Prace nad nowym systemem wynagradzania nauczycieli znalazły się w trudnym punkcie. Ministerstwo Finansów i Gospodarki uznało, iż realizacja obywatelskiego projektu zmian w Karcie Nauczyciela oznaczałaby nadmierne obciążenie finansów publicznych. Z wyliczeń przedstawionych przez wiceministra edukacji Henryka Kiepurę wynika, iż wprowadzenie proponowanego mechanizmu już w 2026 roku kosztowałoby około 40 mld zł w pierwszym roku.
To poważna przeszkoda dla rozwiązania, które miało zapewnić nauczycielom ustawowe gwarancje wzrostu wynagrodzeń. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie deklaruje jednak całkowitej rezygnacji z reformy. Resort zapewnia, iż przez cały czas analizuje alternatywne mechanizmy corocznego podwyższania pensji.
Podwyżki nauczycieli za 40 mld zł. Rząd przedstawił wyliczenia
Stanowisko administracji rządowej zostało przedstawione w odpowiedzi na interpelację poselską dotyczącą obywatelskiego projektu nowelizacji Karty Nauczyciela, oznaczonego drukiem sejmowym nr 28. Odpowiedzi udzielił sekretarz stanu w MEN Henryk Kiepura. Powołał się przy tym na analizy przygotowane przy udziale resortów edukacji i finansów.
Przeanalizowano pięć wariantów zmian. Pierwszy przewidywał pełne wdrożenie proponowanego systemu w 2026 roku. Pozostałe zakładały stopniowe podnoszenie wynagrodzeń nauczycieli i osiągnięcie docelowych wskaźników w późniejszych latach.
Według przedstawionych szacunków realizacja pierwszego wariantu oznaczałaby koszt około 40 mld zł już w pierwszym roku. W następnych latach wydatki miałyby dalej rosnąć, a ich dokładną wysokość trudno byłoby przewidzieć. To właśnie skala zobowiązań stała się podstawowym argumentem finansowym przeciwko szybkiemu wdrożeniu projektu.
Kwota 40 mld zł nie oznacza jednorazowej wypłaty dla nauczycieli ani wysokości podwyżki przypadającej na jedną osobę. To szacowany skutek finansowy proponowanej zmiany systemu w wariancie przewidującym jej wdrożenie w 2026 roku.
Dlaczego rząd nie chce wprowadzić proponowanego mechanizmu?
Najważniejszą przeszkodą wskazaną przez resort finansów jest kondycja finansów publicznych. Polska od 2024 roku jest objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu. Oznacza to konieczność prowadzenia polityki budżetowej z uwzględnieniem uzgodnionej ścieżki ograniczania deficytu.
Drugim ograniczeniem jest stabilizująca reguła wydatkowa wynikająca z ustawy o finansach publicznych. Jej celem jest ograniczanie wzrostu wydatków objętych regułą. Nowe przedsięwzięcia ustawowe generujące znaczące wydatki muszą być uwzględniane przy planowaniu finansów państwa.
W praktyce oznacza to, iż choćby rozwiązanie popierane co do zasady przez resort edukacji wymaga znalezienia źródeł finansowania i uzgodnienia z ministrem finansów. Bez takiego porozumienia trudno oczekiwać rozpoczęcia rządowych prac legislacyjnych nad nowym systemem.
Na czym miały polegać nowe zasady wynagradzania nauczycieli?
Obywatelski projekt, przygotowany z inicjatywy Związku Nauczycielstwa Polskiego, przewiduje powiązanie średnich wynagrodzeń nauczycielskich z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej. Byłaby to zasadnicza zmiana względem obecnego modelu. Dziś średnie wynagrodzenia w poszczególnych grupach awansu zawodowego są obliczane w odniesieniu do kwoty bazowej ustalanej corocznie w ustawie budżetowej.
Proponowany mechanizm zmierza do tego, aby poziom wynagrodzeń nauczycielskich był związany z ogólną sytuacją płacową w gospodarce. Dzięki temu ich wzrost nie zależałby wyłącznie od corocznego ustalania kwoty bazowej. Projekt miał również zwiększyć przewidywalność finansową osób zatrudnionych w oświacie.
Dla nauczycieli istotna byłaby więc nie tylko sama wysokość pierwszej podwyżki. Równie ważna pozostaje gwarancja działania mechanizmu w kolejnych latach. Taki system dawałby ustawowe podstawy do utrzymywania określonej relacji średnich wynagrodzeń nauczycieli do płac w całej gospodarce.
Czy nauczyciele dostaną podwyżki w 2027 roku?
Negatywna ocena kosztów projektu obywatelskiego nie oznacza, iż wszystkie podwyżki nauczycielskie zostały wstrzymane. Rząd przyjął 20 października 2026 roku odrębny projekt nowelizacji Karty Nauczyciela dotyczący wskaźnika wynagrodzeń nauczycieli początkujących. Jego celem jest zapewnienie im takiego samego procentowego wzrostu średnich wynagrodzeń jak nauczycielom mianowanym i dyplomowanym.
Projekt zakłada, iż w 2027 roku średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących wzrośnie o 3 proc. Bez proponowanej korekty wskaźnika, przy założonym wzroście kwoty bazowej o 3 proc., wzrost tej kategorii wyniósłby tylko 0,68 proc. Rząd przewidział stosowanie nowych zasad od 1 stycznia 2027 roku, przy czym projekt wymaga zakończenia procesu legislacyjnego.
Trzeba zatem odróżnić dwie sprawy: planowane podwyżki wynikające z decyzji budżetowych i odrębny, kosztowny projekt systemowego powiązania wynagrodzeń nauczycieli ze średnią płacą w gospodarce. To drugie rozwiązanie nie ma w tej chwili uzgodnionej daty wejścia w życie.
MEN pracuje nad alternatywą. Kiedy będą nowe przepisy?
Ministerstwo Edukacji Narodowej deklaruje, iż realizowane są prace analityczne i koncepcyjne nad rozwiązaniem pozwalającym na coroczne podnoszenie nauczycielskich wynagrodzeń. Resort podkreśla poparcie dla idei ustawowych gwarancji poziomu płac. Jednocześnie wskazuje, iż projektowane rozwiązania muszą zostać ocenione pod kątem wieloletnich skutków dla budżetu.
Na tym etapie nie przedstawiono ostatecznego modelu, który mógłby zastąpić propozycję przygotowaną przez ZNP. Nie ogłoszono również terminu zakończenia analiz ani rozpoczęcia prac legislacyjnych nad nową formułą. Warunkiem dalszych działań jest uzgodnienie rozwiązań, przede wszystkim z ministrem finansów i gospodarki.
Dla nauczycieli oznacza to dalszą niepewność dotyczącą systemowej reformy płac. Wiadomo, iż rząd analizuje zmianę zasad wynagradzania i iż przedstawiony przez środowisko nauczycielskie model został oceniony jako nadmiernie kosztowny. Nie ma natomiast podstaw, by uznać, iż wszystkie przyszłe podwyżki zostały odwołane.
