Nowe Standardy Opieki Okołoporodowej 2026

Nowe standardy opieki okołoporodowej wejdą w życie w maju tego roku (2026 r.) To będzie jedna z najważniejszych zmian systemowych w obszarze opieki nad kobietą w ciąży, podczas porodu i w połogu ostatnich lat.

Nowe Standardy Opieki Okołoporodowej - dlaczego są ważne i jak wyglądało to dotychczas?

Standardy opieki okołoporodowej stanowią fundament bezpieczeństwa i godności kobiety oraz dziecka. Dotychczas, mimo obowiązywania przepisów, system często opierał się na rutynowych działaniach medycznych, które nie zawsze były jednoznacznie poparte dowodami naukowymi.

Nowe regulacje kładą wyraźny nacisk na EBM (Evidence Based Medicine/ Medycyna danych medycznych) oraz dokumentowanie każdej interwencji medycznej wraz z jej uzasadnieniem. Oznacza to, iż decyzje nie mogą być podejmowane „z przyzwyczajenia” , rutyny czy choćby w oparciu o ogólną wiedzę medyczną – muszą wynikać z aktualnej wiedzy i realnych wskazań.

Jedną z najistotniejszych zmian jest realne wzmocnienie prawa kobiety do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących jej samej i jej dziecka. Placówki mają obowiązek dokumentować nie tylko wykonane procedury, ale również fakt, iż pacjentka miała możliwość wyboru osoby sprawującej opiekę oraz miejsca porodu – szpitalnego lub poza szpitalnego.

Można, więc powiedzieć nowych regulacji jest przede wszystkim wzmocnienie podmiotowości kobiety, zwiększenie jej realnego wsparcia oraz ograniczenie zbędnej medykalizacji procesu narodzin. Choć to pewnie jeszcze kwestia przyszłości i nie da się tego stanu osiągnąć „od ręki” to ważne jest, iż nowe standardy opieki okołoporodowej to dotyczy jedynie pojedynczych procedur, a ma być zmianą jakościową i nową filozofią opieki: z modelu rutynowego na model oparty na model partnerski i zindywidualizowany na świadomości rodzącej i jej bezpieczeństwie.

Nowe Standardy Opieki Okołoporodowej – najważniejsze założenia

Głównym celem nowego standardu jest zapewnienie dobrostanu zdrowia matki i dziecka przy jednoczesnym ograniczeniu interwencji medycznych do niezbędnego minimum. Wprost wskazano, iż ingerencja w przebieg ciąży fizjologicznej, porodu, połogu lub laktacji może nastąpić wyłącznie ze wskazań uzasadnionych medycznie.

Placówki medyczne są zobowiązane do ograniczania w szczególności:

• amniotomii (przebicia pęcherza płodowego),
• indukcji porodu i stymulacji czynności skurczowej,
• ciągłego monitorowania KTG w przebiegu porodu fizjologicznego,
• rutynowego nacięcia krocza,
• wykonywania cięć cesarskich bez medycznego uzasadnienia.

To wyraźny sygnał odejścia od praktyk rutynowych na rzecz podejmowania decyzji w oparciu o rzeczywiste wskazania kliniczne. Co istotne, podmioty lecznicze zostały zobowiązane do monitorowania wskaźników tych interwencji – nie rzadziej niż raz w roku – oraz do regularnej oceny satysfakcji kobiet objętych opieką.

Oznacza to większą przejrzystość działań placówek oraz systemowe dążenie do poprawy jakości opieki.

Wsparcie dla kobiet ze szczególnymi potrzebami

Jedną z istotnych nowości jest wprowadzenie definicji „kobiety ze szczególnymi potrzebami”. Nowe przepisy nakładają na placówki medyczne obowiązek realnego dostosowania opieki do takich pacjentek.

W praktyce oznacza to m.in.:

• zapewnienie pomocy asystenta osoby z niepełnosprawnością,
• dostosowanie komunikacji (np. udostępnianie wyników badań w formatach dostępnych dla czytników ekranu),
• wydłużony czas wizyt w poradniach.

To rozwiązanie wzmacnia dostępność systemu ochrony zdrowia i podkreśla, iż standard opieki musi uwzględniać indywidualne potrzeby każdej kobiety.

Nowy harmonogram badań i konsultacji

Rozporządzenie precyzyjnie określa zakres świadczeń profilaktycznych oraz harmonogram badań w ciąży. Zmiany mają charakter systemowy i obejmują zarówno kwestie medyczne, jak i profilaktykę zdrowia psychicznego.

Najważniejsze elementy nowego harmonogramu:

Edukacja i wsparcie

Do 10. tygodnia ciąży obowiązkowe jest zebranie danych dotyczących stylu życia, w tym używek i nawyków żywieniowych. W tym okresie pacjentka powinna zostać skierowana do położnej POZ w celu rozpoczęcia edukacji przedporodowej. To formalne wzmocnienie roli położnej już od początku ciąży.

Profilaktyka depresji
Ocena ryzyka i nasilenia objawów depresji staje się obowiązkowa między 11. a 14. tygodniem oraz ponownie między 33. a 37. tygodniem ciąży. Wprowadzenie systemowej oceny zdrowia psychicznego to istotny krok w kierunku kompleksowej opieki nad kobietą.

Konsultacja anestezjologiczna
Kobiety planujące łagodzenie bólu metodami regionalnymi muszą odbyć konsultację anestezjologiczną między 33. a 37. tygodniem ciąży (lub później, jeżeli wcześniej się nie odbyła). Ma to zapewnić bezpieczeństwo i organizacyjne przygotowanie do zastosowania analgezji.

Co ważne, brak takiej konsultacji nie może być powodem odmowy znieczulenia w trakcie porodu, jeżeli pojawią się wskazania lub nagła prośba pacjentki. Nowy standard kładzie nacisk na to, by aspekty organizacyjne (brak personelu) nie ograniczały praw pacjentki do łagodzenia bólu.

Monitorowanie ciąży po terminie
Po 40. tygodniu ciąży badania KTG i USG wykonywane są niezwłocznie. Przy prawidłowych wynikach powtarza się je co 7 dni, tak aby poród odbył się przed końcem 42. tygodnia ciąży. W przypadku odchyleń postępowanie podlega indywidualizacji.

Edukacja laktacyjna
Nowe przepisy kładą także nacisk na to, aby każda placówka miała wypracowane procedury wsparcia laktacji (np. zakaz rutynowego dokarmiania noworodków mieszanką bez wyraźnego wskazania lekarza i zgody matki).

Podsumowując nowe standardy opieki okołoporodowej są wyraźnym manifestem podmiotowości kobiety i bezpieczeństwa dziecka. Najważniejsze wnioski płynące z nowych regulacji to:

1. Zindywidualizowanie podejścia – każda interwencja medyczna musi mieć uzasadnienie. Rutynowe nacinanie krocza czy przebijanie pęcherza płodowego nie powinno być standardową praktyką.
2. Wsparcie laktacyjne – szpitale mają obowiązek promowania karmienia piersią i przekazywania spójnych informacji dotyczących laktacji.
3. Dostępność – kobiety ze szczególnymi potrzebami otrzymują prawo do asystenta, dostosowanej dokumentacji i wydłużonego czasu wizyt.
4. Edukacja – rola położnej POZ zostaje formalnie wzmocniona. Każda kobieta powinna znaleźć się pod jej opieką edukacyjną już na początku ciąży.

Wprowadzone zmiany mają sprawić, by poród był doświadczeniem opartym na zaufaniu i współpracy, a nie na lęku przed niechcianymi procedurami medycznymi. To wyraźny krok w stronę humanizacji polskiego położnictwa oraz budowania systemu, w którym kobieta jest pełnoprawnym partnerem w procesie opieki

***

Standardy opieki okołoporodowej – porównanie międzynarodowe

Nowe polskie przepisy zbliżą system opieki okołoporodowej do modeli funkcjonujących w krajach zachodnioeuropejskich. Obowiązkowe konsultacje anestezjologiczne przed porodem mają rozwiązać problem niskiej dostępności znieczulenia zewnątrzoponowego w Polsce. W wielu krajach Unii Europejskiej – np. we Francji – dostęp do analgezji jest standardem oferowanym każdej rodzącej. Nowe przepisy mają zbliżyć polski system do tego poziomu organizacyjnego.

Niemcy i Francja

W tych krajach model opieki od lat opiera się na dużej autonomii położnej w prowadzeniu ciąży fizjologicznej. Wprowadzenie obowiązkowego kierowania do położnej POZ już w I trymestrze jest krokiem w kierunku podobnego wzmocnienia tej grupy zawodowej w Polsce.

Ukraina

System opieki okołoporodowej w Ukrainie pozostaje w większym stopniu scentralizowany i lekarski. W przeciwieństwie do tego modelu, polskie standardy kładą silny nacisk na możliwość porodu w warunkach domowych oraz na wsparcie laktacyjne zgodne z aktualną wiedzą. Celem jest m.in. ograniczenie podawania noworodkom mieszanek bez wyraźnych wskazań medycznych.

***

Porównanie standardów okołoporodowych: STARE - przed majem 2026 i NOWE - po maju 2026

Artykuł został przygotowany na podstawie najnowszych aktów prawnych (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r.) oraz oficjalnych komunikatów Rzecznika Praw Pacjenta i Rzecznika Praw Dziecka.