„Atlas chmur” — książka, która nie starzeje się razem ze światem
„Atlas chmur” Davida Mitchella to jedna z tych książek, które przy pierwszym kontakcie bardziej dezorientują, niż zachwycają. Początkowo trudno złapać rytm: sześć historii, różne epoki, style i bohaterowie, a między nimi pozornie niewidoczne połączenia. Towarzyszyło mi poczucie zagubienia, ale gwałtownie przerodziło się ono w ciekawość, potem napięcie i niepokój. Największa satysfakcja przyszła wtedy, gdy kolejne elementy zaczęły układać się w większą całość.
Mitchell stworzył powieść, która jest ponadczasowa nie dlatego, iż unika konkretów, ale przeciwnie — dlatego, iż trafnie rozpoznaje mechanizmy rządzące ludźmi. Władza, kontrola, manipulacja, nierówności społeczne, wykorzystywanie technologii, ograniczanie wolności jednostki i odpowiedzialność za przyszłość pojawiają się tu w różnychodsłonach, ale pozostają tym samym problemem. Szczególnie uderzające jest to, jak współcześnie brzmią fragmenty dotyczące podporządkowania człowieka systemowi i świata, w którym wygoda może stać się narzędziem kontroli.
Trudno nie odnieść wrażenia, iż Mitchell w pewnym sensie przewidział przyszłość. Nie jako prorok, który dokładnie opisał nasze czasy, ale jako pisarz niezwykle przenikliwy. Rozwój technologii, uzależnienie od systemów i rosnąca siła wielkich organizacji pokazują, iż jego wyobraźnia wyprzedzała rzeczywistość. Przeraża właśnie to, iż wiele opisanych przez niego mechanizmów nie wydaje się już fantazją.
Najważniejsza pozostaje jednak wiara w znaczenie pojedynczego człowieka. „Czymże jest ocean, jeżeli nie mnogością kropli?”— pyta Mitchell. To zdanie dobrze oddaje sens całej powieści: nasze decyzje mogą wydawać się małe, ale to z nich składa się historia.
„Atlas chmur” poleciłbym przede wszystkim czytelnikom, którzy lubią literaturę wymagającą, wielowarstwową i pozostawiającą więcej pytań niż prostych odpowiedzi. Warto ją przeczytać, bo po zamknięciu książki świat wygląda odrobinę inaczej — a własne miejsce w nim przestaje wydawać się tak nieistotne.
