Wygodne babcie Elżbieta Nowicka obudziła się od śmiechu. Nie od cichego chichotu, nie od kontrolowanego śmieszku, tylko od głośnego, szalonego śmiechu, zupełnie nieprzystającego do szpitalnej sali, którego nie mogła znieść przez całe życie. To śmiała się sąsiadka z łóżka obok, trzymając przy uchu telefon i gestykulując drugą ręką, jakby rozmówca mógł ją zobaczyć. – Basia, no wiesz co! Naprawdę tak powiedział? Przy wszystkich?! Elżbieta spojrzała na zegarek. Za piętnaście siódma rano. Do pobudki jeszcze piętnaście minut. Piętnaście minut, które mogła spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj wieczorem, kiedy dopiero ją przywieźli, sąsiadka już leżała na swoim łóżku, stukając gwałtownie w telefon. Przywitały się krótko. „Dobry wieczór” – „Dzień dobry”, rozeszły się każde do swoich myśli. Elżbieta była za tę ciszę wdzięczna. A teraz – cyrk. – Przepraszam – powiedziała cicho, ale wyraźnie. – Można trochę ciszej? Sąsiadka się odwróciła. Okrągła twarz, krótka siwa fryzura, której choćby nie próbowała farbować, kolorowa piżama w czerwone grochy. I to w szpitalu! – Oj, Basia, zadzwonię później, bo mnie tu zaczynają wychowywać – odłożyła telefon i uśmiechnęła się do Elżbiety. – Przepraszam! Katarzyna Sokołowska jestem. Wyspana pani? Ja w ogóle nie śpię przed operacjami, to dzwonię do wszystkich po kolei. – Elżbieta Nowicka. jeżeli pani nie śpi, to nie znaczy, iż inni nie chcą odpocząć. – Ale już pani przecież nie śpi – Katarzyna mrugnęła. – No dobrze, będę szeptać. Obiecuję. Nie szeptała. Do śniadania zadzwoniła jeszcze dwa razy, a głos miała coraz głośniejszy. Elżbieta demonstracyjnie odwróciła się do ściany i naciągnęła kołdrę na głowę, ale nic to nie dało. – To córka dzwoniła – wyjaśniła przy śniadaniu Katarzyna, którego i tak nie jadły – Operacja. Denerwuje się, biedna. Uspokajam ją, jak mogę. Elżbieta milczała. Syn nie zadzwonił. I nie czekała, bo mówił, iż rano ma ważne spotkanie. Sama go tak wychowała – praca to poważna rzecz, obowiązek. Katarzynę zabrali na operację pierwszą. Żegnała się machając ręką i żartując do pielęgniarki, ta aż się śmiała. Elżbieta pomyślała, iż dobrze by ją po operacji przenieśli do innej sali. Ją samą zabrano godzinę później. Narkozę znosiła zawsze ciężko. Obudziła się z mdłościami i tępym bólem w boku. Pielęgniarka wyjaśniła, iż wszystko dobrze i trzeba trochę wytrzymać. Elżbieta umiała wytrzymać. Zawsze. Wieczorem, gdy wróciła do sali, Katarzyna już leżała na swojej pryczy. Twarz miała szarą, oczy zamknięte, kroplówka w ręce. Cicho. Po raz pierwszy cicho. – Jak się pani czuje? – zapytała nieoczekiwanie Elżbieta. Katarzyna otworzyła oczy. Słabo się uśmiechnęła. – Przeżywam. A pani? – Też. Milczały. Za oknem zapadał zmierzch. Kroplówki lekko dźwięczały. – Przepraszam za rano – powiedziała Katarzyna. – Jak się denerwuję, zaczynam mówić bez końca. Wiem, iż to wkurza, ale nie umiem inaczej. Elżbieta chciała odpowiedzieć coś kąśliwego, ale nie miała siły. Wydusiła: – Nic nie szkodzi. W nocy obie nie spały. Ból rozdzierał każdą. Katarzyna nie dzwoniła już, tylko leżała cicho, ale Elżbieta słyszała, jak się wierci i wzdycha. Raz chyba choćby płakała. Bardzo cicho, w poduszkę. Rano przyszła lekarka. Sprawdziła szwy, zmierzyła temperaturę, pochwaliła: „Świetnie panie sobie radzą”. Katarzyna natychmiast chwyciła za telefon. – Basia, hej! Już po wszystkim, żyję, nie martw się. Co u was? Krzysiek naprawdę miał gorączkę? Co? Już mu przeszło? No widzisz, mówiłam, iż nic mu nie będzie. Elżbieta niechcąco przysłuchiwała się rozmowie. „U was” – czyli wnuki. Córka relacjonuje. Jej własny telefon milczał. Sprawdziła: dwie wiadomości od syna. „Mamo, jak operacja?” i „Napisz jak będziesz mogła”. Wysłane wczoraj, kiedy była nieprzytomna po narkozie. Odpisała: „Wszystko dobrze :)” – z emotikonem. Syn mówił, iż bez ikonek wiadomości są smutne. Odpowiedź przyszła po trzech godzinach: „Super! Buziak”. – Pani bliscy przyjadą? – Katarzyna spytała w dzień. – Syn pracuje, mieszka daleko. I po co miałby? Sama sobie radzę. – No właśnie – zgodziła się Katarzyna. – Moja córka też mówi: mama, jesteś dorosła, dasz radę. Po co się fatygować, skoro wszystko jest dobrze, prawda? W jej głosie zabrzmiało coś, co sprawiło, iż Elżbieta spojrzała na nią uważniej. Katarzyna się uśmiechała, ale oczy miała smutne. – Ile pani ma wnuków? – Troje. Krzysiek najstarszy, osiem lat. Potem Maja i Leon – trzy i cztery lata. – Katarzyna wyciągnęła telefon. – Pokażę zdjęcia? Pokazywała je z dwadzieścia minut. Dzieci na działce, nad morzem, z tortem. Na wszystkich zdjęciach była ona – przytulała, całowała, robiła miny. Córki na żadnym. – Córka robi zdjęcia – wyjaśniła Katarzyna. – Nie lubi być na fotografii. – Dzieciaki często u pani bywają? – Raczej ja u nich. Córka pracuje, zięć też, więc pomagam. Przedszkole, lekcje, obiad. Elżbieta pokiwała głową. U niej było podobnie. Po urodzeniu wnuka codziennie pomagała. Potem wnuk urósł, to rzadziej. Teraz raz w miesiącu, w niedzielę, jeżeli się uda pogodzić plany. – A pani? – Jeden wnuk. Dziewięć lat. Uczy się dobrze, sport trenuje. – Często się widujecie? – Czasem, w niedziele. Są bardzo zajęci. Rozumiem to. – No tak – Katarzyna spojrzała w okno. – Zajęci. Zamilkły. Za oknem padał deszcz. Wieczorem Katarzyna powiedziała: – Ja nie chcę do domu. Elżbieta podniosła wzrok. Katarzyna siedziała na łóżku, obejmując kolana, patrzyła w podłogę. – Naprawdę nie chcę. Zastanawiałam się i nie chcę. – A czemu? – Po co? Pojadę, Krzysiek nie zrobił lekcji, Maja znowu katar, Leon spodnie podarte. Córka w pracy do nocy, zięć wiecznie w delegacji. Pranie-gotowanie-sprzątanie-pomaganie. choćby nie… – urwała. – choćby „dziękuję” nie powiedzą. Bo babcia musi. Elżbieta milczała. W gardle ścisnęło. – Przepraszam – Katarzyna otarła łzy. – Coś miękka się zrobiłam. – Nie przepraszaj – powiedziała cicho Elżbieta. – Pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Myślałam, iż wreszcie zajmę się sobą. Chciałam chodzić do teatru, na wystawy. Zapisałam się na kurs francuskiego. Wytrwałam dwa tygodnie. – I co? – Synowa poszła na urlop macierzyński, poprosiła o pomoc. Przecież babcia, nie pracuje, może przyjechać. Nie umiałam odmówić. – I jak? – Trzy lata codziennie. Potem wnuk do przedszkola – co drugi dzień. Potem szkoła – raz w tygodniu. Teraz… już nie bardzo jestem potrzebna. Mają nianię. Siedzę w domu, czekam na zaproszenie. Jak nie zapomną. Katarzyna skinęła głową. – Córka jesienią miała mnie odwiedzić. Posprzątałam, napiekłam ciast. Zadzwoniła: Mamo, przepraszam, Krzysiek ma trening, nie damy rady. – I nie przyjechała? – Nie. Ciasto zjadła sąsiadka. Siedziały w milczeniu. Za oknem deszcz bębnił w szybę. – Wie pani co jest najgorsze? – powiedziała Katarzyna. – Że nie to, iż nie przyjeżdżają. Tylko to, iż i tak czekam. Ściskam telefon, myślę: może zadzwonią, powiedzą, iż tęsknili. Tak, po prostu. Elżbieta poczuła pieczenie w oczach. – Ja też czekam. Kiedy telefon dzwoni, zawsze mam nadzieję, iż syn chce po prostu pogadać. Ale nie. Zawsze sprawa do załatwienia. – A my zawsze pomagamy – Katarzyna prychnęła. – Bo przecież jesteśmy mamami. – Tak. Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Bolało obie. Po zabiegu milczały, aż Katarzyna powiedziała: – Myślałam, iż mam szczęśliwą rodzinę. Córka ukochana, zięć dobry, wnuki radość. Że jestem potrzebna. Że beze mnie ani rusz. – I? – I tu dopiero zobaczyłam, iż beze mnie sobie świetnie radzą. Córka nie narzeka przez cztery dni, wręcz przeciwnie. To znaczy potrafi. Tylko wygodnie, gdy babcia-za-darmo-niania. Elżbieta podniosła się na łokciu. – Wie pani, co zrozumiałam? Sama nauczyłam syna, iż mama zawsze pomoże, zawsze czeka. Że moje plany nieważne, jego – najważniejsze. – Ja też tak robiłam. Zawsze na zawołanie. – My ich nauczyłyśmy, iż nie jesteśmy ludźmi – powiedziała wolno Elżbieta. – Że nie mamy własnego życia. Katarzyna przytaknęła. Milczała. – I co dalej? – Nie wiem. Piątego dnia Elżbieta wstała bez pomocy pielęgniarki. Szóstego przeszła korytarz. Katarzyna dzień później – ale uparcie. Spacerowały wspólnie, powoli, przy ścianie. – Po śmierci męża czułam się okropnie – mówiła Katarzyna. – Myślałam, koniec. Córka powiedziała: Mamo, masz nowy sens – wnuki. Żyj dla nich. I żyłam. Tylko ten sens, jakby jednostronny. Ja dla nich, oni dla mnie, jak im wygodnie. Elżbieta opowiedziała o rozwodzie. Trzydzieści lat temu, synek miał pięć lat. Wychowała go sama, studiowała po nocach, pracowała na dwa etaty. – Myślałam, iż jeżeli będę idealną matką, to i syn będzie idealny. jeżeli dam wszystko, będzie wdzięczny. – A on dorósł i żyje po swojemu – dokończyła Katarzyna. – Tak. I to normalne, pewnie. Ale nie wiedziałam, iż tak bardzo będę samotna. – Ja też nie. Siódmego dnia przyszedł syn. Bez zapowiedzi, nagle. Elżbieta czytała, kiedy pojawił się w drzwiach. Wysoki, elegancki, z siatką owoców. – Mamo, cześć! – uśmiechnął się, pocałował ją w czoło. – Jak się czujesz? Już lepiej? – Lepiej. – Świetnie! Lekarz mówi, iż za trzy dni do domu. Może przyjedziesz do nas? Olesia mówi, iż pokój gościnny pusty. – Dziękuję, wolę do siebie. – Jak wolisz. Ale dzwoń, jakby co. Został dwadzieścia minut. Opowiadał o pracy, wnuku, samochodzie. Spytał, czy nie trzeba pieniędzy. Obiecał odwiedziny, gwałtownie wyszedł. Katarzyna na łóżku udawała, iż śpi. Gdy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy. – Twój? – Mój. – Przystojny. – Tak. – Ale zimny jak lód. Elżbieta nie odpowiedziała. Gardło ścisnęło się do bólu. – Wie pani – powiedziała cicho Katarzyna – pomyślałam tu, iż może nie trzeba czekać na ich miłość. Po prostu… odpuścić? Zrozumieć, iż mają własne życie. My znaleźć swoje. – Łatwo powiedzieć. – Trudno zrobić. Ale innego wyjścia nie ma. Albo tak będziemy siedzieć i czekać. – Co pani powiedziała córce? – zapytała Elżbieta, przechodząc nieoczekiwanie na „ty”. – Córce? Że po wyjściu minimum dwa tygodnie będę odpoczywać. Lekarz zabronił dźwigać, wnuków nie przypilnuję. – I co ona? – Najpierw się oburzyła. A ja: Basiu, jesteś dorosła, dasz radę. Ja nie mogę. – Obraziła się? – Oj, tak. – Katarzyna się uśmiechnęła. – Ale wiesz co? Poczułam się lżej. Jakby mi coś zeszło z serca. Elżbieta zamknęła oczy. – Boję się. Jak odmówię, przestaną dzwonić. Zupełnie. – A teraz dzwonią często? Cisza. – No właśnie. Gorzej być nie może. Może być tylko lepiej. Ósmego dnia je wypisali. Zbierały się w milczeniu, jakby się żegnały na zawsze. – Wymieńmy się numerami – zaproponowała Katarzyna. Elżbieta skinęła głową. Wpisały sobie numery. Popatrzyły na siebie. – Dziękuję, iż byłaś – powiedziała Elżbieta. – Ja też. Wiesz… trzydzieści lat z nikim tak nie rozmawiałam. Do serca. – Ja też. Przytuliły się. Ostrożnie, żeby nie urazić szwów. Pielęgniarka przyniosła wypisy, zamówiła taksówkę. Elżbieta wyjechała pierwsza. W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się. Wzięła telefon. Trzy smsy od syna: „Mamo, już w domu?”, „Zadzwoń”, „Nie zapomnij o lekach”. Odpisała: „Jestem. W porządku”. Odłożyła telefon. Wstała, podeszła do szafy. Wyjęła teczkę, nieotwieraną pięć lat. Leżał tam folder z kursu francuskiego i repertuar filharmonii. Spojrzała na folder. Zadzwonił telefon. Katarzyna. – Hej. Przepraszam, iż tak szybko, ale chciałam zadzwonić. – Miło mi. Naprawdę. – Słuchaj, może się spotkamy? Jak się trochę pozbieramy. Za dwa tygodnie. W kawiarni albo na spacerze? jeżeli chcesz… Elżbieta spojrzała na folder w rękach. Potem na telefon. I znów na folder. – Chcę. Bardzo chcę. I wiesz co? Nie za dwa tygodnie. W sobotę. Mam już dosyć leżenia. – W sobotę? Naprawdę? Przecież lekarze… – Mówili. Ale trzydzieści lat dbałam o wszystkich. Czas zadbać o siebie. – To umówione. W sobotę. Rozłączyły się. Elżbieta wzięła do ręki folder. Kurs francuskiego zaczynał się za miesiąc. Rekrutacja trwa. Wyjęła laptopa i zaczęła wypełniać formularz. Palce się trzęsły, ale wpisywała. Do końca. Za oknem padał deszcz. Ale przez chmury przebijało się słońce. Słabe, jesienne, ale jednak słońce. I Elżbieta pomyślała, iż może dopiero teraz jej życie się zaczyna. Wysłała zgłoszenie.