Śladami Młodej Polski

Młoda Polska to nie tylko nazwiska i daty zapisane w podręcznikach. Jej ślady wciąż można odnaleźć na krakowskich ulicach, w zabytkowych wnętrzach, kawiarniach i dziełach sztuki. Właśnie tym tropem 20 października 2026 r. podążyli uczniowie klas 4I5, 5ŻO5 i 5ŻH5, którzy wybrali się do Krakowa na wycieczkę edukacyjną poświęconą kulturze przełomu XIX i XX wieku. Młodzieży towarzyszyli dyrektor szkoły Adam Urbańczyk, ks. Michał Kałuziak oraz nauczycielki Irena Kocot i Anna Ciach.

Spacer śladami młodopolskich artystów rozpoczął się na placu Matejki. Uczestnicy przyjrzeli się gmachowi Akademii Sztuk Pięknych, z którą związani byli m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer i Jacek Malczewski. Następnie wraz z przewodniczką udali się do Domu pod Globusem, wzniesionego według projektu Franciszka Mączyńskiego i Tadeusza Stryjeńskiego jako siedziba Izby Przemysłowo-Handlowej. Szczególne zainteresowanie wzbudziła Sala Mehofferowska. Jej bogaty wystrój, obejmujący polichromie, boazerię, oryginalne meble, oświetlenie i witraże, jest znakomitym przykładem sztuki secesyjnej.

Kolejnym przystankiem był Teatr im. Juliusza Słowackiego. Uczniowie poznali historię najważniejszych wydarzeń teatralnych epoki, w tym prapremiery „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, która odbyła się 16 marca 1901 r. Dowiedzieli się również o życiu krakowskiej bohemy skupionej wokół kawiarni Ferdynanda Turlińskiego, znanej jako „Paon”. W jej głównej sali znajdowało się wielkie płótno, na którym artyści, m.in. Wyspiański, Mehoffer i Tetmajer, pozostawiali rysunki, malowidła, wiersze oraz sentencje. Powstała w ten sposób niezwykła pamiątka życia artystycznego tamtych lat.

Atmosferę dawnego Krakowa przywołała także wizyta w Jamie Michalikowej. To właśnie w tym lokalu w 1905 r. rozpoczął działalność Zielony Balonik, uznawany za pierwszy polski kabaret artystyczny. Młodzież wysłuchała opowieści o jego satyrycznym charakterze, piosenkach, wierszach i karykaturach. Szczególne miejsce w repertuarze zajmowały szopki, których lalkowe postacie przedstawiały znane osobistości ówczesnego Krakowa.

Ważnym punktem programu była bazylika Franciszkanów. Uczniowie podziwiali tam polichromie Stanisława Wyspiańskiego z motywami roślinnymi, m.in. lilii, maków i słoneczników, oraz jego monumentalny witraż „Bóg Ojciec – Stań się!”. Następnie odwiedzili Kryptę Zasłużonych na Skałce, gdzie spoczywają wybitni przedstawiciele polskiej kultury i nauki, wśród nich Jan Długosz, Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski, Karol Szymanowski i Czesław Miłosz. Zauważyli też, iż w krypcie spoczywają wyłącznie mężczyźni, a o zasługach profesor Karoliny Lanckorońskiej przypomina tablica pamiątkowa.

Jednym z najważniejszych miejsc na trasie była Rydlówka w Bronowicach. To w tym dworku w listopadzie 1900 r. odbywały się uroczystości weselne poety Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, które zainspirowały Wyspiańskiego do napisania „Wesela”. Zwiedzanie pozwoliło uczniom dostrzec, jak rzeczywiste wydarzenia i postacie zostały przekształcone w literaturę. Obejrzeli świetlicę z obrazami artystów Młodej Polski, Izbę Taneczną z rodzinnymi pamiątkami Rydlów, Izbę Scenę odtworzoną na podstawie didaskaliów dramatu oraz alkierz, w którym znajdują się fotografie uczestników słynnego wesela. Dzięki temu bohaterowie znani z lektury stali się dla zwiedzających bardziej realni.

Do historii zaślubin Rydla i Mikołajczykówny uczniowie powrócili w bazylice Mariackiej. W kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej, gdzie 20 listopada 1900 r. odbyła się ceremonia ślubna, mogli wyobrazić sobie wydarzenie, które wzbudziło ogromne zainteresowanie ówczesnych krakowian. W świątyni podziwiali również ołtarz Wita Stwosza oraz polichromie wykonane według projektu Jana Matejki przy współudziale jego uczniów, m.in. Wyspiańskiego i Mehoffera.

Artystyczną podróż uzupełniła wizyta w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach. Ekspozycja podzielona na cztery sale poświęcone oświeceniu, romantyzmowi, akademizmowi oraz realizmowi, polskiemu impresjonizmowi i początkom symbolizmu pozwoliła prześledzić przemiany rodzimego malarstwa. Szczególne wrażenie wywarły na zwiedzających monumentalne płótna Jana Matejki, m.in. „Hołd pruski” i „Kościuszko pod Racławicami”, a także „Czwórka” Józefa Chełmońskiego oraz „Szał uniesień” Władysława Podkowińskiego. Zwiedzanie zakończyło się na Rynku Głównym, przy pomniku Adama Mickiewicza, gdzie uczestnicy wykonali pamiątkowe zdjęcie.

Wycieczka „Śladami Młodej Polski” pokazała, iż historia literatury staje się bliższa i bardziej zrozumiała, gdy można odwiedzić miejsca związane z jej twórcami. Spotkanie z krakowskimi zabytkami, malarstwem i opowieściami o artystach pozwoliło uczniom lepiej poznać atmosferę epoki oraz konteksty „Wesela”. Była to cenna lekcja poza szkolną ławką, która z pewnością zachęci do spojrzenia na młodopolskie utwory z nowej perspektywy.