Uniwersytety odgrywają szczególną rolę w budowaniu potencjału technologicznego Europy. To właśnie uczelnie tworzą kompetencje, zespoły badawcze i infrastrukturę niezbędne do rozwoju takich obszarów jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, biotechnologia, energetyka czy zaawansowane materiały. Ich zadaniem jest jednak nie tylko rozwijanie wiedzy i nowych technologii, ale również dostarczanie rzetelnej wiedzy o skutkach ich wdrażania, wpływie na obywateli, rynek pracy oraz funkcjonowanie państwa.
Jeżeli chcemy skuteczniej przekładać wyniki badań na rozwiązania wykorzystywane przez gospodarkę i administrację publiczną, konieczny jest dialog pomiędzy nauką a jej przyszłymi odbiorcami już na etapie formułowania problemów badawczych. W projektach ukierunkowanych na wdrożenia najważniejsze staje się wspólne określanie celów i kryteriów sukcesu. Powinniśmy od początku wiedzieć, komu mają służyć rezultaty badań, jakie wymagania muszą spełnić i w jaki sposób będą mogły zostać wykorzystane w praktyce.
Niezbędnym warunkiem powodzenia jest także sprawny system transferu technologii oraz odpowiednie docenienie działalności wdrożeniowej w środowisku akademickim. Musimy jednocześnie pamiętać, iż źródłem wielu przełomowych rozwiązań pozostają badania podstawowe oraz technologie znajdujące się na wczesnych etapach rozwoju. Ich przyszłych zastosowań często nie sposób przewidzieć, dlatego tak ważna jest otwartość na długofalową współpracę badawczo-rozwojową między uczelniami i partnerami gospodarczymi.
Jedną z najpoważniejszych barier w procesie komercjalizacji pozostaje brak ciągłości finansowania pomiędzy zakończeniem badań a pierwszym wdrożeniem. Wiele obiecujących technologii wymaga kosztownych walidacji, pilotaży, certyfikacji oraz potwierdzenia opłacalności zastosowania. przez cały czas potrzebujemy instrumentów wspierających projekty na etapie wysokiego ryzyka, kiedy perspektywa wdrożenia pozostało odległa. Wyzwaniem pozostaje również wzmacnianie motywacji do podejmowania działań komercjalizacyjnych, w tym tworzenia spółek typu spin-off.
Współpraca uczelni z przemysłem powinna obejmować całą drogę rozwoju technologii, od pomysłu do wdrożenia. Wymaga ona jasno określonych etapów, wspólnie przyjętych kryteriów sukcesu oraz gotowości do współdzielenia ryzyka projektowego. jeżeli polskie rozwiązania mają skutecznie konkurować na rynkach międzynarodowych, już od początku musimy uwzględniać wymagania przyszłych odbiorców, standardy techniczne, regulacje prawne oraz kwestie związane z ochroną własności intelektualnej. Istotną rolę powinny odgrywać centra transferu technologii i spółki celowe, wspierające zarówno komercjalizację wyników badań, jak i rozwój strategicznych kierunków badawczych uczelni.
Równie ważne jest przygotowywanie młodych naukowców i studentów do pracy w obszarach, które będą decydowały o przyszłej pozycji Europy. Powinni oni zdobywać doświadczenie w pracy nad rzeczywistymi problemami społecznymi i gospodarczymi, funkcjonować w zespołach łączących różne dyscypliny oraz współpracować z przyszłymi użytkownikami tworzonych rozwiązań.
Warto rozwijać wspólne projekty badawcze, staże i doktoraty realizowane z przemysłem, a także zespoły łączące kompetencje akademickie z doświadczeniem działów badawczo-rozwojowych przedsiębiorstw. W tym kontekście szczególnie cenne są inicjatywy takie jak CETEF, które tworzą przestrzeń spotkania nauki, biznesu, administracji publicznej i instytucji europejskich. Pozwalają one konfrontować możliwości badawcze z potrzebami gospodarki oraz budować partnerstwa niezbędne dla rozwoju innowacji. Ich wartość mierzy się jednak przede wszystkim zdolnością do inicjowania konkretnych działań i długofalowej współpracy prowadzącej do realnych efektów społecznych i gospodarczych.
Prof. dr hab. Bogumiła KANIEWSKA
przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
