Jeszcze mamy w domu sporo do zrobienia… Babcia Walentyna z trudem otworzyła furtkę, powoli doczłapała się do drzwi, długo mocowała się ze starym, już zardzewiałym zamkiem, weszła do swojego starego, nieogrzewanego domu i usiadła na stołku przy zimnym piecu. W izbie czuć było, iż dawno nikt tu nie mieszkał. Nie było jej tylko trzy miesiące, ale sufity zdążyły już pokryć się pajęczyną, stary stołek żałośnie skrzypiał, wiatr huczał w kominie – dom przywitał ją niemal z wyrzutem: gdzieś Ty się podziewała, gospodyni, na kogo zostawiłaś?! Jak my tu przezimujemy?! – Zaraz, zaraz, mój drogi, poczekaj troszkę, odpocznę… Napalę w piecu, rozgrzejemy się… Jeszcze rok temu babcia Walentyna krzątała się żwawo po starym domu: wybielić, odmalować, przynieść wodę. Jej mała, lekka sylwetka to pochylała się w pokłonach przed ikonami, to uwijała przy piecu, to biegała po ogrodzie, zdążając posadzić, wypielić, podlać. I dom cieszył się razem z gospodynią – wesoło skrzypiały deski pod szybkim, lekkim krokiem; drzwi i okna otwierały się od pierwszego muśnięcia jej spracowanych dłoni, a piec piekł puszyste drożdżówki. Dobrze im było razem: Walentynie i jej staremu domowi. Wcześnie pochowała męża, wychowała troje dzieci, wszystkich wykształciła i wyprowadziła na ludzi. Jeden syn – kapitan żeglugi dalekomorskiej, drugi – wojskowy podpułkownik, obaj mieszkają daleko, rzadko wpadają w odwiedziny. Tylko najmłodsza córka Tamara została na wsi, główny agronom, całe dnie w pracy, do matki wpada w niedzielę, roztacza nad nią opiekę, częstuje domowymi ciastami – i znowu tydzień się nie widzą. Pociechą jest wnuczka Świetlana – można powiedzieć, iż wychowała się przy babci. A jaka z niej dziewczyna urosła! Piękność! Duże szare oczy, włosy w kolorze dojrzałego owsa aż do pasa, kręcone, ciężkie, lśniące – aż fosforyzują w słońcu. Zwiąże w koński ogon, kosmyki opadają na ramiona – chłopakom z okolicy aż mowę odbierało. Od wiejskiej dziewczyny – a taka postawa, taka uroda! Babcia Walentyna za młodu była ładna, ale gdyby przyłożyć stare zdjęcie do zdjęcia wnuczki – jakby pasterka i królowa… I mądra zarazem. Skończyła w Poznaniu Uniwersytet Przyrodniczy, wróciła do rodzinnej wsi, pracuje jako ekonomistka. Wyszła za mąż za lekarza weterynarii i dzięki programowi mieszkaniowemu dla młodych rodzin dostali nowy dom. A co to był za dom! Solidny, murowany, po tamtych czasach – willa niemal, nie dom. Jedno tylko: babcia miała wokół chałupy sad, wszystko rosło, wszystko kwitło. A wokół nowego domu wnuczki jeszcze nic nie zdążyło wyrosnąć – kilka rachitycznych roślin. Świetlana, choć dziewczyna wiejska, zbytnio nie umiała sobie radzić z ogrodem. Była raczej delikatna, babcia chroniła ją całe życie przed przeciągami i cięższą pracą. A jeszcze urodził się syn, Wacek. I już całkiem zabrakło czasu w grządki i ogród. I zaczęła Świetlana namawiać babcię: chodź, zamieszkaj z nami – dom duży, z wszystkimi wygodami, nie trzeba palić w piecu. Babcia Walentyna zaczęła podupadać na zdrowiu, stuknęło jej osiemdziesiąt lat, i jakby choroba czekała na tę okrągłą rocznicę – nogi zaczęły odmawiać posłuszeństwa. Dała się namówić na przeprowadzkę. Pomieszkała u wnuczki parę miesięcy. A potem usłyszała: – Babciu kochana, wiesz jak cię bardzo lubię! Ale czemu tylko siedzisz? Ty przecież całe życie byłaś w ruchu, pracowałaś! A u mnie tylko przesiadujesz… A ja tu chcę gospodarzyć, liczyłam, iż mi pomożesz… – Ależ córeczko, już nie mam sił, nogi mnie nie niosą… staruszka jestem… – Heh… Jak byłaś u siebie – to nie byłaś taka stara… gwałtownie więc babcię, która nie spełniła oczekiwań, odesłano z powrotem, do własnego domu. Zmartwiona, iż zawiodła ukochaną wnuczkę i nie pomogła jej, babcia Walentyna jeszcze bardziej podupadła. Nogi ledwo powłóczyły po podłodze, już się nabiegały przez życie, zmęczyły się. Przejście od łóżka do stołu stało się wyzwaniem, a do ukochanego kościółka – nierealne. Proboszcz, ksiądz Wojciech, sam zaczął ją odwiedzać; przed chorobą była gorliwą pomocnicą przy wszystkich pracach w parafii. Rozejrzał się uważnie. Babcia Walentyna siedziała przy stole, zajęta istotną sprawą – pisała do synów swoje comiesięczne listy. W chacie było chłodno: piec prawie nie nagrzany. Podłoga lodowata. Na sobie miała najcieplejszy, już podniszczony sweter, brudnawą chustkę – a to przecież ona była pierwszą pedantką i czyścioszką, na nogach znoszone filcowe kapcie. Ksiądz Wojciech westchnął: konieczna jest pomoc dla babci. Kogo by tu poprosić? Może Annę? Mieszka niedaleko, jeszcze zdrowa, dwadzieścia lat młodsza od babci. Wyjął chleb, pierniki, połowę dużego, wciąż ciepłego pieroga z rybą (ukłon od żony, pani Aleksandry). Podwinął rękawy sutanny i wysypał popiół z pieca, trzy razy przyniósł drewno i ułożył w kącie. Rozpalił ogień. Przyniósł wody i postawił na piecu czajnik. – Synku kochany! Oj, to znaczy… księże kochany! Pomóż mi na kopertach napisać adresy. Bo jak ja tą swoją kurzą łapką nabazgrolę, to nic nie dojdzie! Ksiądz przysiadł, napisał adresy, kątem oka rzucił wzrokiem na kartki z krzywymi linijkami. Uwagę przyciągnęły wielkie, drżące litery: „A żyje mi się bardzo dobrze, kochany synku. Wszystko mam, dzięki Bogu!” Z tym iż wszystkie te kartki o dobrym życiu babci Walentyny były w plamach po rozmazanych literach – a plamy widocznie ze łzami. Anna wzięła seniorkę pod swoją opiekę, ksiądz Wojciech regularnie ją spowiadał i udzielał komunii, z okazji większych świąt mąż Anny, pan Piotr, emerytowany marynarz, przywoził ją motorem na mszę. Życie powoli zaczęło się układać. Wnuczka już się nie pokazywała, a potem, po paru latach, poważnie zachorowała. Miała od dawna problemy żołądkowe, te dolegliwości zwalała na wrzody. Okazało się, iż to rak płuc. Skąd się to wzięło – nie wiadomo, spaliła się Świetlana w pół roku. Jej mąż prawie zamieszkał na cmentarzu: kupował butelkę, pił, spał przy grobie, budził się i szedł po nową butelkę. Czteroletni syn Wacek nie był nikomu potrzebny – brudny, zasmarkany, głodny. Wzięła go Tamara, ale przez swoją pracę nie mogła zająć się wnukiem, więc zaczęto szykować Wacka do domu dziecka. Internat uważano za niezły: energiczny dyrektor, pełne wyżywienie, dzieci można było brać do domu na weekendy. Nie to samo co dom, ale Tamara nie miała wyjścia – w pracy zostawała do późna, a do emerytury jeszcze daleko. I wtedy, w wózku starego „Uralu” do córki przyjechała babcia Walentyna. Za kierownicą siedział korpulentny sąsiad pan Piotr, w pasiastej marynarce, z tatuażem kotwicy na ręku. Oboje mieli wojowniczy wyraz twarzy. Babcia Walentyna powiedziała krótko: – Wacka biorę do siebie. – Mamo, ty ledwie chodzisz! Jak sobie poradzisz z maluchem? Trzeba mu i ugotować i wyprać! – Dopóki żyję, Wacka do internatu nie oddam – ucięła babcia. Tamara, zdumiona stanowczością zwykle łagodnej mamy, zamilkła, zamyśliła się i zaczęła poganiać rzeczy wnuka. Pan Piotr zawiózł staruszkę i dziecko do domku, rozładował, a potem niemal na rękach wniósł ich do chaty. Sąsiedzi krytykowali babcię: – Dobra kobieta, wiejska święta, ale chyba już na stare lata zwariowała: sama ledwie żywa, a tu jeszcze dziecko do domu wzięła… To nie szczeniak – potrzebuje opieki… I gdzie ta Tamarą ma głowę! Po niedzielnej mszy ksiądz Wojciech poszedł do babci Walentyny, z nie najlepszymi przeczuciami, czy nie będzie musiał odbierać głodnego i zaniedbanego Wacka od niemogącej już staruszki. W izbie było ciepło, piec porządnie napalony. Czysty, zadowolony Wacek słuchał z kanapy starej bajki o Kotku w butach z adaptera. A niedołężna staruszka żwawo krzątała się po izbie: smarowała tłuszczem blachę, zagniatała ciasto, wbijała jajka do twarogu. A jej stare chore nogi poruszały się gwałtownie i sprężysto – jak przed chorobą. – Księże kochany! A tu właśnie szykuję serniczki… Poczekaj chwilkę – dla żony i Kuby będzie gorący poczęstunek… Ksiądz wrócił do domu jeszcze pod wrażeniem i opowiedział wszystko żonie. Pani Aleksandra chwilę pomyślała, wyjęła z szafy grubą niebieską księgę i odnalazła odpowiednią stronę: „Stara Eufrozyna przeżyła długie lata. Wszystko minęło, przeleciało, marzenia, uczucia, nadzieje – wszystko śpi pod bielutkim śniegiem. Już czas, już czas tam, gdzie nie ma choroby, smutku ni westchnień… Pewnego zimowego wieczoru długo modliła się przed ikonami, potem położyła się i powiedziała bliskim: „Zawołajcie księdza, będę umierać.” I twarz jej stała się biała, jak śnieg za oknem. Rodzina zawołała kapłana, Eufrozyna wyspowiadała się, przyjęła komunię, i już dobę leżała bez jedzenia i wody. Tylko lekkie oddechy świadczyły, iż dusza jeszcze nie opuściła starego ciała. Nagle trzasnęły drzwi: powiew mroźnego powietrza i płacz noworodka. – Cicho, cicho, babcia umiera. – Przecież niemowlakowi nie zatkam ust, dopiero się urodził, nie wie, iż nie można płakać… Z porodówki wróciła wnuczka Eufrozyny, Ania, z maleńką córeczką. Rano wszyscy byli w pracy, zostawili umierającą staruszkę i świeżo upieczoną mamę sam na sam. Ania nie miała jeszcze pokarmu, była wyczerpana i nie umiała przystawić córki do piersi, a maleństwo głośno płakało – przeszkadzało Eufrozynie w umieraniu. Umierająca podniosła głowę, znikający wzrok zyskał jasność. Usiadła, opuściła bose stopy na podłogę i zaczęła niezdarnie szukać kapci. Kiedy krewni wrócili z pracy, mając w głowie „babcia już pewnie odeszła”, zastali taki widok: Eufrozyna nie tylko nie miała zamiaru odchodzić, ale przeciwnie – wyglądała rześko. Zdecydowała, iż jeszcze nie pora, i żwawo krążyła po pokoju, kołysząc zadowolone, wreszcie wyciszone niemowlę, podczas gdy młoda mama odpoczywała na kanapie. Aleksandra zamknęła pamiętnik, spojrzała na męża, uśmiechnęła się i zakończyła: – Moja prababcia, Wera Eufrozyna, bardzo mnie pokochała i po prostu nie mogła sobie pozwolić umrzeć. Mówiła jak w tej piosence: „A pomierać nam się jeszcze nie chce – jeszcze w domu spraw sporo!” Dożyła po tym zdarzeniu jeszcze dziesięciu lat, pomagając mojej mamie i twojej teściowej Anastazji opiekować się mną, swoją ukochaną prawnuczką. Ksiądz Wojciech uśmiechnął się do żony.