Mieszkańcy kontra wspólnoty mieszkaniowe. Dr Pązik: Wiele ograniczeń to tylko mity (Nasza rozmowa)

krknews.pl 1 godzina temu

Nagłe podwyżki zaliczek, głuche telefony w biurze administratora i przekonanie, iż zarządcy wpisanego przez dewelopera nie da się odwołać przez lata. Na krakowskich forach mieszkaniowych mieszkańcy coraz częściej czują, iż we własnych blokach mają kilka do powiedzenia. W konfrontacji z przepisami okazuje się jednak, iż wiele z tych barier to tylko mity, z których zarządcy po prostu wygodnie korzystają. Jakie są bolączki krakowskich osiedli?

Co roku w Krakowie przybywa nowych osiedli. Wraz z kolejnymi oddawanymi do użytku inwestycjami przybywa również sporów na linii mieszkańcy – zarządcy nieruchomości. Na osiedlowych grupach i forach dyskusyjnych niemal codziennie pojawiają się zarzuty pod adresem administratorów osiedli. Jedni zgłaszają brak woli współpracy i opieszałość w udostępnianiu informacji, inni wskazują na nieuzasadnione podwyżki i niegospodarne wydawanie pieniędzy. Czytając wpisy, można odnieść wrażenie, iż wiele sporów trwa już od lat, jednak nikt z tym nic nie robi.

Gdzie kończy się zwykła opieszałość administratora, a zaczyna łamanie prawa? Czy wspólnota faktycznie jest skazana na firmę narzuconą przy zakupie mieszkania i jak skutecznie wyegzekwować wgląd w finanse własnego budynku, nie czekając latami na wyrok sądu? O realia zarządzania nieruchomościami w Krakowie i najczęstsze pułapki prawne pytamy dra Adama Pązika z Instytutu Prawa, Ekonomii i Administracji Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.

Patryk Trzaska (KRK NEWS): Mieszkańcy Krakowa coraz częściej skarżą się na brak kontaktu i opieszałość ze strony wspólnot mieszkaniowych. Gdzie przebiega granica między trudną współpracą a niewywiązywaniem się z obowiązków? Co w ogóle należy do obowiązków osób zarządzających wspólnotą?

Dr Adam Pązik: Teoretycznie mamy w ustawie o własności lokali artykuł 29 ustęp 3, ale jest on niesamowicie ogólny. Przepis ten stanowi jedynie, iż właścicielom lokali przysługuje „prawo kontroli” działalności zarządu wspólnoty, nie precyzując jednak, co dokładnie się pod tym pojęciem kryje. Więcej szczegółów wyznacza orzecznictwo sądowe, które bywa mocno zróżnicowane. Przyjmuje się jednak, iż prawo to obejmuje przede wszystkim możliwość bieżącego śledzenia tego, co dzieje się we wspólnocie, i uzyskiwania informacji o jej sprawach.

Absolutnym minimum jest to, żeby w czasie zebrania rocznego (minimum jedno musi się w każdym roku odbyć w pierwszym kwartale danego roku kalendarzowego) każdy członek wspólnoty, który jest na takim zebraniu, mógł zadawać pytania, brać aktywnie udział i dowiadywać się, jak wyglądają bieżące sprawy wspólnoty. To jest jedna rzecz.

Kolejne rzeczy są związane z sytuacjami, kiedy członkowie wspólnoty poza zebraniem próbują uzyskać informacje. Tu już praktyka jest bardzo różna. Część wspólnot mieszkaniowych ma takie podejście, iż rzeczywiście udziela informacji mailowo lub telefonicznie i przesyła na przykład skany dokumentów dotyczących wspólnoty na maila. Inne wspólnoty mają taką praktykę, iż zapraszają członków wspólnoty do biura zarządcy lub administratora, żeby członkowie wspólnoty zapoznawali się z tymi dokumentami na miejscu. Najlepiej by było tak, gdyby wspólnota przyjęła uchwałę, w której ureguluje kwestie kontaktu z jej członkami, m.in. to, jakimi kanałami komunikacji członkowie wspólnoty mogą uzyskiwać określone informacje. I wtedy na pewno łatwiej jest realizować prawo kontroli.

Jako osoba, która na co dzień obsługuje prawnie wspólnoty, muszę to podkreślić: administratorzy i zarządcy z reguły nie utrudniają członkom wspólnoty dostępu do informacji. Nie spotykam się z podejściem, iż zarząd, zarządca lub administrator celowo nie chce udostępniać członkom wspólnoty danych jej dotyczących. Czas oczekiwania bywa jednak różny – czasem odpowiedź przychodzi szybko, a czasem trzeba poczekać dłużej, gdyż odszukanie konkretnych danych wymaga czasu.

Problemem niestety są takie przypadki, kiedy mamy do czynienia z osobami, które – nazwijmy to delikatnie – są nadgorliwe pod tym względem, to znaczy zadają bardzo dużo pytań o bardzo różne rzeczy. Wtedy rzeczywiście mamy sytuację, iż zarządy, zarządcy czy administratorzy mają z takimi osobami problem. Wtedy prośby o udzielenie informacji nie tyle są lekceważone, ile czas ich realizacji może być dłuższy, co wynika po prostu z tego, iż o ile tych próśb jest wiele i ktoś pyta o 30 czy 40 różnych kwestii mających miejsce w przeciągu ostatnich 5 lat i jednocześnie domaga się zaprezentowania kilkunastu czy kilkudziesięciu różnych dokumentów, faktur, rachunków, potwierdzeń przelewów itp., to siłą rzeczy okres realizacji tego typu próśb jest po prostu wydłużony.

Patryk Trzaska: Gdy przygotowywałem się do naszej rozmowy, napotkałem wiele wpisów na krakowskich forach osiedlowych o tym, iż mieszkańcy zwracali się do zarządcy z prośbą o informacje. Niestety, słyszeli jednak, iż jest to dokumentacja wewnętrzna albo RODO. Czy są dokumenty, których rzeczywiście administrator nie może udostępnić członkom wspólnoty?

Dr Adam Pązik: Moim zdaniem powiedzenie, iż coś jest dokumentem wewnętrznym wspólnoty, jest kompletnie niewłaściwe. To nie jest żaden argument. Jako członek wspólnoty mam prawo do tego, żeby znać także wewnętrzne dokumenty wspólnoty, i tu no nie ma żadnej podstawy do tego, żeby komuś odmówić dostępu do jakiejś informacji czy jakichś danych ze względu na to, iż to są dokumenty wewnętrzne.

Większy problem jest z RODO, czyli z ochroną danych osobowych, dlatego iż istotnie jest tak, iż we wspólnocie przetwarzane jest bardzo wiele takich informacji, które są danymi osobowymi. Zgodnie z zasadami wynikającymi właśnie z RODO jest tak, iż nie powinno się przetwarzać danych osobowych co do zasady bez zgody osoby, której dane dotyczą.

Do czego konkretnie zmierzam? o ile pojawi się na przykład prośba o dostęp do wyciągu z rachunku bankowego wspólnoty, żeby jeden członek wspólnoty mógł dowiedzieć się, czy jego sąsiad „zza ściany” płaci opłaty na rzecz wspólnoty mieszkaniowej, to takich informacji wspólnota mu nie może udostępnić. Nie ma podstaw do tego, żeby ktoś poza zarządem, zarządcą lub administratorem miał wiedzę na temat tego, czy określona osoba ma zaległości w płatnościach względem wspólnoty mieszkaniowej, czy też takich zaległości nie ma.

W związku z tym, jeżeli chodzi o kwestię powoływania się na RODO, to generalnie jest tak, iż zarząd, zarządca lub administrator wspólnoty przed udostępnieniem dokumentów, które obejmują także dane osobowe innych członków wspólnoty, po prostu powinien zanonimizować te dokumenty. Samo powołanie się na RODO raczej nie powinno powodować, iż ktoś jakiejś informacji nie uzyska, tylko iż uzyska ją pewnie po dłuższym czasie. Ponadto konieczność anonimizacji dokumentów może powodować, iż członek wspólnoty domagający się udzielenia dostępu do nich zostanie obciążony kosztem tej czynności, i w tym zakresie najlepiej, aby wspólnota posiadała regulamin, który by taką kwestię jednoznacznie uregulował.

Patryk Trzaska: Mieszkańcy zastanawiają się też, czy zarządca może podnosić opłaty bez uchwały wspólnoty. Takie głosy docierały w przeszłości z różnych części Krakowa. Jak można zweryfikować, czy wzrost opłat wynika z realnych kosztów, czy po prostu z niegospodarności bądź błędów zarządcy danej wspólnoty?

Dr Adam Pązik: Nie da się na to pytanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi. W dużym uproszczeniu można podzielić opłaty, które członkowie płacą na rzecz wspólnoty mieszkaniowej, na dwie kategorie. Pierwsza to zaliczki, które wspólnota pobiera od swoich członków, ale pełni ona tu funkcję tak jakby „inkasenta”. Taka sytuacja przede wszystkim dotyczy opłat za media. Te opłaty wspólnota pobiera i przekazuje do dostawców wody, ogrzewania itp. W tym zakresie wspólnota pełni funkcję rozliczeniową. W związku z tym, o ile na przykład dostawca energii cieplnej oświadczy, iż od przyszłego miesiąca koszt tej energii będzie wyższy, to wspólnota nie ma innego wyjścia, tylko musi też podnieść te opłaty, które ponoszą członkowie wspólnoty. o ile by tych opłat nie podniosła, to doszłoby do sytuacji, iż powstałyby braki w budżecie wspólnoty. W gruncie rzeczy wspólnota nie ma wpływu na to, jaka jest wysokość opłat za te media.

Druga kategoria to są opłaty, które są przeznaczane na utrzymanie przestrzeni wspólnej, na bieżącą konserwację czy na drobne remonty. Są jeszcze pieniądze z tzw. funduszu remontowego, który funkcjonuje w wielu wspólnotach. Tutaj członkowie wspólnoty mają wpływ na to, jaka będzie wysokość tych kosztów, ale powinny być one ustalane w uchwale wspólnoty mieszkaniowej. Innymi słowy, nie może być tak, iż zarząd lub zarządca samodzielnie podnosi jakieś opłaty. Wiadomo, iż jest to system naczyń połączonych. jeżeli wspólnota się nie zgodzi na podwyżkę na pokrycie zwiększonych kosztów np. utrzymania zieleni, to stan zieleni może się pogorszyć, gdyż wspólnoty nie będzie stać na to, żeby zatrudnić zewnętrznego wykonawcę, który będzie o tę zieleń dbał.

Patryk Trzaska: Rozmawiałem z mieszkańcami Krakowa, którzy twierdzą, iż właśnie zarządca wspólnoty podjął decyzję samodzielnie, ponieważ stwierdził, iż nie było kworum na zebraniu wspólnoty, więc nie można było podjąć uchwały. Jak działa ten mechanizm? Czy rzeczywiście musi być kworum, aby podejmować takie decyzje?

Dr Adam Pązik: Ustawa o własności lokali zakłada, iż uchwała wspólnoty, np. ta dotycząca wysokości zaliczek na koszty utrzymania nieruchomości wspólnej, zapada wtedy, gdy opowie się za nią więcej niż połowa właścicieli lokali, licząc według wielkości udziałów. W największym uproszczeniu: jeżeli mamy wspólnotę składającą się z ośmiu lokali, a z każdym z tych lokali łączy się udział wynoszący 1/8, to do podjęcia uchwały potrzeba głosów pięciu właścicieli (5/8 udziałów). Pozostali trzej mogą zagłosować przeciw, wstrzymać się lub w ogóle nie brać udziału w głosowaniu. To nie ma znaczenia. Liczy się wyłącznie to, czy głosy „za” przekraczają połowę udziałów w nieruchomości wspólnej.

Nie znam szczegółów tej konkretnej sprawy z Krakowa, ale w sytuacji, gdy nie uda się zebrać wymaganej większości, zarządca ani zarząd wspólnoty nie mogą podejmować decyzji samodzielnie. Prawo po prostu nie przewiduje takiego rozwiązania. choćby jeżeli zarządca widzi, iż opłaty powinny wzrosnąć, a mieszkańcy nie podejmują stosownej uchwały, stawki muszą pozostać na dotychczasowym poziomie. Niestety, w dłuższej perspektywie może się to odbić na stanie budynku, gdy zabraknie pieniędzy na bieżącą konserwację czy sprzątanie. Nie ma jednak prawnej możliwości, by zarządca samodzielnie podniósł zaliczki.

Patryk Trzaska: Mieszkańcy niezadowoleni ze swoich zarządców często dyskutują o ich zmianie. Na nowych osiedlach deweloperzy wpisują jednak swojego zarządcę do aktów notarialnych, przez co panuje przekonanie, iż przez pierwsze lata nie da się go ruszyć. Czy to prawda?

Dr Adam Pązik: Absolutnie nie. Potwierdzam, iż istnieje taka praktyka, iż deweloperzy ustanawiają zarządców w zawartej w formie aktu notarialnego pierwszej umowie sprzedaży lokalu w danej wspólnocie, która jest jednocześnie traktowana jako pierwsze zebranie nowo powstałej wspólnoty. W konkretnych przypadkach deweloperzy rozwiązują to zagadnienie różnie. Jedni organizują swego rodzaju przetargi, inni powołują na zarządców własne „spółki córki”. Nie ma jednak żadnych przepisów ani zgodnych z prawem postanowień umownych, które blokowałyby odwołanie takiego zarządcy. jeżeli właściciele lokali są dobrze zorganizowani, mogą go zmienić choćby kilka tygodni po jego powołaniu.

Problem nie leży w przepisach, ale w praktyce. Aby odwołać zarządcę ustanowionego w pierwszym akcie notarialnym i powołać zarząd właścicielski, wspólnota musi podjąć uchwałę na zebraniu protokołowanym przez notariusza. W małej wspólnocie, liczącej pięć czy siedem lokali, sąsiedzi mogą spotkać się choćby w garażu, zaprosić notariusza i gwałtownie przegłosować zmianę. Jednak w blokach liczących 100 czy 200 mieszkań zgromadzenie w jednym miejscu i czasie właścicieli dysponujących ponad połową udziałów jest logistycznie bardzo trudne. Ludzie pracują, mają swoje obowiązki, a sprawy wspólnoty często schodzą na dalszy plan. Z tych czysto praktycznych powodów zarządcy deweloperscy utrzymują się na stanowiskach przez pierwsze dwa, trzy czy cztery lata. Warto jednak pamiętać, iż prawo dopuszcza głosowanie przez pełnomocników. jeżeli mieszkańcy zmobilizują się i większość właścicieli udzieli pełnomocnictwa jednej osobie, która przyjdzie na zebranie z notariuszem i zagłosuje w ich imieniu, zmianę można przeprowadzić bez trudu. Trzeba tylko o tej możliwości wiedzieć i włożyć w to trochę wysiłku organizacyjnego.

Patryk Trzaska: Kiedy wspólnota zdecyduje się już na zmianę, na co powinna zwrócić uwagę przy wyborze nowego zarządcy, żeby nie wpaść z deszczu pod rynnę?

Dr Adam Pązik: Przede wszystkim trzeba zrobić rzetelny research na rynku. Najlepiej popytać znajomych, przyjaciół i mieszkańców innych wspólnot, których zarządcy lub administratorzy działają od dawna i dobrze wywiązują się ze swoich obowiązków. Nie rekomenduję wybierania zarządcy wyłącznie na podstawie reklam w Internecie czy ładnych stron internetowych. Najbardziej wiarygodnym źródłem wiedzy są ludzie, którzy na własnej skórze sprawdzili jakość usług danego zarządcy i mogą szczerze powiedzieć, jak wygląda codzienna współpraca.

Patryk Trzaska: Wspomniał pan wcześniej, iż rzadko spotyka się z utrudnianiem mieszkańcom dostępu do informacji. Co jednak zrobić, gdy zarządca nie odbiera telefonów i nie odpisuje na maile? Jest na to jakaś rada?

Dr Adam Pązik: Wiele ograniczeń to tylko mity. Z prawnego punktu widzenia, powołując się na artykuł 29 ustęp 3 ustawy o własności lokali (prawo kontroli), można wytoczyć powództwo przed sądem, aby ten zobowiązał wspólnotę do udzielenia informacji lub wydania dokumentów. Biorąc jednak pod uwagę przeciętny czas trwania postępowania sądowego (który w dużych miastach, w tym w Krakowie, jest po prostu długi), trzeba uznać, iż to droga wymagająca ogromnej cierpliwości. Na prawomocny wyrok można czekać rok, dwa, a choćby trzy lata. Informuję, iż taka ścieżka istnieje, ale jej nie rekomenduję.

W praktyce znacznie skuteczniejszym rozwiązaniem jest mobilizacja sąsiadów i doprowadzenie do odwołania zarządcy, administratora lub członków zarządu, którzy lekceważą swoje obowiązki. Wspólne działanie pozwoli szybciej wymienić nierzetelny podmiot i uzyskać dostęp do dokumentów u nowego zarządcy niż doczekać się sprawiedliwości na sali sądowej.

Idź do oryginalnego materiału