Poznań dostaje „skarb” sztuki konceptualnej. Prof. Jarosław Kozłowski przekazał Arsenałowi niemal tysiąc dzieł

Umowę darowizny podpisano w siedzibie galerii 23 stycznia o godzinie 15.00. Dokument sygnowali prof. Jarosław Kozłowski oraz Marek Wasilewski, dyrektor Galerii Miejskiej Arsenał (GaMA). W ten sposób miejska kolekcja sztuki współczesnej w Poznaniu została wzbogacona o zbiór o wyjątkowym znaczeniu nie tylko dla miasta, ale też dla historii sztuki w Polsce.

– To wyjątkowa kolekcja, która teraz, dzięki uprzejmości profesora Kozłowskiego, będzie zachowana dla przyszłych pokoleń w zbiorach miejskiej galerii – podkreśla Jacek Jaśkowiak, prezydent Poznania. – W imieniu wszystkich Poznaniaków i Poznanianek dziękuję za ten cenny dar.

Dar obejmuje prace powstałe w kluczowych dekadach dla sztuki eksperymentalnej – od lat 60. i 80., związanych z międzynarodową siecią wymiany NET oraz działalnością legendarnej poznańskiej Galerii Akumulatory 2, po realizacje z lat 90. i okresu 2000–2020, kontynuujące idee sztuki konceptualnej. To nie tylko zbiór „dzieł”, ale szerokie archiwum praktyk artystycznych i ich materialnych śladów: od prac na papierze po dokumentacje działań i zapisy procesów twórczych.

Kolekcja liczy niemal tysiąc obiektów. W jej skład wchodzą m.in. rysunki, grafiki, druki, teksty, maszynopisy, książki artystyczne, fotografie, materiały audiowizualne, dokumentacje performance’ów i działań w przestrzeni, a także plakaty, zaproszenia oraz inne druki towarzyszące życiu wystawienniczemu. Zbiór ma charakter międzynarodowy – obejmuje prace artystek i artystów z Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej, obu Ameryk, Afryki i Azji. Jego wspólnym mianownikiem jest krąg sztuki konceptualnej i Fluxusu oraz duch niezależnej wymiany myśli, która w czasach ograniczeń politycznych i komunikacyjnych stawała się alternatywnym kanałem kontaktu ze światem.

Szczególne miejsce zajmuje w kolekcji wątek NET (Network for Experimental Art) – międzynarodowej sieci artystycznej zainicjowanej w 1971 roku w Poznaniu przez prof. Jarosława Kozłowskiego. Jej znaczenie wykraczało poza samą logistykę przesyłania prac: NET umożliwiał dialog, wymianę idei i budowanie relacji pomiędzy artystami z różnych krajów, stając się ważnym elementem krajobrazu sztuki pojęciowej.

– To dzieła sztuki autorstwa wybitnych artystów, wiele z nich powstało w Poznaniu – zaznacza Marek Wasilewski, dyrektor GaMA. – W latach 70. i 80. przyjeżdżali oni do naszego miasta, do galerii prowadzonej przez prof. Kozłowskiego i tam tworzyli prace. W ten sposób Poznań stał się przestrzenią, w której powstawała sztuka o globalnym zasięgu.

Przekazany zbiór ma dla Galerii Miejskiej Arsenał wartość podwójną: jako kolekcja dzieł oraz jako archiwum, które pozwala rekonstruować mapę międzynarodowych powiązań artystycznych końca XX i początku XXI wieku. Dla badaczy może stać się źródłem do analiz historii sztuki, mechanizmów wymiany i funkcjonowania niezależnych scen artystycznych, które współtworzyły nowoczesną kulturę wizualną.

Władze miasta i galeria już zapowiadają kolejny krok: stworzenie odpowiedniej siedziby dla kolekcji tak, aby zbiory były dostępne zarówno dla publiczności, jak i dla środowiska naukowego. W przypadku archiwów tej skali najważniejsze są warunki przechowywania, digitalizacja i konsekwentne opracowanie materiału – tak, by kolekcja nie była tylko „zabezpieczona”, ale rzeczywiście żyła w obiegu kultury.

Prof. Jarosław Kozłowski jest uznawany za jednego z najważniejszych przedstawicieli sztuki konceptualnej w Polsce. To inicjator NET i artysta związany z ruchem Fluxus. Założył Galerię Akumulatory 2 (działającą w latach 1972–1989), a w latach 1991–1993 był kuratorem programu Galerii i Kolekcji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie. Od 2019 roku prowadzi Galerię Archiwum Idei. Mieszka i pracuje w Poznaniu, jest profesorem Uniwersytetu Artystycznego. W 2025 roku został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Dla Poznania przekazanie tej kolekcji jest czymś więcej niż prestiżowym wydarzeniem. To przypomnienie, iż miasto przez dekady było miejscem narodzin i spotkań sztuki o zasięgu światowym – oraz szansa, by ten rozdział historii nie pozostał jedynie wspomnieniem, ale stał się trwałą, dostępną dla wszystkich częścią miejskiej tożsamości.