Strategia „Unia Gotowości” przyjęta przez Komisję Europejską w marcu 2025 roku to historyczna zmiana w podejściu do bezpieczeństwa cywilnego. Po raz pierwszy Bruksela bezpośrednio zwraca się do 450 mln obywateli z wezwaniem: przygotujcie się sami. Państwo już nie zagwarantuje wam bezpieczeństwa w pierwszych 72 godzinach kryzysu. Polska zareagowała gwałtownie – jeszcze przed końcem sierpnia 2025 roku opublikowała „Poradnik bezpieczeństwa”, który jesienią trafił do wszystkich polskich gospodarstw domowych. To definitywny koniec ery, w której za bezpieczeństwo odpowiadało wyłącznie państwo.
Fot. Warszawa w Pigułce
26 marca 2025 – dzień, który zmienił podejście do bezpieczeństwa
Komisja Europejska oficjalnie przedstawiła Unijną Strategię Gotowości 26 marca 2025 roku. Dokument zawiera 30 kluczowych działań mających przygotować Europę na kryzysy – od katastrof naturalnych i pandemii po cyberataki i konflikty zbrojne.
Centralnym elementem strategii jest bezprecedensowe zalecenie: każde gospodarstwo domowe w UE powinno mieć zapasy żywności, wody i leków wystarczające na minimum 72 godziny samodzielnego przetrwania. To okres, jaki zwykle potrzebują służby ratunkowe na zmobilizowanie skutecznej odpowiedzi na poważne zakłócenia.
Hadja Lahbib, unijna komisarz ds. gotowości i zarządzania kryzysowego, wprost wskazała: „Dzisiejsze zagrożenia, przed którymi stoi Europa, są bardziej złożone niż kiedykolwiek i wszystkie są ze sobą powiązane”. 26 marca opublikowała w mediach społecznościowych żartobliwe wideo, na którym pokazuje zawartość swojej torebki awaryjnej – dokumenty w wodoodpornym opakowaniu, latarkę, zapałki, wodę, scyzoryk, lekarstwa, gotówkę, powerbank i karty do gry „na rozluźnienie”.
Polska wyprzedziła UE o pół roku
Podczas gdy Bruksela dopiero przedstawiała strategię w marcu, polski rząd już w lutym 2025 roku rozpoczął intensywne prace nad „Poradnikiem bezpieczeństwa”. 28 sierpnia 2025 roku dokument został oficjalnie opublikowany przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, a jesienią fizyczne egzemplarze trafiły do wszystkich polskich gospodarstw domowych.
Nad 40-stronicowym poradnikiem pracowało około 100 osób z ponad 20 instytucji – Ministerstwa Obrony Narodowej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, a także strażacy, harcerze, ratownicy medyczni i żołnierze.
Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz podczas prezentacji podkreślił: „Robimy, nie gadamy. W przypadku obrony cywilnej widać to gołym okiem, a Poradnik bezpieczeństwa jest najlepszym dowodem na to, iż będziemy gotowi na każdą sytuację”. Minister spraw wewnętrznych Marcin Kierwiński dodał: „Żyjemy w niebezpiecznych czasach, za naszą wschodnią granicą rozgrywa się konflikt zbrojny. Ten poradnik ma czynić nas bezpieczniejszymi”.
Co Polska zaleca swoim obywatelom
Polski „Poradnik bezpieczeństwa” idzie choćby dalej niż zalecenia UE. Podczas gdy Bruksela mówi o 72 godzinach, RCB zachęca do przygotowania zapasów na minimum 3 dni, a optymalni
e choćby na 7 dni.
Zapasy domowe na minimum 3 dni powinny obejmować:
- Jedzenie i picie: minimum 3 litry wody na osobę na dobę, żywność gotowa do spożycia (konserwy, suche produkty)
- Apteczka: leki przyjmowane na stałe, przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwwymiotne, przeciwbiegunkowe, gaza, bandaże, opatrunki na oparzenia, rękawiczki jednorazowe, środki antyseptyczne, opaska do tamowania krwotoków, termometr, maseczki FFP3, folia termiczna
- Sprzęt awaryjny: radio na baterie (lub na korbkę), latarki z zapasowymi bateriami, świece, zapałki, powerbank
- Gotówka: w różnych nominałach, bo w czasie kryzysu karta płatnicza może nie działać
- Kopie ważnych dokumentów: dowód osobisty, paszport, akty urodzenia, dokumenty własnościowe – najlepiej w formie cyfrowej (pendrive) i papierowej w wodoszczelnym opakowaniu
Plecak ewakuacyjny dla wszystkich domownika:
RCB podkreśla, iż każdy członek rodziny, w tym dzieci, powinien mieć oddzielny plecak gotowy do zabrania. Powinien zawierać to, co pozwala przetrwać pierwsze dni poza domem.
Rodzinny plan kryzysowy:
Poradnik zawiera gotowe schematy i miejsca do uzupełnienia – plan kryzysowy, lista ważnych kontaktów, miejsca i terminy spotkań na wypadek rozdzielenia i braku łączności.
Niemcy jako wzór dla Europy
Niemcy wyróżniły się jako lider we wdrażaniu środków gotowości cywilnej. Niedawno przeprowadziły gruntowną aktualizację Ramowej Dyrektywy dla Obrony Całościowej – jednego z najbardziej kompleksowych dokumentów tego typu w Europie.
Niemiecka minister spraw wewnętrznych Nancy Faeser była szczególnie jednoznaczna w komunikowaniu konieczności przygotowań, wprost wskazując potencjalną agresję rosyjską jako główny czynnik motywujący. UE zachęca teraz inne kraje, w tym Polskę, do pójścia za niemieckim przykładem.
Finlandia i Szwecja od lat posiadają rozbudowane systemy obrony cywilnej. Szwecja kilka lat temu rozesłała do wszystkich gospodarstw domowych słynny poradnik „Jeśli nadejdzie kryzys lub wojna”. Finlandia posiada rozbudowany system schronów i obowiązki gotowości dla obywateli. w tej chwili 8 państw – w tym Finlandia, Szwecja, Holandia i kraje bałtyckie – tworzy nieformalna „koalicję gotowości”.
Alarmujące wyniki badań – połowa Europejczyków bez zapasów
Najnowsze badania Eurobarometru ujawniły szokujący stan nieprzygotowania europejskich społeczeństw. Około 50% obywateli UE znalazłoby się bez dostępu do podstawowej żywności i czystej wody już po 3 dniach zakłóceń w normalnym dostarczaniu usług.
Ta dramatyczna podatność na zakłócenia jest szczególnie widoczna w dużych aglomeracjach miejskich, gdzie mieszkańcy utrzymują minimalne zapasy żywności i w ogromnym stopniu polegają na systemach dostaw just-in-time, które funkcjonują efektywnie tylko w normalnych warunkach.
Edukacja w szkołach i inwestycje w infrastrukturę
Nowatorskim elementem europejskiej strategii jest propozycja systematycznego włączania edukacji w zakresie przygotowań kryzysowych do obowiązkowych programów nauczania we wszystkich szkołach państw członkowskich UE.
Uczniowie mają uczyć się, jak adekwatnie reagować na różnego rodzaju alarmy, jakie konkretne działania należy podejmować w pierwszych godzinach po wystąpieniu kryzysu oraz jak efektywnie wspierać najbardziej wrażliwych członków lokalnych społeczności.
Wykraczając poza indywidualne przygotowania gospodarstw domowych, strategia „Unia Gotowości” przewiduje masywne inwestycje w infrastrukturę o podwójnym przeznaczeniu. Nowe sieci transportowe będą konstruowane tak, aby służyły zarówno cywilnym potrzebom w czasach pokoju, jak i militarnym wymaganiom w sytuacjach kryzysowych – szybka ewakuacja ludności lub efektywne rozmieszczenie sił zbrojnych.
Systemy komunikacyjne zostaną zaprojektowane z wielopoziomowymi redundancjami oraz zaawansowanymi środkami wzmacniającymi odporność, aby były w stanie funkcjonować choćby po celowych atakach sabotażowych lub poważnych klęskach żywiołowych.
Pierwsza pełna ocena dopiero w 2026 roku
Pierwsza kompleksowa ocena gotowości kryzysowej całej Unii Europejskiej ma zostać opublikowana pod koniec 2026 roku. Do tego czasu Komisja będzie wydawać doraźne ostrzeżenia dotyczące konkretnych zagrożeń.
Ma powstać unijne centrum koordynacji kryzysowej, które będzie oceniać ryzyko i zagrożenia na bieżąco. Szczegóły finansowania strategii Komisja Europejska zamierza przedstawić w lipcu 2026 roku wraz z propozycją przyszłego wieloletniego budżetu UE.
Polska inwestuje w obronę cywilną
Polski rząd określił 3 priorytety budowy bezpieczeństwa: silną armię, silne sojusze i silne społeczeństwo. W ramach ostatniego priorytetu podjęto konkretne działania:
- Uchwalono ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej (obowiązuje od 1 stycznia 2025 roku)
- Zdecydowano, iż 0,3% PKB będzie przeznaczane na obronę cywilną
- W 2025 roku rozpoczęto dystrybucję prawie 5 mld zł do samorządów na realizację zadań wspierających ochronę ludności
- Poradnik bezpieczeństwa ma być niedługo dostępny w aplikacji MObywatel
Co to oznacza dla czytelnika
Pobierz i przeczytaj poradnik
Polski „Poradnik bezpieczeństwa” jest dostępny bezpłatnie na stronie gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa. jeżeli jeszcze nie dotarł do Twojego domu w wersji papierowej, możesz go pobrać w PDF. Warto go mieć w formie fizycznej – w czasie kryzysu Internet może nie działać.
Zacznij od małych kroków
Nie musisz robić wszystkiego od razu. Zacznij od przeglądu szafek kuchennych – sprawdź, co masz, czego brakuje. Następnym razem robiąc zakupy, kup kilka dodatkowych konserw, butelkę wody, baterie. Rozłóż przygotowania w czasie – to nie kosztuje fortuny.
Przygotuj plan z rodziną
Usiądźcie razem i ustalcie: gdzie się spotkacie, jeżeli nie będziecie mogli użyć telefonu? Kto po kogo idzie w razie ewakuacji? Które dokumenty są najważniejsze? Gdzie trzymacie leki? Taką rozmowę warto odbyć, zanim stanie się konieczna.
To nie jest straszenie
Robert Klonowski, zastępca dyrektora Departamentu Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego MSWiA, podkreśla: „To ma być poradnik, nie straszownik. Chodzi o pokazanie, w sposób przystępny, jak radzić sobie w sytuacjach różnych zagrożeń”.
Publikacja poradnika nie oznacza, iż państwo przewiduje konkretne, nieuchronne zagrożenie. Jego celem jest wzmocnienie bezpieczeństwa obywateli poprzez edukację i przygotowanie, zanim dojdzie do sytuacji kryzysowej.
Korzystanie jest dobrowolne
RCB zaznacza, iż korzystanie z poradnika jest dobrowolne, a publikacja ma charakter informacyjno-edukacyjny. Ma być narzędziem, z którego każdy może skorzystać, ale nie ma nikogo obligować do postępowania w taki czy inny sposób.
Kończy się era, w której za bezpieczeństwo w pełni odpowiadały instytucje państwowe. W obliczu wielowymiarowych zagrożeń – od pandemii i katastrof klimatycznych po wojny hybrydowe i konflikty zbrojne – każdy obywatel musi być przygotowany na samodzielne przetrwanie pierwszych krytycznych 72 godzin. To nie jest kwestia „czy” kryzys nadejdzie, ale „kiedy” – i czy będziesz gotowy.
