Badacze z Wydziału Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu wspólnie z interdyscyplinarnym ośrodkiem badawczym EUROREG działającym na Uniwersytecie Warszawskim przygotowali raport "Co nas porusza? Miasto, klimat, mobilność", poświęcony zależnościom między codziennym przemieszczaniem się mieszkańców a emisjami gazów cieplarnianych. Dane do badania zbierano m.in. w aglomeracji poznańskiej.
Zespół badawczy pod kierownictwem dr. Michała Czepkiewicza z UW analizował zarówno mobilność krótkodystansową - miejską i codzienną - jak i długodystansową, obejmującą podróże wakacyjne, krajowe i międzynarodowe. Jak podkreślają autorzy raportu, wyniki pokazują nie tylko rozkład emisji w poszczególnych grupach społecznych, ale także motywacje i emocje towarzyszące decyzjom transportowym.
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest to, iż emisje z mobilności rozkładają się bardzo nierówno. W próbie z aglomeracji poznańskiej i trójmiejskiej 10 proc. osób emitujących najwięcej odpowiada za około 44 proc. emisji gazów cieplarnianych związanych z mobilnością. Jeszcze większe dysproporcje dotyczą lotów: 10 proc. osób latających najczęściej generowało aż 68 proc. wszystkich emisji związanych z podróżami lotniczymi.
Najwięcej emitują osoby z wyższym wykształceniem, a najmniej osoby z wykształceniem podstawowym i zawodowym. Z raportu wynika, iż wykształcenie silniej wpływa na podróże długodystansowe niż na przemieszczanie się w obrębie aglomeracji - między innymi dlatego, iż osoby z wyższym wykształceniem częściej znają języki obce, są bardziej zainteresowane poznawaniem innych państw i częściej mają doświadczenia zagraniczne już z czasu studiów.
Autorzy zwracają przy tym uwagę, iż większa emisja nie musi oznaczać większego zaspokojenia potrzeb transportowych. W badaniu znalazły się osoby bardzo zadowolone ze swojej mobilności, które emitują kilka - poruszają się pieszo lub rowerem i mieszkają blisko centrów miast. Są też osoby dużo podróżujące, generujące wysokie emisje, a mimo to niezadowolone ze swojej mobilności. Jak mówi dr Michał Czepkiewicz, osoby spędzające najwięcej czasu w pojazdach są tym zmęczone, a korki, stres i czas spędzony w samochodzie wpływają na poziom satysfakcji.
Wśród badanych w aglomeracji poznańskiej tylko 6 proc. rodzin z małym dzieckiem w wieku 0-6 lat nie posiada samochodu. Jak podkreśla dr Marta Skowrońska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, norma mobilności samochodowej jest bardzo głęboko zakorzeniona, a korzystanie z auta osobowego - zwłaszcza po pojawieniu się dziecka w rodzinie - jest przez większość uznawane za najbezpieczniejszą formę transportu. Badaczka wskazuje też na silne społeczne przekonanie, iż posiadanie samochodu jest czymś naturalnym.
W raporcie pojawia się również wątek genderowy związany z posiadaniem samochodu. Z ustaleń badaczy wynika, iż to od mężczyzn częściej oczekuje się posiadania prawa jazdy, auta i podejmowania decyzji transportowych dla całej rodziny. Autorzy wiążą to z utrwalonym w społeczeństwie postrzeganiem tradycyjnej męskości.
Badanie pokazuje ponadto, iż choć ruch lotniczy rośnie, latanie wciąż pozostaje domeną mniejszości - samolotem w roku poprzedzającym badanie podróżowała około jedna czwarta mieszkańców badanych miast. Jednocześnie coraz więcej osób, szczególnie z młodszych pokoleń, uważa, iż trudno dobrze spędzić wakacje czy rozwijać zainteresowania bez podróży lotniczych.
Publikacja pokazuje też, iż o wysokości emisji decyduje nie tylko środek transportu, ale przede wszystkim pokonywana odległość.
- To dlatego tak duże znaczenie ma rozlewanie się miast, oddalanie mieszkań od pracy, usług i szkół oraz codzienna konieczność dojazdów autem. Odległość ma znaczenie także w przypadku latania: loty długodystansowe, np. do Tajlandii, Dubaju czy USA to prawdziwy "słoń w pokoju" polityki klimatycznej. Z perspektywy raportu (...) potrzebna jest rozmowa o tym, jak planujemy miasta, jak organizujemy codzienne życie i jak wyobrażamy sobie dobre wakacje, w tym - czy wyobrażamy je sobie bez samolotu - komentuje dr Filip Schmidt z Wydziału Socjologii UAM.
Badania zrealizowano w ramach projektu "Zachowania transportowe mieszkańców polskich miast: przyczynowość, zmiana zachowań, wpływ na klimat", finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach grantu 2020/37/B/HS4/03931. Całość raportu jest dostępna na stronie conasporusza.pl.
