Mamy jeszcze swoje sprawy w domu… Babcia Walentyna z trudem otworzyła skrzypiącą furtkę, z wysiłkiem dotarła do drzwi, długo mocowała się z wiekowym, zardzewiałym zamkiem, weszła do swojej starej, nieogrzewanej chałupy i usiadła na stołku przy zimnym piecu kaflowym. W izbie pachniało niezamieszkałym domem. Zaledwie trzy miesiące jej nie było, a już sufity obrosły pajęczyną, stary taboret żałośnie skrzypiał, wiatr huczał w kominie – dom przywitał ją z wyrzutem: gdzie się podziewałaś, gospodyni, komu mnie zostawiłaś?! Jak tu przezimujemy?! – Zaraz, zaraz, mój kochany, daj chwilkę… Odpocznę, rozpalę w piecu, ogrzejemy się… Jeszcze rok temu babcia Walentyna śmigała po swoim starym domu: odmalować, coś podreperować, przynieść wody. Jej drobna, żwawa sylwetka raz przyklękała przy ikonach, raz krzątała się przy piecu, latała po ogrodzie – sadziła, plewiła, podlewała. A dom cieszył się razem z gospodynią: podłoga skrzypiała wesoło pod jej lekkimi krokami, drzwi i okna otwierały się posłusznie od pierwszego dotknięcia spracowanych dłoni, piec piekł pyszne drożdżówki. Dobrze im razem było: Walentynie i jej starej chacie. Męża pochowała wcześnie. Troje dzieci wychowała, wykształciła, na ludzi wyprowadziła. Jeden syn – kapitan marynarki, drugi – wojskowy, pułkownik, obaj daleko, rzadko w rodzinne strony zaglądają. Tylko najmłodsza córka, Tamara, została na wsi – jest główną agronomką, od rana do wieczora w pracy, do matki wpadnie w niedzielę, nakarmi pysznymi wypiekami – i znów tydzień się nie widzą. Pociechą jest wnuczka, Świetusia. Ta to prawie u babci wyrosła. A jaka z niej panna! Piękność jak się patrzy! Oczy szare, ogromne, włosy po pas złote jak dojrzałe zboże, kręcone, ciężkie, błyszczące – jakby słońce świeciło z tych włosów. Kucyk zrobi, pasma opadają na ramiona – miejscowych chłopaków zatka, szczęki im opadają. Figura nienaganna. Skąd u wiejskiej dziewczyny taka postawa, taka uroda? Babcia Walentyna za młodu też była ładna, ale gdyby stare zdjęcie wziąć i porównać ze Świetą – pasterka i królowa… Do tego mądra. Skończyła w mieście Akademię Rolniczą, wróciła na wieś pracować jako ekonomistka. Wyszła za mąż za weterynarza, a w ramach programu dla młodych rodzin dostali nowy dom. A co to był za dom! Porządny, solidny, murowany. Jak na te czasy – willa, nie dom. Jedno tylko: u babci wokół izby – sad, wszystko rośnie, wszystko kwitnie. A u wnuczki póki co ani drzewa, ani kwiatka – trzy badyle rosną. No i do ogrodnictwa Świetlana, nie czarujmy się, nie miała głowy. Choć dziewczyna wiejska, była delikatna, babcia jej nie wypuszczała do ciężkich prac, chroniła przed przeciągami. A potem urodził się synek, Wasiu. Nie było już czasu w ogród. I zaczęła Świeta namawiać babcię do siebie: chodź do mnie, zamieszkaj! Dom duży, wygodny, pieca palić nie trzeba. Babcia Valentina zaczęła chorować, stuknęła jej osiemdziesiątka, i jakby choroba czekała na tę okrągłą rocznicę – nogi, kiedyś leciutkie, zaczęły odmawiać posłuszeństwa. Babcia dała się przekonać. Pomieszkała kilka miesięcy u wnuczki. A potem usłyszała: – Babciu, kocham cię, wiesz o tym! Ale co ty tak wciąż siedzisz?! Całe życie się krzątasz, a tu u mnie, patrz, przysiadłaś… Gospodarstwa chcę się podjąć, liczę na twoją pomoc… – Nie mogę, córuś, nogi już mi nie chodzą… Stara jestem… – He… Ledwo do mnie przyjechałaś – od razu stara… Krótko potem babcia, która nie sprostała oczekiwaniom, wróciła do swojego domu. Z żalu, iż nie podołała, nie pomogła ukochanej wnuczce, babcia Walentyna zupełnie opadła z sił. Nogi powłóczyły się powoli, nie chciały służyć – przez długie lata się nabiegały, zmęczyły. Przejść z łóżka do stołu było ciężko, a dotrzeć do ukochanego kościoła – niemożliwe. Proboszcz, ksiądz Borys, sam przyszedł do swojej stałej parafianki, niegdyś czynnej pomocnicy w sprawach starego kościoła. Uważnie się rozejrzał. Babcia Walentyna siedziała przy stole i pisała swoje comiesięczne listy do synów. W izbie chłodno: piec ledwo co dogrzany. Podłoga lodowata. Na niej najcieplejszy, choć znoszony sweter, przybrudzona chusta – i to na niej, pierwszej gospodyni i czyścioszce – a na nogach zdeptane walonki. Ksiądz Borys westchnął: trzeba babci pomocy. Do kogo by się zwrócić? Może do Anny? Mieszka niedaleko, jeszcze silna, młodsza ze dwadzieścia lat od Walentyny. Wyjął chleb, pierniki, pół dużego, jeszcze ciepłego pieroga z rybą (ukłon od pani Aleksandry). Zakasał rękawy sutanny, wybrał popiół z pieca, doniósł drewna na kilka rozpaleń, złożył w kącie. Rozpalił. Przyniósł wody, nastawił na piecu duży czajnik. – Kochany synku! Oj! To jest, księże drogi! Pomóż mi adresy na kopertach wypisać. Jak swoją bazgrołą napiszę – nie dojdzie! Ksiądz Borys usiadł, napisał adresy, rzucił okiem na kartki z koślawymi zdaniami. W oczy rzuciło się jedno napisane wielkimi, drżącymi literami: „A ja tu, mój synku, żyję bardzo dobrze. Wszystko mam, dzięki Bogu!” Tylko te kartki o dobrym życiu babci Walentyny były całe w rozmazanych kleksach, prawdopodobnie słonych. Anna otoczyła staruszkę opieką, ksiądz Borys starał się ją regularnie spowiadać i przyjmować do Komunii, na większe święta mąż Anny, wujek Piotr, stary marynarz, przywoził ją motorem na mszę. Powoli życie zaczęło się układać. Wnuczka się nie pokazywała, a później, po dwóch latach, ciężko zachorowała. Od dawna miała kłopoty z żołądkiem i swoje dolegliwości tym tłumaczyła. Okazał się rak płuc. Skąd się wziął – któż to wie, ale Świetlana spaliła się w pół roku. Mąż dosłownie zamieszkał przy jej grobie: kupował butelkę, pił, spał na cmentarzu, budził się i szedł po następną. Czteroletni synek, Wasiu, nikomu nie był potrzebny – brudny, zapłakany, głodny. Zabrała go Tamara, ale przez swoją absorbującą pracę agronoma nie miała dla niego czasu i zaczęto przygotowywać Wasię do powiatowego domu dziecka. Dom dziecka był niezły: energiczny dyrektor, dobre wyżywienie, na weekendy można było zabierać dzieci do domu. To nie to samo, co domowa opieka, ale Tamara nie miała wyboru: w pracy musiała zostawać do późna, a do emerytury jeszcze daleko. I wtedy w koszu starego „Urała” do córki przyjechała babcia Walentyna. Za kierownicą siedział tęgi sąsiad, wujek Piotr, w pasiaku, z kotwicami i syrenami na rękach. Oboje wyglądali wojowniczo. Babcia Walentyna powiedziała krótko: – Wasię do siebie zabieram. – Mamo, ty ledwo chodzisz! Jak sobie poradzisz z dzieckiem? Trzeba mu ugotować, uprać! – Dopóki żyję, do domu dziecka go nie oddam – przycięła babcia. Zaskoczona stanowczością zawsze łagodnej Walentyny Tamara już się nie odzywała, tylko zaczęła pakować wnuczka. Wujek Piotr zawiózł starą i małego pod chałupę, wysadził, potem prawie na rękach zaniósł do izby. Sąsiedzi kręcili głowami: – Dobra ta staruszka, ale chyba na stare lata rozum straciła: sama wymaga opieki, a jeszcze dziecko sprowadziła… Przecież to nie szczeniak… On troski potrzebuje… I gdzie Tamarka patrzy! Po niedzielnej mszy ksiądz Borys poszedł do Walentyny z niepokojem – czy nie będzie musiał odebrać głodnego i brudnego Wasia biednej, schorowanej staruszce? W izbie było ciepło, piec porządnie napalony. Czysty, zadowolony Wasiu słuchał bajki o Czerwonym Kapturku z gramofonu na kanapie. A biedna, zniedołężniała babcia lekko śmigała po izbie: smarowała pędzelkiem blachę, zagniatała ciasto, rozbijała jajka do twarogu. A jej stare, chore nogi chodziły żwawie i bez śladu choroby – zupełnie jak przed laty. – Księże drogi! A ja tu… drożdżówki z serem zaraz wyjmę… Zaczekajcie chwilkę – dla pani Aleksandry i Kuby ciepłe przysmaki będą… Ksiądz Borys wrócił do domu jeszcze w szoku, opowiedział żonie, co zobaczył. Pani Aleksandra zamyśliła się, podeszła do półki, znalazła grubą niebieską teczkę, przewertowała i odnalazła stronę: „Stara Eufrozyna Egorowa przeżyła długie życie. Wszystko już minęło – marzenia, uczucia, nadzieje – wszystko śpi pod białym, cichym śniegiem. Czas już tam, gdzie nie ma bólu, smutku, westchnień… Zimą, pewnego lutowego wieczoru, długo modliła się przed ikoną, potem położyła się i powiedziała domownikom: ‘Zawołajcie księdza – będę umierać’. Twarz jej była biała jak śnieg za oknami. Sprowadzili księdza, Eufrozyna się wyspowiadała, przyjęła Komunię, leżała już dobę bez jedzenia i picia. Tylko lekkie oddechy świadczyły, iż dusza jeszcze nie uleciała z ciała staruszki. Nagle drzwi się rozwarły: powiew mroźnego powietrza, płacz niemowlęcia. – Cicho, cicho, babcia umiera. – Niemowlęcia nie uciszę, właśnie się urodziło, nie wie, iż płakać nie wolno… Wnuczka Eufrozyny, Nastka, wróciła ze szpitala z noworodkiem. Wszyscy wyszli do pracy, zostawiając umierającą babcię i młodą mamę. Nastce mleko się jeszcze nie pojawiło, sama była niedoświadczona, córkę przyłożyć nie umiała, dziecko płakało, przeszkadzając babci w umieraniu. Umierająca Eufrozyna podniosła głowę, zamglony wzrok nabrał jasności. Usiadła z trudem, opuściła bose stopy na podłogę, zaczęła szukać pantofli. Gdy domownicy wrócili z pracy, spodziewając się zastać nieżyjącą już babcię, zobaczyli takie oto: Eufrozyna nie tylko nie zamierzała umierać, ale wyglądała lepiej niż zazwyczaj. Zdecydowanie przełożyła śmierć i żwawo chodziła po pokoju, kołysząc zadowolone niemowlę, a wyczerpana wnuczka odpoczywała na kanapie”. Aleksandra zamknęła pamiętnik, spojrzała na męża, uśmiechnęła się i powiedziała: — Moja prababcia, Wera Eufrozyna, bardzo mnie pokochała i po prostu nie mogła sobie pozwolić umrzeć. Powtarzała słowa piosenki: „A nam jeszcze nie czas umierać – mamy jeszcze swoje sprawy w domu!” Potem przeżyła jeszcze dziesięć lat, pomagając mojej mamie, a twojej teściowej, Anastazji, wychowywać mnie, swoją ukochaną prawnuczkę. I ksiądz Borys uśmiechnął się do żony.