W 2019 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeprowadziło konkurs, którego celem było wyłonienie uczelni o największym potencjale badawczym, zdolnych do skutecznego konkurowania z najlepszymi ośrodkami akademickimi w Europie i na świecie. Uniwersytet Warszawski zajął w nim pierwsze miejsce, uzyskując dodatkowe finansowanie na realizację zaplanowanych działań rozwojowych i badawczych. Tak rozpoczęła się realizacja Programu IDUB na UW. I tak położyliśmy pierwszą cegiełkę, budując nowoczesny ekosystem badawczy. Więcej można przeczytać w jubileuszowym piśmie uczelni.
IDUB to pierwszy w historii Uniwersytetu Warszawskiego tak kompleksowy i szeroko zakrojony program rozwojowy skoncentrowany na działalności badawczej. Obejmuje on nie tylko realizację konkretnych projektów naukowych, ale także tworzenie warunków sprzyjających prowadzeniu badań: doskonalenie ich organizacji, rozwój zespołów i indywidualnych karier naukowych, umiędzynarodowienie działalności badawczej, zakup i modernizację infrastruktury, rozwój zaplecza administracyjnego oraz wdrażanie narzędzi wspierających zarządzanie uczelnią.
Realizacja Programu przypadła na lata 2020–2026, przy czym rok 2026 służy utrwaleniu rezultatów osiągniętych w ciągu pierwszych sześciu lat wdrażania IDUB na UW. Obejmowała 70 działań podzielonych na dwie kategorie. Na pierwszą złożyły się działania realizowane bezpośrednio w ramach Priorytetowych Obszarów Badawczych (POB). Były one skupione na wybranych problemach naukowych. Ich celem był rozwój współpracy między jednostkami i dyscyplinami oraz testowanie nowych modeli organizacji badań. Drugą kategorię stanowiły działania horyzontalne, skierowane do całej wspólnoty akademickiej UW. Ich celem było tworzenie lepszych warunków do prowadzenia działalności naukowej poprzez rozwój współpracy i sieci międzynarodowych, podnoszenie kompetencji oraz profesjonalizację administracyjnego wsparcia badań. Budżet programu sięgał prawie 450 mln zł.
Jednak efekty Programu IDUB są widoczne nie tylko w liczbie zrealizowanych działań i projektów, ale przede wszystkim w rosnącej aktywności naukowej pracowników, studentów i doktorantów, międzynarodowej widoczności UW i trwałych zmianach w sposobie organizacji badań.
23 granty ERC
Jednym z najważniejszych celów IDUB było zwiększenie międzynarodowej konkurencyjności badań prowadzonych na UW i ich wpływu na naukę światową. Szczególne znaczenie miały w tym kontekście granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) – należące do najbardziej prestiżowych instrumentów wsparcia badań w Europie.
W ramach IDUB zbudowano kompleksowy system wsparcia dla naukowców przygotowujących wnioski do ERC. Obejmował on wiele inicjatyw w tym obszarze, w tym mentoring prowadzony przez laureatów i byłych członków paneli oceniających w ramach Inkubatora ERC, i bieżące wsparcie zespołu menedżerów nauki oraz specjalistów z Biura Międzynarodowych Programów Badawczych.
Wsparcie obejmowało cały proces przygotowania aplikacji: od zewnętrznych recenzji i konsultacji budżetowych, przez profesjonalne wsparcie redakcyjne, po coaching prezentacji naukowych, weryfikację formalną aplikacji oraz dodatkowe środki finansowe na działania niezbędne do przygotowania wniosku.
W ten sposób aplikowanie o najbardziej prestiżowe granty europejskie stało się trwałym elementem systemowego wsparcia rozwoju kariery badawczej, zarówno młodych, jak i doświadczonych naukowców z UW. W okresie realizacji IDUB Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznała badaczom z UW
23 granty (łącznie od 2007 roku przyznano 43 granty), umacniając swoją silną pozycję wśród czołowych instytucji badawczych regionu.
Jakość i międzynarodowe oddziaływanie badań
Skala działalności publikacyjnej Uniwersytetu Warszawskiego w ostatniej dekadzie znacząco wzrosła. Liczba artykułów, referatów konferencyjnych i prac przeglądowych zwiększyła się z 2420 w 2015 roku do 3728 w 2024 roku, a udział UW w całym polskim dorobku publikacyjnym wzrósł z 5,53% do 6,14%. Dane te stanowią jednak przede wszystkim tło dla ważniejszego trendu: rosnącej jakości.
O sile dorobku Uniwersytetu Warszawskiego świadczy zarówno liczba publikacji, jak i ich międzynarodowe oddziaływanie. W 21 obszarach badawczych prace UW trafiają do grona 5% najczęściej cytowanych publikacji na świecie większą liczbę razy niż wynikałoby ze światowej średniej, a w pięciu obszarach – ponad dwa razy częściej. W 20 obszarach średnia cytowalność publikacji UW przewyższa poziom światowy, a w 66 średnią dla Polski. Jeszcze szerszy obraz daje analiza rozkładu cytowań: UW wypada lepiej od średniej światowej w 29 obszarach, a od polskiej aż w 72. Szczególnie silną pozycję na arenie międzynarodowej Uniwersytet ma w fizyce i astronomii.
Ten obraz umacnia niezależna analiza ETO Map of Science potwierdzająca przynależność UW do 10 najbardziej widocznych instytucji na świecie w 796 wyspecjalizowanych obszarach badawczych, ze szczególnie mocną reprezentacją m.in. w humanistyce, matematyce, naukach społecznych, chemii i fizyce.
Praktyczne wykorzystanie badań
Siłę uczelni badawczej mierzy się nie tylko liczbą publikacji i cytowań. Coraz ważniejsze jest także to, czy wyniki badań znajdują zastosowanie poza środowiskiem akademickim: w nowych technologiach, gospodarce i politykach publicznych.
Jednym z wyraźnych przejawów praktycznego wykorzystania badań UW są odwołania w dokumentach patentowych. W 23 obszarach publikacje Uniwersytetu są cytowane w patentach częściej niż wynosi średnia światowa, a w czterech UW osiąga pod tym względem najlepszy wynik w Polsce. Niezależnie od tego szczególnie wysokie udziały cytowań patentowych notowane są w chemii medycznej i biomolekularnej, chemii ogólnej oraz biologii rozwoju.
Wpływ badań UW wykracza poza środowisko akademickie i jest widoczny także w dokumentach wykorzystywanych przy tworzeniu polityk publicznych. Ponad 20% publikacji UW z obszaru ekonomii było cytowanych w tego rodzaju opracowaniach, a w kolejnych 10 obszarach udział ten przekraczał 10%. W 22 dyscyplinach wskaźnik cytowań w politykach publicznych jest wyższy niż średnia światowa, a w 18 z nich Uniwersytet osiągał najlepszy wynik wśród polskich uczelni. Dotyczy to m.in. prawa, komunikacji i medioznawstwa, matematyki stosowanej oraz językoznawstwa.
Badania UW są również silnie obecne w obszarach związanych z Celami Zrównoważonego Rozwoju ONZ, zwłaszcza z celami „Koniec z ubóstwem” oraz „Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje”. W przypadku pierwszego z nich prawie co czwarta publikacja UW była cytowana w dokumentach polityk publicznych. Dla celu „Mniej nierówności” odsetek ten wynosił 19,2%, a dla celu „Wzrost gospodarczy i godna praca” 18%.
Ponad 4,7 tys. cytowań przez największe firmy technologiczne
Silne oddziaływanie badań UW widać także w sektorze prywatnym. Szczególnie wyróżniają się tu prace związane ze sztuczną inteligencją i przetwarzaniem obrazów, które odpowiadają za niemal połowę wszystkich cytowań publikacji UW w materiałach sektora prywatnego.
Według danych Elsevier w latach 2020–2024 publikacje Uniwersytetu Warszawskiego były cytowane ponad 4,7 tys. razy przez największe firmy technologiczne na świecie, w tym Microsoft, Google (Alphabet), Amazon, Samsung, Meta, IBM, NVIDIA oraz chińskich gigantów Alibaba, Tencent i Huawei.
Największe zainteresowanie budziły badania z obszaru informatyki i matematyki, zwłaszcza związane ze sztuczną inteligencją i analizą obrazów, które odpowiadały za niemal połowę wszystkich cytowań publikacji UW w sektorze prywatnym. Choć skala wspólnych publikacji naukowców UW i przedstawicieli przemysłu pozostaje ograniczona, liczba cytowań pokazuje, że wyniki badań prowadzonych na Uniwersytecie są wykorzystywane w działalności badawczo-rozwojowej największych firm technologicznych.
Wyzwaniem w tym kontekście jest stworzenie warunków, które pozwolą zatrzymać na UW autorów tych publikacji, a jednocześnie wykorzystać ich wiedzę, doświadczenie i osiągnięcia na rzecz rozwoju polskiej gospodarki i społeczeństwa. Program IDUB odgrywa w tym procesie istotną rolę, wzmacniając potencjał polskiej nauki i jej zdolność do konkurowania na arenie międzynarodowej – co ma szczególne znaczenie w dobie globalnego wyścigu technologicznego.
