie w Szczakowej w 1766 roku, z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, uruchomiono pierwszą w Polsce kopalnię węgla kamiennego. Niedługo później, około 1790 roku, wydobycie surowców rozpoczęto również w Jaworznie.
Przemysł wpłynął na wiele sfer życia mieszkańców, wywołał dynamiczny rozwój obu miejscowości i na zawsze zmienił ich charakter. istotną rolę odgrywał też szybki rozwój infrastruktury. Dzięki uruchomieniu w 1847 roku Kolei Krakowsko-Górnośląskiej Szczakowa stała się ważnym węzłem komunikacyjnym. Jaworzno tymczasem umacniało swoją pozycję jako ośrodek górniczy i energetyczny.
Upragnione prawa miejskie
Dynamiczny rozwój przemysłowy doprowadził wreszcie do uzyskania statusu miast na przełomie XIX i XX wieku. Szczakowa otrzymała prawa miejskie na mocy ustawy z 3 lipca 1896 roku, natomiast Jaworzno dołączyło do grona miast 21 września 1901 roku na mocy sankcji cesarza Franciszka Józefa. W tym roku świętujemy kolejne jubileusze tych wydarzeń, które stały się świetnym pretekstem do stworzenia całej wystawy.
Ekspozycja prowadzi nas także przez bardzo trudny i burzliwy XX wiek, nie uciekając przy tym od trudnych i tragicznych kart historii. Osobna jej część została poświęcona okresowi okupacji niemieckiej (1939–1945), zagładzie społeczności żydowskiej i funkcjonowaniu Arbeitslager Neu-Dachs (filii obozu koncentracyjnego KL Auschwitz) oraz powojennym losom tego obszaru pod władzą komunistyczną, gdy dawny obóz przekształcono w Centralny Obóz Pracy oraz Progresywne Więzienie dla Młodocianych Więźniów Politycznych.
Kluczowym momentem okazał się jednak rok 1956, kiedy Szczakowa została wcielona w granice Jaworzna. W kolejnych dekadach nowe miasto łączyło się z kolejnymi miejscowościami tworząc ostatecznie jedno z największych powierzchniowo miast w Polsce. Na wystawie nie mogło też zabraknąć najnowszej historii. Czasu, kiedy to Jaworzno przeszło niezwykłą metamorfozę XXI wieku – transformację z tradycyjnego ośrodka górniczo-energetycznego w nowoczesne, innowacyjne i zielone miasto.
Foto: UM Jaworzno
