Po co w 2027 roku iść na studia, skoro AI wykonuje coraz więcej pracy, a nikt nie wie, jak za dziesięć lat będzie wyglądał rynek pracy? Prof. dr hab. Monika Kostera z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego odpowiada: właśnie dlatego. W podcaście WZ-ka z biznesem mówi, iż uniwersytet jest buforem między teraźniejszością a przyszłością. To miejsce, które wytwarza wiele możliwych przyszłości, zamiast powielać jedną.
– Dzięki temu, iż mieliśmy wiedzę z różnych dyscyplin i dziedzin naukowych, nie musieliśmy jako ludzkość iść tylko w jednym kierunku. Uniwersytet redukował determinizm – mówi prof. Kostera, pierwsza laureatka Nagrody im. prof. Barbary Czarniawskiej przyznawanej przez Nordic Academy of Management. Nagrodę otrzymała za książkę „The University of Hope” (Oxford University Press).
Studentów przybywa, pewności ubywa
Na polskich uczelniach studiuje dziś 1322,8 tys. osób, o 42,7 tys. więcej niż rok wcześniej. W roku akademickim 2024/25 dyplom odebrało 306,6 tys. absolwentów – wynika z danych GUS za rok 2025/26. Ci absolwenci wchodzą jednak na rynek, którego kształt trudno przewidzieć.
Według Future of Jobs Report 2025 Światowego Forum Ekonomicznego do 2030 roku zmiany strukturalne obejmą 22% dzisiejszych miejsc pracy. Powstanie ok. 170 mln nowych etatów, a 92 mln zniknie. Pracownicy muszą się liczyć z tym, iż 39% ich obecnych umiejętności zmieni się lub straci aktualność. Najbardziej poszukiwaną kompetencją pozostaje myślenie analityczne, które za najważniejsze uznaje 70% pracodawców.
Równolegle AI weszła do sal wykładowych. Brytyjski Student Generative AI Survey 2026 (HEPI i Kortext) pokazuje, iż z AI korzysta 95% studentów, a 94% używa jej przy pracach zaliczeniowych. Mniej niż połowa czuje przy tym wsparcie wykładowców.
Prof. Kostera ostrzega przed prostymi wnioskami. – Rozwój dużych systemów złożonych jest nieliniowy. Owszem, wszystko może się rozpaść, bo AI jest technologią, która w wielu obszarach, nie wszędzie, wspiera entropię. Prowadzi do rozproszenia, do fragmentaryzacji, do likwidacji więzi pomiędzy elementami – mówi. I dodaje: – To nie znaczy, iż tam dalej nic nie będzie. Może zupełnie gdzieś indziej pojawią się ciekawsze powiązania.
Wartość, której nikt inny nie wytworzy
Kompetencje społeczne, kontakt z różnymi ludźmi i ideami, elastyczność myślenia daje każda dobra uczelnia. Prof. Kostera wskazuje funkcję, której poza uniwersytetem nie pełni żadna inna instytucja. – jeżeli ta funkcja nie jest realizowana, to ona po prostu nie jest społecznie realizowana. I to się teraz, w związku z kryzysem, dzieje na naszych oczach – stwierdza.
Chodzi o bufor między teraźniejszością a przyszłością. Z wiedzy wytwarzanej na uczelniach korzystają politycy, twórcy programów społecznych, dziennikarze i nauczyciele. Badaczka przywołuje przykład Szwecji: gdy pojawia się problem, państwo zadaje pytanie instytucjonalnie, a naukowcy odpowiadają w publicznych raportach. – Są różne odpowiedzi, nie jedna. Na tym to polega. I tylko uniwersytet jest w stanie coś takiego zrobić, bo to działalność kompletnie nierynkowa – wyjaśnia.
Druga rola to radykalna twórczość. – Tak jak technologie współczesne generują różne warianty, tak artyści i naukowcy zajmują się drugą ścieżką tworzenia nowych rozwiązań, która nazywa się emergencja. Tworzymy rzeczy, których do tej pory w ogóle nie było. Tego się nie da technicznie skopiować” – tłumaczy. Dlatego uniwersytet można uważać za „kuźnię futuryzmu”.
W tej logice studia nie są tylko treningiem do konkretnego zawodu. Prof. Kostera przypomina słowa prof. Andrzeja Zawiślaka, który przez lata uczył na Wydziale Zarządzania UW: „Jesteście tu po to, żeby się nauczyć, jak rozwiązywać naprawdę trudne problemy. Takie, które nie zostały wcześniej rozwiązane. Dlatego jesteście na uniwersytecie, a nie w szkole”.
Nie będzie to dalszy ciąg tego samego
Akademia na całym świecie przeżywa kryzys, a jej struktury – jak mówi prof. Kostera – „w różnych miejscach rozpadają się na swój sposób”. Na uczelniach dominuje parametryzacja, naukowcy zabiegają o granty i zbierają punkty za publikacje. Badaczka, nawiązując do prof. Witolda Kieżuna, nazywa to przesunięciem celów. – Wskaźnik trzeba zrealizować i wtedy wydaje nam się, iż coś robimy. A tymczasem przez cały czas nie ma tego najważniejszego kontaktu – z sensem pracy naukowej, czyli z wnoszeniem wkładu w wiedzę – podkreśla.
W „The University of Hope” odpowiedzią na ten kryzys są cnoty: życzliwość, pracowitość, cierpliwość, umiarkowanie, czystość, pokora i koleżeństwo. Autorka rozumie je za Tomaszem z Akwinu jako „wiercenie dziur w wielkim murze, który odgradza nas od sensu”.
A co konkretnie warto zmienić w polskiej nauce? Prof. Kostera, która pracowała na uczelniach w Szwecji, Wielkiej Brytanii i Francji, wskazuje trzy rzeczy:
- Podstawy strukturalne umiędzynarodowienia, np. wzajemne uznawanie stopni i tytułów naukowych. „To jest absolutne minimum”.
- Badania poza tematami narzucanymi przez system grantowy. Naukowcy powinni sami wybierać temat i eksplorować go, żeby dowiedzieć się czegoś zupełnie nowego.
- Zakorzenienie zamiast naśladownictwa. – Musimy mówić o naszych doświadczeniach, a nie o tym, co nam się wydaje, iż jest w Stanach Zjednoczonych – zwraca uwagę. Jako przykład przywołuje książkę prof. Anny Gizy „Lost in Transition” (Bristol University Press) o polskiej transformacji, która zainteresowała brytyjskich czytelników.
Jak będzie wyglądał uniwersytet za dziesięć lat? – Jedna rzecz, którą mogę powiedzieć, to to, iż nie będzie to dalszy ciąg tego samego. W którymś momencie ta ścieżka się skończy i zacznie się dziać coś nowego, jakościowo innego, nie ilościowo – przewiduje.
Prof. dr hab. Monika Kostera jest badaczką organizacji związaną z Wydziałem Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego oraz z uczelniami w Szwecji i Francji. Została pierwszą laureatka Nagrody im. prof. Barbary Czarniawskiej przyznawanej przez Nordic Academy of Management. Nagrodę otrzymała za książkę „The University of Hope” (Oxford University Press). W listopadzie ukaże się jej współautorska książka o oporze, napisana z Jerzym Kociatkiewiczem i Anną Zuevą „Resistance and the Neoliberal Organization” (Edward Elgar Publishing). Pisze także poezję.








