Pierwsze święta bez taty. Jak rozmawiać z dzieckiem o stracie – i bajka, która w tym pomaga

kwiecien.academy 32 minut temu

Pierwsze święta bez taty – co wtedy pomaga dziecku? Przed pierwszymi świętami bez taty dziecko potrzebuje trzech rzeczy: prawdy powiedzianej prostymi słowami, zgody na smutek i dorosłego, który smuci się razem z nim. Pomaga w tym bajka „List, którego Mikołaj nie mógł spełnić” – 6 minut, dla dzieci w wieku 5–10 lat, do oglądania razem z dorosłym. Bez cudownego zakończenia, ale z nadzieją.

Bajka „List, którego Mikołaj nie mógł spełnić” (5:58). Obraz i głosy powstały z pomocą sztucznej inteligencji.

W tym artykule

  • O czym jest bajka „List, którego Mikołaj nie mógł spełnić”?
  • Dlaczego zrobiliśmy bajkę bez szczęśliwego zakończenia?
  • Dla kogo jest ten film i od jakiego wieku?
  • Jak przygotować się do wspólnego oglądania?
  • Jak powiedzieć dziecku, iż tata umarł?
  • Co Mikołaj pisze do Zosi? Trzy zdania, które warto powtarzać
  • Jak przeżyć pierwsze święta bez taty? 7 prostych rytuałów
  • O co zapytać dziecko po filmie? 12 pytań do rozmowy
  • Czego nie mówić dziecku, które tęskni?
  • Jak wykorzystać film w przedszkolu i w klasach 1–3?
  • Kiedy i gdzie szukać pomocy?
  • Jak powstał film?
  • Najczęstsze pytania

O czym jest bajka „List, którego Mikołaj nie mógł spełnić”?

To sześciominutowa bajka o Zosi, której tata umarł wiosną, i o jej pierwszych świętach bez niego. Zosia nie prosi Mikołaja o zabawkę. Prosi, żeby tata wrócił – chociaż na jedną Wigilię. Mikołaj nie umie tego zrobić i mówi to wprost. Zamiast prezentu przywozi list i małą latarenkę.

Historia zaczyna się w grudniu. Wszystkie dzieci w miasteczku piszą listy do Świętego Mikołaja. Zosia też siada nad kartką, ale nie pisze ani o lalce, ani o klockach. W przedpokoju wciąż wisi zielona czapka taty. Lektor mówi spokojnie i bez owijania: „Tata Zosi umarł wiosną. Bardzo chorował i lekarze nie mogli mu już pomóc”.

Zosia pisze: „Kochany Mikołaju. Nie chcę żadnej zabawki. Chcę tylko, żeby tata wrócił. Chociaż na jedną Wigilię”. Na dole rysuje trzy osoby: mamę, tatę i siebie. Mamie listu nie pokazuje. Mama tak bardzo stara się być wesoła, więc Zosia też się stara. To jedno z najważniejszych zdań w filmie i wrócimy do niego niżej.

List leci na daleką północ. Mikołaj czyta go raz, drugi i trzeci. Elf Guziczek wyciąga z worka największego misia, ale Mikołaj kręci głową: są smutki, których nie przykryje żadna zabawka. Mówi do siebie: „Och, Zosiu, tego nie umiem. Tego nie umie nikt na świecie”. I robi coś, co robi bardzo rzadko – sam pisze list.

W noc przed szóstym grudnia w buciku Zosi nie ma zabawki. Jest list i mała latarenka. Rano Zosia czyta list, a mama nie mówi „nie płacz”. Siada obok niej na podłodze i pierwszy raz od wiosny płaczą razem. Potem wieszają na choince drewnianą gwiazdkę, którą wystrugał tata, wspominają, jak co roku przypalał pierniki, a w Wigilię stawiają latarenkę w oknie. I pukają do drzwi sąsiadki, pani Heleny, która siedzi przy stole zupełnie sama.

Film kończy się zdaniami: „Tata nie wrócił. Żaden list nie mógł tego zmienić. Zosia tęskniła dalej. Ale nie była już ze swoją tęsknotą sama”.

TytułList, którego Mikołaj nie mógł spełnić
Długość5 minut 58 sekund
Wiek5–10 lat, razem z dorosłym
Tematpierwsze święta po śmierci taty, tęsknota, samotność w święta
BohaterowieZosia, mama, tata (we wspomnieniach), Święty Mikołaj, elf Guziczek, pani Helena
Zakończeniebez cudu: tata nie wraca, ale Zosia nie jest już sama
Twórcypostacie: Magdalena Kwiecień; scenariusz i montaż: Mateusz Kwiecień

Dlaczego zrobiliśmy bajkę bez szczęśliwego zakończenia?

Bo dziecko, któremu umarł tata, wie, iż on nie wróci, a większość świątecznych bajek udaje, iż wystarczy mocno chcieć. Chcieliśmy opowieści, która nie obiecuje cudu i mimo to zostawia dziecko z czymś dobrym: z dorosłym obok i z kilkoma rzeczami, które naprawdę można zrobić.

Pierwsza wersja scenariusza była inna. Tata Zosi pracował za granicą i w ostatniej scenie wracał na Wigilię. Odrzuciłem ją. Powód jest osobisty.

Mateusz Kwiecień: „Sam nie mam taty. Zmarł na wylew, przy mnie, kiedy byłem jeszcze emocjonalnie niedojrzały. Było mi bardzo ciężko i długo nie umiałem o tym mówić. Dlatego w tej bajce tata nie wraca. Nie chciałem robić filmu, który dziecku w żałobie pokaże cud, jakiego ono samo nie dostanie. Chciałem takiego, po którym ktoś dorosły usiądzie obok i powie: możesz tęsknić, jestem tu.”

W grudniu wszystko dookoła mówi dziecku, iż święta są radosne, rodzinne i pełne. Dziecko po stracie widzi puste krzesło i słyszy kolędy. Nie potrzebuje wtedy pocieszenia w rodzaju „będzie dobrze”. Potrzebuje kogoś, kto powie prawdę: jest inaczej, jest smutno i wolno, żeby tak było.

Jest jeszcze drugi powód. Mikołaj w tej bajce jest dorosłym, który przyznaje, iż czegoś nie umie. Nie udaje, nie zmienia tematu, nie daje większego prezentu „na pocieszenie”. Mówi: „Nie spełnię tego życzenia. Ale nie zostawię tego listu bez odpowiedzi”. To jest wzór dla nas, dorosłych. Nie musimy umieć naprawić straty. Wystarczy, iż nie zostawimy dziecka bez odpowiedzi.

Dla kogo jest ten film i od jakiego wieku?

Film polecamy dzieciom w wieku 5–10 lat i zawsze do oglądania razem z dorosłym. Młodsze dzieci mogą nie zrozumieć, co się stało z tatą Zosi. Starsze obejrzą go chętnie, jeżeli usiądziesz obok.

Bajka jest dla trzech grup:

  • Dla dzieci, które same kogoś straciły – tatę, mamę, dziadka, babcię. Zobaczą bohaterkę, która czuje to samo co one, i dorosłych, którzy się tego nie boją.
  • Dla dzieci, które mają w klasie lub w rodzinie kogoś w żałobie. Film pokazuje, co można zrobić: nie udawać, iż nic się nie stało, i zapukać.
  • Dla wszystkich dzieci przed świętami. Ostatnia scena jest o pani Helenie, która siedzi przy wigilijnym stole sama. To opowieść o tym, iż pusty talerz na stole jest po coś.

W filmie nie ma nic strasznego. Nie pokazujemy choroby, szpitala ani pogrzebu. Tata pojawia się tylko we wspomnieniach: niesie Zosię na barana, przypala pierniki, czyta jej książkę, podsadza ją, żeby zawiesiła gwiazdkę. Są łzy, ale są też śmiech i ciepło.

Jedna uwaga. jeżeli strata w Waszym domu jest bardzo świeża – wydarzyła się w ostatnich tygodniach – obejrzyj film najpierw bez dziecka i sama zdecyduj, czy to dobry moment. Znasz swoje dziecko lepiej niż ktokolwiek.

Jak przygotować się do wspólnego oglądania?

Obejrzyj film najpierw bez dziecka, wybierz spokojną porę i zostań obok do końca. Sześć minut filmu to początek, najważniejsze dzieje się po nim.

  1. Obejrzyj wcześniej w samotności. Będziesz wiedzieć, w których miejscach samej może Ci się zrobić ciężko. Najczęściej to list Zosi i scena, w której mama siada obok niej na podłodze.
  2. Wybierz dobrą porę. Nie tuż przed snem i nie w biegu. Dobrze sprawdza się popołudnie, po którym macie jeszcze godzinę dla siebie.
  3. Uprzedź dziecko jednym zdaniem. Na przykład: „Obejrzymy bajkę o dziewczynce, której tata umarł. Jest trochę smutna i trochę ciepła. Będę siedzieć obok”.
  4. Usiądź blisko. Na kanapie, pod kocem. Nie rób w tym czasie nic innego.
  5. Nie zatrzymuj filmu, żeby tłumaczyć. Niech historia wybrzmi w całości. Wyjątek: dziecko samo o coś pyta.
  6. Po filmie daj chwilę ciszy. Nie pytaj od razu „i jak?”. Przytulenie albo samo „jestem” wystarczy.
  7. Pozwól na każdą reakcję. Płacz, milczenie, pytania, a choćby „nudne, mogę już iść się bawić?”. Młodsze dzieci często reagują pozornie obojętnie i wracają do tematu po kilku dniach.
  8. Wróć do filmu, kiedy dziecko będzie chciało. Dzieci lubią oglądać to samo wiele razy. Przy trzecim razie często pada pytanie, na które czekałaś.

Jeśli sama się rozpłaczesz, to nic złego. W filmie mama i Zosia płaczą razem i właśnie od tej chwili robi im się lżej.

Jak powiedzieć dziecku, iż tata umarł?

Prostymi, prawdziwymi słowami: „tata umarł”. Bez „zasnął”, „odszedł” i „wyjechał”, bo dziecko rozumie je dosłownie. Potem trzeba odpowiadać na pytania tyle razy, ile padną, i nie ukrywać własnego smutku.

Nie jestem psychologiem i nie będę udawać, iż jestem. Opieram się na tym, co mówią ludzie, którzy pracują z dziećmi w żałobie, i na tym, czego mnie samemu brakowało.

Psycholog Agnieszka Paczkowska z Fundacji Hospicyjnej, która prowadzi program Tumbo Pomaga dla osieroconych dzieci, mówi wprost: „Dzieci muszą wiedzieć” i „Nie ukrywać stanu faktycznego, nigdy”. W rozmowie z portalem Medycyna Praktyczna tłumaczy, iż dzieci i tak wyczuwają, iż w domu dzieje się coś złego. Kiedy znają prawdę, czują się częścią rodziny i lepiej radzą sobie w żałobie niż dzieci, przed którymi prawdę ukrywano. Z tej samej rozmowy pochodzą cztery proste zalecenia:

  • przekazuj informacje w sposób zrozumiały dla dziecka,
  • jeśli dziecko nie pyta, powiedz ogólnie i idź za jego pytaniami,
  • nie ukrywaj łez, ale chroń dziecko przed skrajnymi emocjami dorosłych,
  • obserwuj młodsze dzieci i wracaj do tematu, bo ich pozorna obojętność nie znaczy, iż nic nie czują.

Dlatego w naszej bajce lektor mówi zwyczajnie: „Tata Zosi umarł wiosną. Bardzo chorował i lekarze nie mogli mu już pomóc”. Nie ma tam „odszedł”, „zasnął” ani „patrzy na nas z góry”. To była świadoma decyzja przy pisaniu scenariusza. Dziecko, które słyszy, iż ktoś „zasnął”, może zacząć bać się zasypiania. Dziecko, które słyszy, iż tata „wyjechał”, będzie czekać.

Jak może wyglądać taka rozmowa:

  1. Usiądź z dzieckiem w spokojnym miejscu. Bądź na wysokości jego oczu.
  2. Powiedz krótko i prawdziwie: „Muszę Ci powiedzieć coś bardzo smutnego. Tata umarł”.
  3. Jednym zdaniem wyjaśnij, co to znaczy: „To znaczy, iż jego ciało przestało działać i już do nas nie wróci”.
  4. Powiedz, iż to niczyja wina. Dzieci często myślą, iż coś zrobiły źle.
  5. Powiedz, co się nie zmieni: „Ja jestem i będę się Tobą opiekować”.
  6. Odpowiadaj na pytania, także te same po raz dziesiąty. jeżeli czegoś nie wiesz, powiedz: „Nie wiem”.

To, w co wierzy Wasza rodzina, dopowiedz własnymi słowami. Film celowo tego nie rozstrzyga, żeby mogła go obejrzeć każda rodzina.

Co Mikołaj pisze do Zosi? Trzy zdania, które warto powtarzać

W liście Mikołaja są trzy rzeczy: wolno Ci być smutną, nie tęsknij sama i zrób dla taty miejsce w świętach. Każdą z nich można powiedzieć dziecku własnymi słowami, także bez filmu.

List zaczyna się uczciwie: „Kochana Zosiu. Przeczytałem twój list wiele razy. Nie umiem przywieźć taty. Bardzo bym chciał. Ale czytam listy od setek lat. I wiem trzy rzeczy”.

Pierwsza: „Wolno ci być smutną. choćby w święta. Tęsknisz tak mocno, bo tak mocno kochasz”.

Dziecko w grudniu słyszy ze wszystkich stron, iż powinno się cieszyć. To zdanie zdejmuje z niego ten obowiązek. Smutek nie jest tu błędem do naprawienia. Jest drugą stroną miłości.

Druga: „Nie tęsknij sama. Jest ktoś, kto tęskni razem z tobą”.

Zosia chowa list przed mamą, bo widzi, jak bardzo mama stara się być wesoła. Mama chowa łzy przed Zosią, bo chce ją chronić. Obie robią to z miłości i obie zostają same. To się zdarza w bardzo wielu domach. Film pokazuje wyjście: mama nie mówi „nie płacz”, tylko siada obok na podłodze.

Trzecia: „Zrób dla taty miejsce w świętach. Jego tu nie ma. Ale wszystko, co razem przeżyliście, zostało. Tego nikt ci nie zabierze”.

To zaproszenie do wspominania. Nie trzeba chować zdjęć i udawać, iż taty nigdy nie było. Można powiesić jego gwiazdkę, upiec jego pierniki i śmiać się z tego, iż zawsze je przypalał.

Na końcu filmu Mikołaj mówi już do wszystkich dzieci: „Nie każde życzenie umiem spełnić. Ale jedno wiem na pewno. Nikt nie powinien tęsknić w samotności. jeżeli tęsknisz – powiedz o tym komuś, kto cię kocha. A jeżeli widzisz kogoś, kto jest sam – zapukaj do jego drzwi”.

Jak przeżyć pierwsze święta bez taty? 7 prostych rytuałów

Nie trzeba wymyślać nowych świąt ani udawać starych. Wystarczy jeden mały rytuał, w którym tata ma swoje miejsce, i zgoda na to, iż w tym roku będzie inaczej. Wszystkie pomysły poniżej pochodzą z filmu, więc dziecko, które go widziało, od razu je rozpozna.

  1. Latarenka w oknie. Zapalcie ją razem w Wigilię i postawcie na parapecie. „Dla taty”. To zajmuje minutę i daje dziecku coś, co może zrobić własnymi rękami.
  2. Jedna ozdoba, która jest „jego”. W filmie to drewniana gwiazdka wystrugana przez tatę. U Was może to być bombka, którą lubił, albo ozdoba zrobiona specjalnie w tym roku. Dziecko wiesza ją samo, w miejscu, które wybierze.
  3. Jedna historia przy stole. Mama Zosi opowiada, jak tata co roku przypalał pierniki. Poproś każdego przy stole o jedno wspomnienie. Śmieszne też się liczą. „Śmiały się i płakały naraz. Tak też wolno”.
  4. Coś, co po nim zostało, blisko dziecka. Zosia zakłada zieloną czapkę taty, kiedy idzie zapukać do sąsiadki. Szalik, zegarek, kubek – rzecz, którą dziecko może mieć przy sobie, kiedy potrzebuje odwagi.
  5. Rysunek albo list. Zosia rysuje trzy osoby: mamę, tatę i siebie. Dziecko może narysować tatę, napisać do niego kilka słów i położyć kartkę pod choinką albo przy latarence.
  6. Pusty talerz, który jest dla kogoś. W wielu polskich domach stawia się przy wigilijnym stole dodatkowe nakrycie. W filmie nabiera ono sensu, kiedy Zosia i mama pukają do pani Heleny. Pomyślcie razem, kto obok Was może być w tym roku sam.
  7. Plan na trudną chwilę. Umówcie się wcześniej na znak: jeżeli zrobi się za ciężko, dziecko może wyjść do swojego pokoju, a Ty przyjdziesz za chwilę. Sama świadomość, iż wolno wyjść, bardzo pomaga.

Wybierz jeden, najwyżej dwa. Zapytaj dziecko, który mu się podoba. Dzieci często mają własne, lepsze pomysły.

I jeszcze jedno: pierwsze święta nie muszą być „udane”. Mogą być krótsze, cichsze, u kogoś innego niż zwykle. Mogą mieć mniej potraw. jeżeli na koniec dnia nikt nie był ze swoim smutkiem sam, to były dobre święta.

O co zapytać dziecko po filmie? 12 pytań do rozmowy

Pytaj o Zosię, nie o dziecko. O bohaterce bajki dużo łatwiej mówić niż o sobie, a dziecko i tak opowie o tym, co samo czuje. Nie zadawaj wszystkich pytań naraz – dwa lub trzy wystarczą.

Pytania o bohaterów (na początek):

  1. O co Zosia poprosiła Mikołaja?
  2. Dlaczego Zosia nie pokazała listu mamie?
  3. Co zrobił Mikołaj, kiedy przeczytał list? Dlaczego nie dał Zosi misia?
  4. Co mama zrobiła, kiedy Zosia płakała?
  5. Co Zosia i mama zrobiły z latarenką?

Pytania o uczucia:

  1. Jak myślisz, co Zosia czuła, kiedy pisała list?
  2. Czy można śmiać się i płakać jednocześnie? Kiedy tak było w filmie?
  3. Co pomogło Zosi poczuć się trochę lepiej?

Pytania o nas (jeśli dziecko chce):

  1. Do kogo Ty możesz przyjść, kiedy jest Ci smutno?
  2. Czy jest ktoś, za kim tęsknisz?
  3. Co moglibyśmy postawić w oknie albo powiesić na choince, żeby o kimś pamiętać?
  4. Czy znamy kogoś, kto w święta może być sam? Co moglibyśmy dla niego zrobić?

Jeśli dziecko odpowiada „nie wiem” albo wzrusza ramionami, nie naciskaj. Możesz powiedzieć: „Ja czułam smutek, kiedy Zosia pisała list. A potem zrobiło mi się ciepło, kiedy mama usiadła obok”. Dziecko uczy się mówić o uczuciach, słuchając, jak robi to dorosły.

Czego nie mówić dziecku, które tęskni?

Unikaj zdań, które każą dziecku przestać czuć albo wkładają mu na plecy ciężar dorosłych. Najczęściej mówimy je z miłości i z bezradności. Poniżej kilka zamienników, które idą za tym, co pokazuje film i co radzą osoby pracujące z dziećmi w żałobie.

ZamiastSpróbuj
„Nie płacz.”„Możesz płakać. Posiedzę z Tobą.”
„Tata zasnął” / „odszedł” / „wyjechał”.„Tata umarł. To znaczy, iż już do nas nie wróci.”
„Musisz być teraz dzielna.”„Nie musisz być dzielna. Wolno Ci być smutną.”
„Teraz Ty opiekujesz się mamą.”„To ja opiekuję się Tobą. Ty jesteś dzieckiem.”
„Tata by nie chciał, żebyś płakała.”„Tęsknisz tak mocno, bo tak mocno go kochasz.”
„Nie mówmy o tym, żeby nie było smutno.”„Opowiedzieć Ci, jak tata przypalał pierniki?”
„Czas leczy rany.”„Jestem tu. I będę jutro.”
(cisza i udawanie, iż nic się nie stało)„Mnie też jest smutno. Też za nim tęsknię.”

Nie chodzi o to, żeby mówić idealnie. Chodzi o to, żeby dziecko usłyszało dwie rzeczy: to, co czuje, jest w porządku, i nie jest z tym samo.

Jak wykorzystać film w przedszkolu i w klasach 1–3?

Film sprawdzi się na zajęciach o emocjach i o pamiętaniu o innych w święta, najlepiej w starszej grupie przedszkolnej i w klasach 1–3. Zanim go włączysz, sprawdź, czy w grupie jest dziecko po stracie, i porozmawiaj z jego opiekunem.

Kilka zasad, zanim klikniesz „odtwórz”:

  • Obejrzyj film wcześniej sama. Musisz wiedzieć, co w nim jest i co możesz poczuć.
  • Jeśli w grupie jest dziecko w żałobie – zadzwoń do rodzica lub opiekuna, opowiedz o filmie i zapytaj o zgodę. Czasem lepiej, żeby dziecko obejrzało go najpierw w domu. Czasem lepiej z niego zrezygnować.
  • Uprzedź rodziców całej grupy krótką wiadomością, o czym jest bajka. Unikniesz zaskoczenia przy kolacji, kiedy dziecko zapyta: „Mamo, a Ty umrzesz?”.
  • Nie odpytuj. To nie jest materiał do sprawdzania rozumienia treści. Kto chce, mówi. Kto nie chce, słucha.
  • Zaplanuj spokojne zakończenie. Po filmie nie powinna następować od razu przerwa ani głośna zabawa.

Propozycja zajęć na ok. 30 minut:

  1. Krąg (3 min). „Do kogo dzieci piszą listy w grudniu? O co proszą?”
  2. Zapowiedź (1 min). „Obejrzymy bajkę o Zosi. Jest trochę smutna i trochę ciepła”.
  3. Film (6 min).
  4. Cisza i oddech (2 min). Trzy spokojne wdechy. Kto chce, może się przytulić do pluszaka.
  5. Rozmowa (8 min). Dwa lub trzy pytania z listy powyżej. Na koniec: „Co powiedział Mikołaj na samym końcu?”.
  6. Praca plastyczna (10 min). Latarenka z papieru albo kartka dla kogoś, kto może być w święta sam: babci, sąsiadki, pani z portierni.

Dobrym dalszym ciągiem są zajęcia, które uspokajają grupę przed świętami – opisaliśmy je we wpisie Wyciszenie przed świętami w przedszkolu – 12 sprawdzonych sposobów. Temat pustego talerza i gościa przy stole możesz połączyć z wigilią klasową w 1 klasie, a kartkę dla samotnej osoby – z lekcją o kartkach świątecznych w klasie 1–3. jeżeli film wpisuje się u Ciebie w obchody szóstego grudnia, zajrzyj też do planu Mikołajek w 1 klasie.

Karty pracy do filmu są w przygotowaniu. Kiedy będą gotowe, dopiszemy je w tym miejscu. Pozostałe materiały do druku na grudzień znajdziesz w sklepie Kwiecień Academy.

Kiedy i gdzie szukać pomocy?

Zawsze wtedy, kiedy się martwisz – o dziecko albo o siebie. Żałoba nie jest chorobą, ale nie trzeba przechodzić przez nią samemu. W Polsce działają bezpłatne telefony i organizacje, które pomagają właśnie w takiej sytuacji.

GdzieDla kogoKontakt
Tumbo Pomaga – program Fundacji Hospicyjnejdzieci i młodzież w żałobie, ich rodzice, opiekunowie i nauczycielebezpłatna Tumbolinia 800 111 123 (godziny dyżurów na stronie), [email protected], poradniki na tumbopomaga.pl
Fundacja Nagle Samidorośli w żałobiebezpłatny Telefon Wsparcia 800 108 108, od poniedziałku do piątku 14:00–20:00; konsultacje i grupy wsparcia
Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży – Fundacja Dajemy Dzieciom Siłędzieci i nastolatki116 111, codziennie, całą dobę
Psycholog lub pedagog w szkole, poradnia psychologiczno-pedagogicznadziecko i rodzicnajbliżej, często bez czekania

Godziny dyżurów się zmieniają, więc przed telefonem sprawdź je na stronie danej organizacji.

Fundacja Hospicyjna zwraca uwagę, iż część dzieci potrzebuje pomocy specjalisty, zwłaszcza kiedy żałoba się komplikuje. jeżeli coś w zachowaniu dziecka Cię niepokoi i nie mija, nie czekaj, aż „samo przejdzie” – zadzwoń i zapytaj. Nikt Cię nie oceni za to, iż pytasz.

Pamiętaj też o sobie. Dziecko patrzy na dorosłego. Mama Zosi przez wiele miesięcy „tak bardzo starała się być wesoła”. Zmieniło się dopiero wtedy, kiedy pozwoliła sobie na płacz przy córce. Żeby usiąść obok dziecka na podłodze, czasem trzeba najpierw samej z kimś porozmawiać.

Jak powstał film?

Film zrobiliśmy w dwie osoby w Kwiecień Academy. Postacie zaprojektowała Magdalena Kwiecień, scenariusz i montaż są moje. Obraz i głosy powstały z pomocą narzędzi sztucznej inteligencji i tak też oznaczamy film na platformach.

Scenariusz pisałem z kilkoma zasadami, których pilnowałem do końca:

  • Prawda prostymi słowami. „Umarł”, a nie „odszedł”.
  • Nic strasznego. Nie ma choroby, szpitala ani pogrzebu.
  • Bez cudu. Tata nie wraca, bo w prawdziwym życiu też nie wraca.
  • Dorośli nie udają. Mikołaj mówi „tego nie umiem”, mama płacze razem z córką.
  • Na końcu coś do zrobienia. Latarenka, gwiazdka, zapukanie do drzwi.
  • Bez rozstrzygania spraw wiary. Każda rodzina dopowiada to po swojemu.

Mikołaj i elf Guziczek to te same postacie co w naszych wcześniejszych bajkach. Dziecko, które je zna, od razu im ufa – i tym mocniej słyszy, kiedy Mikołaj mówi, iż czegoś nie potrafi.

Po słowie „Koniec” pozostało kilkanaście sekund wspomnień Zosi z tatą. Warto je obejrzeć. To one zostawiają dziecko z ciepłem, a nie tylko ze smutkiem.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Od ilu lat jest bajka „List, którego Mikołaj nie mógł spełnić”?

Polecamy ją dzieciom w wieku 5–10 lat, zawsze razem z dorosłym. Młodsze dzieci mogą nie zrozumieć, co stało się z tatą Zosi. jeżeli strata w Waszej rodzinie jest bardzo świeża, obejrzyj film najpierw bez dziecka i sama oceń, czy to dobry moment.

Czy ten film nie jest za smutny dla dziecka?

Jest smutny, ale nie jest straszny. Nie pokazuje choroby ani pogrzebu, a tata pojawia się tylko w ciepłych wspomnieniach. Kończy się nadzieją: Zosia tęskni dalej, ale nie jest już sama. Dziecko, które ogląda z dorosłym obok, zwykle przyjmuje go spokojniej, niż się spodziewamy.

Czy tata Zosi wraca na końcu?

Nie. To była najważniejsza decyzja przy pisaniu scenariusza. Dziecko po stracie wie, iż bliska osoba nie wróci, i bajka z cudownym powrotem mogłaby je tylko zranić. W zamian Zosia dostaje coś prawdziwego: mamę, która płacze razem z nią, i sposób, żeby tata miał swoje miejsce w świętach.

Jak powiedzieć dziecku, iż tata umarł?

Prosto i prawdziwie: „Tata umarł. To znaczy, iż już do nas nie wróci”. Unikaj słów „zasnął”, „odszedł” i „wyjechał”. Powiedz, iż to niczyja wina i iż Ty jesteś i będziesz się dzieckiem opiekować. Odpowiadaj na pytania tyle razy, ile padną. Psycholog z Fundacji Hospicyjnej radzi: nie ukrywać stanu faktycznego i mówić w sposób zrozumiały dla dziecka.

Czy mogę płakać przy dziecku?

Tak. Łzy dorosłego pokazują dziecku, iż smutek jest czymś normalnym i iż nie musi go chować. W filmie mama i Zosia zaczynają sobie radzić dopiero wtedy, kiedy płaczą razem. Warto tylko chronić dziecko przed skrajnymi emocjami dorosłych – wtedy dobrze poprosić o pomoc kogoś bliskiego.

Jak obchodzić pierwsze święta bez taty?

Wybierz jeden mały rytuał, w którym tata ma swoje miejsce: latarenkę w oknie, jego ozdobę na choince, jedno wspomnienie przy stole. Zapytaj dziecko, czego by chciało. Pozwól, żeby święta były w tym roku inne – krótsze, cichsze, u kogoś innego. I umówcie się, iż każdy może wyjść na chwilę, kiedy zrobi się za ciężko.

Czy mogę pokazać ten film w przedszkolu albo w szkole?

Tak, w starszej grupie przedszkolnej i w klasach 1–3. Najpierw obejrzyj go sama i uprzedź rodziców, o czym jest. jeżeli w grupie jest dziecko po stracie, porozmawiaj wcześniej z jego opiekunem i zapytaj o zgodę. Po filmie zaplanuj spokojną rozmowę i pracę plastyczną, a nie przerwę.

Czy film nadaje się dla dziecka, które straciło mamę, babcię albo dziadka?

Tak. Bohaterka tęskni za tatą, ale wszystko, co mówi Mikołaj, dotyczy każdej straty: wolno być smutnym, nie trzeba tęsknić w samotności i można zrobić dla bliskiej osoby miejsce w świętach. Wystarczy powiedzieć dziecku: „Zosia tęskni za tatą, tak jak Ty za babcią”.

Czy film mówi o niebie albo o religii?

Nie. Film nie rozstrzyga, co dzieje się po śmierci, żeby mogła go obejrzeć każda rodzina – wierząca i niewierząca. To, w co wierzycie, dopowiedz dziecku własnymi słowami po seansie.

Gdzie szukać pomocy dla dziecka w żałobie?

Bezpłatnie pomaga program Tumbo Pomaga Fundacji Hospicyjnej (Tumbolinia 800 111 123, tumbopomaga.pl) – dzieciom, rodzicom i nauczycielom. Dorośli w żałobie mogą zadzwonić do Fundacji Nagle Sami (800 108 108). Dzieci i nastolatki mają całodobowy telefon zaufania 116 111. Możesz też porozmawiać z psychologiem w szkole lub w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Źródła

  • Małgorzata Solecka, „Dzieciom trzeba mówić prawdę”, Medycyna Praktyczna (mp.pl), wypowiedzi psycholog Agnieszki Paczkowskiej z Fundacji Hospicyjnej – https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/aktualnosci/badania/131434,dzieciom-trzeba-mowic-prawde
  • Tumbo Pomaga, program Fundacji Hospicyjnej dla dzieci i młodzieży w żałobie – https://tumbopomaga.pl/
  • Fundacja Nagle Sami, Telefon Wsparcia dla osób w żałobie – https://naglesami.org.pl/
  • Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 – https://116111.pl/

O autorze

Mateusz Kwiecień – współtwórca Kwiecień Academy, autor scenariuszy i montażu bajek wideo. Razem z Magdaleną Kwiecień, twórczynią materiałów i postaci, przygotowuje pomoce do druku i filmy dla przedszkola i klas 1–3. Więcej: mateuszkwiecien.pl.

Idź do oryginalnego materiału