Dziś postawiłam mojego męża przed trudnym wyborem.
Mamo, dlaczego jedziemy do babci Wiesławy? Nie chcę tam jechać, tam zawsze jest nudno.
Spojrzałam na Martynkę przez lusterko wsteczne. Siedziała z tyłu, pochylona nad swoim różowym tabletem, choćby nie podniosła wzroku, kiedy pytała. Sześć lat, a potrafi już mówić takim tonem, jakby robiła nam łaskę samą obecnością.
Bo dziś są urodziny Tomka, twojego kuzyna. Pamiętasz go?
Pamiętam. On mnie denerwuje.
Martyna! odwróciłam się, ale Piotr położył mi dłoń na ramieniu.
Proszę cię, nie zaczynaj. Nie dziś.
Spojrzałam na męża. Siedział za kierownicą, cały spięty, jakby nie jechał do własnej rodziny na dziecięce urodziny, tylko na przesłuchanie. Garnitur granatowy, biała koszula, którą prasowałam mu dziś rano przez pół godziny. Wiedziałam, iż teściowa zauważy każdą fałdkę, każde zagniecenie. I zrobi taką minę, iż każdy zrozumie, jaka jest ze mnie marna gospodyni.
Nie zaczynam, Piotr. Po prostu wyjaśniam dziecku, dlaczego tam jedziemy.
Ale z takim tonem, iż już wie, iż jedziemy tam, gdzie nikt nie czeka z otwartymi ramionami.
A czy naprawdę ktoś tam na nas czeka?
Zamilkł. Przed nami światło zmieniło się z zielonego na żółte, Piotr zwolnił. Przez moment panowała cisza, tylko odgłosy gry na tablecie Martyny były słyszalne.
Dobra, umówmy się zaczął bez patrzenia na mnie iż po prostu wytrzymamy tam dwie, góra trzy godziny. Złożymy życzenia, zjemy tort i wracamy. Żadnych rozmów o przeszłości, żadnych pretensji, żadnych dyskusji. Po prostu rodzinny obiad. Damy radę?
Chciałam powiedzieć, iż nie wiem, czy to możliwe. Obiecujemy to sobie od lat i za każdym razem kończy się tak samo ja siedzę w kuchni z Wiesławą i słucham wykładów o wychowaniu dzieci, o tym, jak powinnam mniej pracować i bardziej dbać o dom, czy o tym, iż moja zmarła mama nigdy nie nauczyła mnie gotować tak dobrze jak ona.
Zamiast tego tylko skinęłam głową i odwróciłam się do okna. Za szybą majowe miasto w słońcu, ludzie w letnich sukienkach i koszulach, dzieci z lodami. Typowa sobota, aż chce się spacerować po parku, a nie jechać przez całe miasto do ludzi, którzy mnie ledwo tolerują.
Mamo, Tomek dostanie dużo prezentów? Martynka wreszcie oderwała się od tabletu.
Pewnie tak, to jego urodziny.
A ja coś dostanę?
Odwróciłam się. Duże brązowe oczy już pełne oczekiwania. Przyzwyczaiłam ją, iż na każdej imprezie trafia do niej jakiś drobiazg to cukierek, to maskotka, to bluzka. I teraz zbieram tego efekty.
Martynko, dziś nie są twoje urodziny. Dziś Tomek dostaje prezenty.
Ale ja też bym chciała!
Następnym razem, na twoje urodziny, to ty dostaniesz prezenty. A dzisiaj my dajemy Tomkowi prezent pamiętasz, wczoraj razem kupowałyśmy mu klocki?
Pamiętam. Ale ja też bym chciała klocki!
W domu masz cały pokój pełen zabawek Piotr w końcu nie wytrzymał. Możesz wytrzymać jeden dzień?
Martyna naburmuszyła się i znowu wbiła wzrok w tablet. Spojrzałam na Piotra. Zaciskał kierownicę tak mocno, iż aż pobielały mu knykcie. Wiedziałam, o czym myśli iż jego matka zauważy każdy grymas, każdą histerię Martyny, iż po naszym wyjeździe, przez dwa tygodnie będzie to rozkładać na czynniki pierwsze z Karoliną, jego siostrą, a potem jeszcze długo plotkować o moim wychowaniu.
Resztę drogi milczeliśmy. Słychać było tylko elektroniczne dźwięki gry i szum samochodów. Patrzyłam na mijane bloki, drzewa, chmury i myślałam o tym, iż trzy lata temu przysięgłam sobie nigdy więcej nie wracać do tamtego mieszkania. Po tej pamiętnej kłótni, gdy Wiesława powiedziała prosto w twarz, iż nie umiem być ani żoną, ani matką.
Wtedy wyszłam trzaskając drzwiami. Piotr dogonił mnie na klatce, prosił, żebym wróciła, żebym przeprosiła. Nie wróciłam. Wracaliśmy do domu taksówką, całą drogę milczeliśmy, a po głowie chodziło mi tylko jedno: czy to już koniec, czy powinnam pakować walizki i jechać do siostry do Katowic.
Zostałam. Bo go kochałam. Bo była Martynka. Bo nie umiem się poddawać.
Przez rok nie widywaliśmy się z jego rodziną. Potem Piotr próbował mnie przekonać, żebyśmy pojechali na święta. Odmawiałam. Potem na Wielkanoc. Znowu odmówiłam. Dopiero kiedy Wiesława trafiła do szpitala z sercem, zgodziłam się ją odwiedzić. Poszłyśmy z Martyną, z owocami i kwiatami. Leżała blada, zmęczona, postarzała i żal mi się jej zrobiło.
Podziękowała, pogłaskała Martynę po głowie, powiedziała, iż tęskniła. Ani słowa przeprosin, ani słowa o tamtej kłótni. Jakby nic się nie zdarzyło.
Pomyślałam wtedy: może tak trzeba. Udawać, iż nic się nie stało? Może dojrzałość polega właśnie na tym, iż umiesz przełknąć urazę i się uśmiechnąć?
Ale kiedy wczoraj wieczorem Piotr oznajmił, iż zostaliśmy zaproszeni na urodziny Tomka, poczułam, iż niczego nie zapomniałam. Ta zadra tkwiła we mnie, wyrastała za każdym razem.
Jesteśmy powiedział Piotr i wytrącił mnie z zamyślenia.
Znajoma wielka płyta na południowych peryferiach Warszawy. Ten sam blok, w którym Piotr spędził trzydzieści lat i który dla mnie zawsze pozostawał obcy.
Martyna, odkładaj tablet. Idziemy powiedziałam, próbując zabrzmieć spokojnie.
Wyszliśmy. Piotr wyjął z bagażnika wielką paczkę z prezentem klocki dla ośmioletniego chłopca. Wczoraj godzinę się o nie kłóciliśmy: ja chciałam kupić coś skromnego, Piotr porządnego, bo matka zauważy.
Co to znaczy porządny prezent? zapytałam wtedy, stojąc między półkami w SMYKU.
Taki, żeby nie wyglądało, jakbyśmy żałowali.
Piotrek, to prezent dla dziecka, a nie test statusu.
Wiem, ale matka i tak zauważy. I Karolina.
Poddałam się. Klocki kosztowały sześćset złotych, moim zdaniem za drogo jak na rodzinny prezent, ale wiedziałam, iż Im to nie przejdzie niezauważone. U nich wszystko miało znaczenie i marka prezentu, i sklepy, w których kupujesz warzywa.
Wchodziliśmy na czwarte piętro, bo winda znów nie działała. Martyna stękała, musiałam ją ciągnąć za rękę. Piotr szedł przodem, niosąc prezent. Na szczycie schodów spojrzał na mnie.
Gotowa?
Chciałam krzyknąć, iż nie, nie jestem gotowa, iż chcę wrócić do domu, nie udawać, iż wszystko gra. Ale skinęłam głową.
Zadzwonił dzwonek. Już było słychać gwar, śmiechy, muzykę spóźniliśmy się specjalnie, żeby nie być pierwsi. Otworzyła Karolina siostra Piotra. Starsza ode mnie o dwa lata, a wyglądała na pięć więcej, z krótką, rudą grzywką i napiętą miną.
No wreszcie! Wchodźcie, już wszystko w trakcie.
Cześć, Karolina Piotr pocałował ją w policzek. Korki.
Jasne, korki przeniosła wzrok na mnie. Cześć, Agnieszko.
Cześć.
Formalne buziaki, lodowata skóra. Albo mi się zdawało, albo sama byłam lodowata.
To ta duża dziewczynka to Martynka? W ogóle Cię nie poznałam! uklękła przed moją córką.
Martyna schowała się za moją spódnicę. Ostatni raz widziała ciocię, kiedy miała trzy lata.
Przywitaj się, Martynko popchnęłam ją delikatnie do przodu.
Dzień dobry wyszeptała, po czym znów schowała się za mnie.
Jaka nieśmiała Karolina wstała. Chodźcie, mama jest w kuchni, Tomek w dużym pokoju. Zaraz będzie tort.
Znałam ten zapach: mieszanka lawendy i szarlotki. Wiesława zawsze piekła w soboty. Dziś chyba z jabłkami.
Na butach dziecięce adidasy, damskie baleriny, męskie mokasyny. Goście już są. Zsunęłam nowe lakierki, kupione specjalnie na tę okazję. Martyna marudziła, nie chciała zdjąć sandałów, Karolina patrzyła z ukosa.
Piotrek, idź do Tomka, a wy, dziewczyny, do kuchni.
Dziewczyny, skrzywiłam się w duchu. Mam czterdzieści dwa lata, dziewiętnaście w małżeństwie, dziecko, pracuję jako główna księgowa w firmie budowlanej, a ona dziewczyny.
Piotr spojrzał na mnie z delikatną prośbą w oczach. Skinęłam głową, poszedł do pokoju.
Kuchnia jak zawsze jasna, z wielkim oknem na podwórko, pelargonie na parapecie, haftowane serwetki, koronkowy obrus. Nic się nie zmieniło.
Przy stole siedziała Wiesława i jakaś jej znajoma, o której pierwszy raz słyszałam. Śmiały się. Kiedy weszłyśmy, teściowa zerwała się na widok Martyny.
Agnieszka! Jak dobrze, iż przyszliście! wyglądała starzej, włosy siwe, choć kiedyś farbowała. Plecy trochę zgarbione.
Ale spojrzenie to samo ostre, badawcze.
Dzień dobry, pani Wiesławo podeszłam, formalny uścisk.
Witaj, kochanie! A to Martynka, moja wnuczka! przykucnęła przy niej. Ale z Ciebie śliczna dziewczynka! Cała ja!
Martyna znów się schowała. Pogłaskałam ją po głowie.
Martynko, przywitaj się z babcią.
Nie chcę.
Zapadła niezręczna cisza. Wiesława się wyprostowała, przez moment coś jej błysnęło w oczach. Rozczarowanie? Osąd?
Dzieci tak mają odezwała się w końcu. Są nieśmiałe. To normalne.
Ale ton mówił co innego. Kulturalne dziecko powinno się witać. Powinnam była ją tego nauczyć.
Jest zmęczona po drodze rzuciłam, jakby próbując się usprawiedliwić.
Oczywiście. Usadźcie się, zrobię wam herbaty. Albo może kawy? Mam świetną kawę z Włoch.
Poproszę herbatę.
Usiadłam z Martynką przy stole. Nieznajoma kobieta uśmiechnęła się do mnie.
Maria, przyjaciółka Wiesławy przedstawiła się.
Agnieszka, miło mi.
Teściowa krzątała się przy kuchence. Patrzyłam na jej zgarbione plecy i zastanawiałam się, o czym rozmawiały przed naszym wejściem. O dzieciach? O pogodzie? O mnie?
Jak tam życie, Agnieszko? zapytała, nie patrząc.
przez cały czas w tej samej pracy?
Tak.
Dużo pracy?
Wystarczająco.
Kto odbiera Martynkę z przedszkola, jak jesteś w pracy?
O, już się zaczęło. Wzięłam głęboki oddech.
Ja. Mam elastyczny czas pracy.
Aha, to dobrze. Myślałam, iż macie opiekunkę. Teraz wszyscy mają.
Nie, radzimy sobie sami.
Postawiła przede mną herbatę, usiadła naprzeciwko, spojrzała długo.
Schudłaś.
Nic się nie zmieniło.
Nie, schudłaś. Taka trochę smutna jesteś. Trzeba lepiej jeść. Faceci lubią pełniejsze kobiety.
Zacisnęłam zęby. Ta sama śpiewka, co zawsze o wadze, wyglądzie, pracy, o dziecku.
Jest mi dobrze rzuciłam.
No, jak chcesz. Ja tylko się martwię. Kocham was wszystkich jak własne dzieci. Piotrek mówił, iż dzisiaj przyjedziecie, byłam taka szczęśliwa! Już myślałam, iż zapomnieliście o nas.
Byliśmy bardzo zajęci. Martynka ma przedszkole i zajęcia, my pracę.
Każdy jest zajęty, ale rodziny zapominać nie wolno, Agnieszko. Rodzina to najważniejsze.
Milczałam, sączyłam oparzoną herbatę. Martyna wierciła się niespokojnie.
Mamo, mogę pójść do drugiego pokoju? szepnęła mi do ucha.
Idź, ale zachowuj się cicho.
Wybiegła. Wiesława spojrzała za nią.
Żywiołowa dziewczynka. Po Piotrku. Taki był.
Tak, energiczna.
W przedszkolu dobrze się zachowuje?
Generalnie tak.
Generalnie powtórzyła. Czyli czasem nie?
Odłożyłam filiżankę.
Czasem nie. Jest dzieckiem.
Każde dziecko inne. Tomek to zupełnie co innego, Karolina go świetnie wychowała. Grzeczny, pomaga, doskonały uczeń.
Maria pokiwała głową.
Tak, widzę go czasem taki uprzejmy, sam dziękuje za prezenty, bardzo dobrze wychowany.
Czułam, jak się we mnie gotuje. Przecież nie mówią tego wprost wiadomo o co chodzi: u nas nie tak, jak powinno, i to moja wina.
Z pokoju dochodził dziecięcy śmiech, Piotr coś opowiadał dzieciom. Wyobrażałam sobie, jak się tam uśmiecha, udaje, iż jesteśmy jedną, wielką rodziną.
Mogę iść zobaczyć Tomka i złożyć mu życzenia? przerwałam.
Oczywiście, zaraz będzie tort, więc nie uciekajcie daleko.
Wychodząc z kuchni, czułam na sobie ich spojrzenia. Stałam w przedpokoju, oparta o ścianę. Dziecięce piski za zamkniętymi drzwiami. Dziesięć minut tu, a ja już chciałam uciekać.
Zadrgał mój telefon. SMS od Piotra: Jak się trzymasz?.
Odpisałam: Jakoś. Kłamstwo przecież matka już zdążyła dorzucić trzy ukłucia, czuję, jakbym znów była na egzaminie, który przegrywam.
Z pokoju wyszedł starszy pan, skinął mi głową, poszedł do łazienki. Stałam tak chwilę, patrząc w podłogę. Ile jeszcze muszę wytrzymać? Dwie godziny? Trzy?
Ciociu Agnieszko?
Odwróciłam się. W drzwiach stał Tomasz, odświętny, z poważną miną.
Cześć, Tomek, wszystkiego najlepszego!
Dziękuję uśmiechnął się uprzejmie. Wujek Piotrek powiedział, iż mam prezent.
Tak, leży tam w pokoju. Zaraz dostaniesz.
Zniknął. Wychuchany, kulturalny chłopiec. Taki, jakiego chciałaby mieć Wiesława.
Weszłam do dużego pokoju kilkanaście osób siedziało wokół stołu, dzieci krążyły dookoła stosu prezentów. Kilka znajomych twarzy kuzynka Piotra z mężem, paru wujków, ciotek i dużo ciekawskich spojrzeń.
Piotr siedział na kanapie, wstał, gdy mnie zobaczył.
Przedstawiam wam moją żonę.
Kilka uprzejmych uścisków, nic nieznaczących komentarzy. Martyna siedziała w kącie z tabletem.
Martyna, odłóż tablet, nie wypada szepnęłam.
Nie chcę, jest nudno.
Martyna
Kilka osób spojrzało z dezaprobatą. Poczułam, iż się rumienię.
Odłóż. Proszę.
W końcu odłożyła, skuliła się w rogu. Usiadłam koło niej, czułam, jak wszyscy patrzą na mnie. Nieudolna matka.
Karolina weszła z tacą soków i winem.
Kochani, wypijmy zdrowie solenizanta! Tomek, chodź tu do nas!
Tomek przysiadł koło mamy. Wszyscy robili zdjęcia.
Za naszego chłopca, żeby zdrowy i szczęśliwy był, żeby cieszył rodziców i uczył się najlepiej!
Wzięłam łyk taniego, cierpkiego wina. Piotr stał obok, cały spięty.
A teraz prezenty! radośnie ogłosiła Karolina.
Rozpakowywanie zestaw plastyczny, samochód na sterowanie, puzzle, ubrania. Z każdym prezentem stos rósł. Grzeczne dziękuję, uśmiechy, uściski. Idealne dziecko.
Martyna wpatrywała się w stos prezentów z iskrą zazdrości w oku.
Martyna, nie patrz tak szepnęłam.
Czemu on dostał tyle? cicho spytała.
Bo to jego urodziny. Ty będziesz miała urodziny za cztery miesiące.
To długo!
Teraz proszę, bądź cicho.
Piotr wręczył Tomkowi nasz prezent wielkie klocki. Zachwyt, podziękowania, komentarze, iż nie żałowaliśmy grosza. Wiesława spojrzała z uznaniem.
Widzę, iż nie żałujecie pieniędzy na rodzinę.
Zacisnęłam pięści. Nie żałujecie jakby to było coś nadzwyczajnego.
Martyna pociągnęła mnie za rękaw.
Mamo, ja też chcę prezent!
Schyliłam się do niej.
Dziś prezenty dostaje Tomek. Ty na swoje urodziny.
Wstała i podeszła do Tomka.
Tomek, dasz mi jeden prezent?
Cisza. Wszyscy patrzą.
Słucham?
Masz ich tyle dasz mi jeden?
Zerwałam się, chwyciłam Martynę za rękę.
Martyna, idziemy.
Ale ja chcę prezent! Też chcę! krzyknęła.
Wyrywała się. Wybuch płaczu, rzuciła się na podłogę, tupała. Histeria jak z podręcznika.
Patrzyłam jak wszyscy oceniają, potępiają. Coś we mnie pękło.
Martyna, wstań. Wychodzimy.
Podniosłam ją, dalej płakała.
Agnieszka, może nie tak od razu? Wiesława próbowała nas zatrzymać.
Spojrzałam jej prosto w oczy. Powiedziałam to, co dusiło się we mnie od lat.
Gdyby pani nie nauczyła dzieci, iż prezenty pokazują, kto w rodzinie jest ważniejszy, moja córka nie robiłaby scen!
Pobladła.
Co powiedziałaś?
To, co myślę. Zawsze wszystko jest na pokaz kto co dał, kto ile wydał, kto jak wygląda. Sami stworzyliście atmosferę rywalizacji! Martyna chce tylko uwagi!
Piotr próbował mnie zatrzymać, ale go odepchnęłam.
Doszło do kłótni na oczach całej rodziny o wychowanie Martyny, o to, iż ciągle jestem oceniana i wiecznie nie spełniam oczekiwań matki Piotra i Karoliny. W końcu wybiegłam z Martyną na klatkę schodową, obie zapłakane.
Na dworze zamówiłam taksówkę. Martyna zasnęła, płacząc jeszcze w aucie. W domu ją rozebrałam, położyłam spać, przykryłam kocykiem.
Patrzyłam na jej mokre policzki i myślałam czy nie przesadzam? Czy nie rozpieszczam zbyt mocno? Chciałam jej zapewnić to, czego mi brakowało czułość, obecność, poczucie, iż jest najważniejsza. Gdzie jest granica?
Po dwóch godzinach wrócił Piotr. Wszedł, nie patrząc mi w oczy. Zaparłam herbatę, siedzieliśmy w milczeniu.
Mama bardzo się zdenerwowała powiedział w końcu.
Wiem.
Karolina uważa, iż zachowałaś się niepoważnie.
Może miała rację.
Rozumiesz, co zrobiłaś? Rzuciłaś jej w twarz, iż nie kocha Martyny.
Bo tam nie ma miejsca dla niej.
To nieprawda. Może rzadko się widują, ale
Widziała Martynę trzy razy w trzy lata.
Jest starsza, nie ma już zdrowia.
Jakoś do Karoliny jeździ co tydzień.
Westchnął, zakrył twarz dłońmi.
Chciałbym, żebyś nie wymagała ode mnie niemożliwego.
Nie chcę, byś wybierał. Chcę być dla ciebie najwyższym priorytetem. Chcę, byś mnie wspierał, byś był po mojej stronie.
I co teraz?
Może powinniśmy ograniczyć kontakty, jeżeli nie potrafimy się dogadać.
Chcesz zerwać z moją rodziną?
Zastanowiłam się. Sama nie wiedziałam. Pragnęłam spokoju, uznania, równości.
Chcę, by nas szanowano. jeżeli nie, nie będę tam wracać.
Wstał, patrzył przez okno.
Całe życie byłem dobrym synem, ale zapomniałem być dobrym mężem.
Podeszłam, przytuliłam go. Wtuliłam się.
Nie chcę, żebyś zerwał kontakty z mamą. Chcę, by traktowała mnie i Martynę jak równe.
jeżeli się nie da?
To jej wybór. Ale ja muszę zadbać o siebie.
Objął mnie, przyciągnął do piersi.
Kocham cię wyszeptał.
Ja ciebie też.
Noc była krótka i niespokojna. Rano obudziła mnie Martyna, wciskając się do łóżka.
Mamo, pójdziemy jeszcze do babci? spytała.
Przytuliłam ją.
Nie wiem, kochanie
Nie chcę tam iść. Tam było strasznie.
Dlaczego?
Bo wszyscy na mnie patrzyli i krzyczałaś na babcię.
Zabolało. Przytuliłam ją.
Przepraszam, Martynko. Nie powinnam krzyczeć.
Czy źle się zachowałam?
Tak. Nie wolno domagać się prezentów na cudzych urodzinach.
Ale bardzo chciałam.
Wiem. Ale czasami trzeba poczekać, aż przyjdzie kolej na ciebie.
A babcia mnie kocha?
Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Pewnie po swojemu kocha, ale tej miłości zawsze było zbyt mało.
Tak, tylko nie umie tego okazywać.
Martyna zamyśliła się, wtuliła we mnie.
Do pokoju wszedł Piotr z tacą naleśników, śmietaną i dżemem.
Śniadanie dla moich dziewczyn uśmiechnął się słabo.
Po śniadaniu Piotr powiedział, iż Wiesława chce nas widzieć po południu. Wahałam się, ale powiedziałam, iż pójdę, jeżeli on będzie po mojej stronie.
Zostawiliśmy Martynę z moją siostrą i pojechaliśmy.
Weszliśmy do mieszkania, na stole leżał ten sam obrus, Wiesława wyglądała na zmęczoną. Usiadła naprzeciwko.
Herbaty?
Nie, dziękuję.
Słucham.
Wzięłam oddech.
Przepraszam za wczoraj ze względu na ton, nie za treść. Powiedziałam prawdę o tym, jak się czuję.
Westchnęła.
Może za bardzo krytykuję. Może za dużo wymagam.
Potrzebujemy od pani szacunku powiedziałam. I równego traktowania.
Chwila ciszy.
Może spróbujmy jeszcze raz rzuciła niepewnie. Ale nie zmienię się od razu.
Ja też nie jestem idealna.
Spojrzałyśmy na siebie. Po raz pierwszy zobaczyłam ludzkie ciepło w jej oczach.
Piotr chwycił nas za ręce.
Dziękuję wam obu.
Wychodząc, Wiesława naprawdę mnie objęła pierwszy raz.
Wracając, byłam pełna obaw. Czy naprawdę coś się zmieni? Nie wiem. Chcę wierzyć, iż można budować coś od nowa na wzajemnym szacunku, nie na strachu czy rywalizacji.
W domu Martyna przybiegła ze swoim rysunkiem była na nim nasza trójka, a obok babcia i Tomek. Wszyscy się trzymali za ręce.
Patrzyłam na córkę i myślałam, iż wszystko, co robię robię dla niej. jeżeli przynajmniej ona poczuje się kochana i przyjęta, będzie warto.
Wieczorem, siedząc nad herbatą, zapytałam Piotra:
Co dalej?
Wzruszył ramionami.
Nie wiem, ale chcę próbować.
Ja też. Mamy czas. Czy mamy jeszcze siłę? Zobaczymy.
