Wygodne babcie Elżbieta obudziła się od śmiechu. Nie był to cichy chichot, ale głośny, donośny rechot, którego nie cierpiała przez całe swoje świadome życie — absolutnie nieodpowiedni dla szpitalnej sali. Śmiała się współlokatorka, trzymając przy uchu telefon i gestykulując drugą ręką, jakby rozmówca mógł ją zobaczyć. — Kaśka, ty to masz pomysły! Serio powiedział to wszystkim? Przy wszystkich? Elżbieta zerknęła na zegarek. Za piętnaście siódma rano. Do pobudki zostało jeszcze piętnaście minut — piętnaście minut, które mogła spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj, gdy przywieziono ją na salę, sąsiadka już leżała z telefonem w ręku, gwałtownie wystukując coś na klawiaturze. Przywitały się krótko: „Dobry wieczór” — „Dzień dobry” i każda zajęła się sobą. Elżbieta była wdzięczna za milczenie. Teraz — cyrk. — Przepraszam — powiedziała cicho, ale stanowczo. — Można trochę ciszej? Sąsiadka odwróciła się. Okrągła twarz, krótkie siwe włosy, których choćby nie próbowała farbować, jaskrawa piżama w czerwone grochy. I to w szpitalu! — Oj, Kaśka, oddzwonię, bo mnie tu wychowują — schowała telefon i uśmiechnęła się do Elżbiety. — Przepraszam! Jestem Katarzyna. Wyspana pani? Ja przed operacją nigdy nie śpię, muszę wszystkim zadzwonić. — Elżbieta. jeżeli pani nie śpi, nie znaczy, iż innym sen niepotrzebny. — Ale już pani nie śpi, prawda? — Katarzyna mrugnęła. — Dobra, od dzisiaj będę szeptać. Obiecuję. Nie szeptała. Do śniadania zdążyła jeszcze dwa razy zadzwonić i za każdym razem mówiła głośniej. Elżbieta obróciła się demonstracyjnie do ściany, nakrywając głowę kołdrą, ale nie pomogło. — Dzwoniła córka — tłumaczyła Katarzyna przy śniadaniu, którego żadna nie jadła — operacja, biedna się martwi. Uspokajam ją, jak umiem. Elżbieta milczała. Syn do niej nie zadzwonił. Choć nie oczekiwała tego — uprzedzał, iż ma rano istotną naradę. Sama go tak nauczyła: praca to poważna sprawa, odpowiedzialność. Katarzynę zabrano pierwszą na salę operacyjną. Machając ręką na pożegnanie, rzucała żarty pielęgniarce, która tylko się śmiała. Elżbieta pomyślała, iż dobrze by było, gdyby po operacji przenieśli ją do innej sali. Ją samą zabrano godzinę później. Zawsze źle znosiła narkozę. Ocknęła się z nudnościami i tępym bólem w prawym boku. Pielęgniarka wyjaśniła, iż wszystko poszło dobrze, trzeba przeczekać. Elżbieta czekała — była w tym przecież mistrzynią. Wieczorem odwieziono ją z powrotem na salę. Katarzyna już leżała na łóżku, z kroplówką w ręce, twarz szara, oczy przymknięte — pierwszy raz cicha. — Jak się pani czuje? — zapytała Elżbieta mimo woli. Katarzyna otworzyła oczy, bezsilnie się uśmiechnęła. — Żyję jeszcze. A pani? — Też. Zamilkły. Za oknem zapadał zmierzch. Kroplówki miarowo stukały. — Przepraszam za rano — szepnęła nagle Katarzyna. — Jak się denerwuję, to zaczynam trajkotać bez opamiętania. Wiem, iż to drażni, ale nie potrafię się powstrzymać. Elżbieta chciała odpowiedzieć coś kąśliwego, ale nie miała już siły. Wydusiła tylko: — Nic się nie stało. Nocą żadna nie spała. Obie bolało. Katarzyna już nie dzwoniła, ale Elżbieta słyszała, jak tamta przewraca się w pościeli, wzdycha. Raz wydawało jej się, iż płacze — cicho, w poduszkę. Rano przyszedł lekarz. Obejrzał szwy, sprawdził temperaturę, pochwalił: „Dzielne panie, wszystko w porządku”. Katarzyna od razu chwyciła za telefon. — Kaśka, kochana, żyję, wszystko dobrze, możesz się już nie martwić. Co u moich? Krzyś naprawdę miał gorączkę? A Ty mu… Co? Już przeszło? No widzisz, mówiłam, iż nie ma się czym martwić! Elżbieta, choć nie chciała, niechcący słuchała. „Moi” — to wnuki. Dzwoni córka. Jej własny telefon milczał. Spojrzała — dwie wiadomości od syna: „Mamo, jak zdrowie?” i „Odezwij się, jak będziesz mogła”. Wysłane poprzedniego wieczora, jeszcze pod narkozą. Odpisała: „Jest OK”. Dodała emotkę. Syn zawsze powtarzał, iż bez emotek to sucho wygląda. Odpisał po trzech godzinach: „Super! Buziak”. — Pani rodzina nie przyjeżdża? — zapytała w południe Katarzyna. — Syn pracuje. Mieszka daleko. I po co miałby przyjeżdżać — ja nie dziecko przecież. — No jasne — zgodziła się Katarzyna. — Moja też mówi: „Mamo, Ty jesteś dorosła, sama sobie poradzisz”. Po co przyjeżdżać, skoro wszystko gra, prawda? W jej głosie zabrzmiało coś, co sprawiło, iż Elżbieta uważnie na nią spojrzała. Katarzyna się uśmiechała, ale oczy miała zupełnie niewesołe. — Ile pani ma wnuków? — Troje. Krzyś — najstarszy, osiem lat. Potem Marysia i Leon, trzy i cztery latka. — Katarzyna wyjęła telefon z szafki. — Chce pani zobaczyć zdjęcia? Pokazywała je przez dwadzieścia minut. Dzieci na działce, dzieci nad morzem, dzieci z tortem. Na każdym zdjęciu Katarzyna była obok. Przytulała, całowała, stroiła miny. Córki nie było na żadnym. — Córka nie lubi być na zdjęciach — wyjaśniła. — Ona zawsze robi zdjęcia. — Wnuki często u pani bywają? — Raczej to ja u nich. Córka pracuje, zięć też, więc… pomagam. Odbieram z przedszkola, sprawdzam lekcje, gotuję. Elżbieta kiwnęła głową. U niej było podobnie. W pierwszych latach po urodzeniu wnuka bywała codziennie. Potem rzadziej. Teraz — co miesiąc, w niedzielę. Jak pasuje. — A pani? — Jeden wnuk. Dziewięć lat. Dobrze się uczy, chodzi na zajęcia. — Często się widujecie? — Czasem w niedzielę. Mają dużo na głowie. Rozumiem to. — No tak… — Katarzyna odwróciła się do okna. — Zawsze są zajęci. Zamilkły. Za oknem padał deszcz. Wieczorem Katarzyna powiedziała: — Nie chcę wracać do domu. Elżbieta podniosła wzrok. Katarzyna siedziała na łóżku, obejmując kolana, patrząc w podłogę. — Naprawdę nie chcę. Myślałam i myślałam… i nie chcę. — Dlaczego? — Po co? Wrócę, a tam Krzyś nie zrobił lekcji, Marysia znowu zasmarkana, Leon rozerwał spodnie. Córka w pracy do nocy, zięć ciągle w delegacji. Ja: sprzątaj, gotuj, odbieraj, pomagaj, siedź z nimi. I nawet… — urwała się. — choćby dziękuję nie usłyszę. Bo przecież babcia, to tak musi. Elżbieta milczała. W gardle ściskało. — Przepraszam — Katarzyna starła łzę. — Rozkleiłam się jakoś. — Nie przepraszaj — powiedziała cicho Elżbieta. — Pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Myślałam, iż wreszcie zajmę się sobą. Chodzić do teatru, na wystawy. Zapisałam się choćby na kurs francuskiego. Wytrzymałam dwa tygodnie. — I co było potem? — Synowa poszła na urlop macierzyński. Poprosiła o pomoc. Bo przecież babcia nie pracuje, jej nie szkoda czasu. Nie umiałam odmówić. — I jak było? — Przez trzy lata codziennie. Potem, jak wnuk poszedł do przedszkola — co drugi dzień. Potem — do szkoły, już raz na tydzień. Teraz… — zamilkła. — Teraz już adekwatnie mnie nie potrzebują. Mają nianię. Siedzę w domu i czekam, aż zadzwonią. jeżeli nie zapomną. Katarzyna pokiwała głową. — Moja córka miała przyjechać w listopadzie. W gości. Wyszorowałam cały dom, upiekłam ciasta. Zadzwoniła: mamusiu, przepraszam, Krzyś ma karate, nie damy rady. — I nie przyjechali? — Nie. Ciasta dałam sąsiadce. Siedziały w milczeniu. Za oknem deszcz bębnił o szybę. — Wie pani, co najbardziej boli? — zapytała Katarzyna. — Nie to, iż nie przyjeżdżają. Tylko iż ja i tak czekam. Telefon trzymam w ręku, myślę — może zadzwonią, powiedzą, iż tęsknią. Tak po prostu, nie dlatego, iż czegoś potrzebują. Elżbiecie zaszczypały oczy. — Ja też czekam. Jak dzwoni telefon, zawsze myślę — może syn po prostu chce pogadać. Ale nie. Zawsze o coś chodzi. — A my zawsze ratujemy — Katarzyna skrzywiła się. — Bo takie jesteśmy. Bo przecież mamy zawsze pomagają. — Tak. Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Ból był nie do zniesienia. Po zabiegu leżały w milczeniu, aż Katarzyna powiedziała: — Zawsze myślałam, iż mam szczęśliwą rodzinę. Córka cudowna, zięć dobry, wnuki kochane. Myślałam, iż jestem potrzebna. Że beze mnie się nie da. — I? — I dopiero tutaj zrozumiałam, iż świetnie sobie radzą beze mnie. Córka przez cztery dni ani razu nie narzekała, iż ciężko. Przeciwnie — pełna energii. Znaczy, potrafią. Po prostu wygodnie mieć babcię do pomocy. Elżbieta uniosła się na łokciu. — A ja zrozumiałam, iż sama ich tego nauczyłam. Pokazałam synowi, iż mama zawsze pomoże, zawsze czeka, jej plany nie są ważne — ważne są jego sprawy. — Ja robiłam to samo. Jak dzwoni córka, rzucam wszystko i lecę. — Nauczyłyśmy ich, iż nie jesteśmy osobnymi ludźmi — wolno powiedziała Elżbieta. — Tylko dodatkiem do ich życia. Katarzyna przytaknęła. Zamilkły. — I co teraz? — Nie wiem. Piątego dnia Elżbieta wstała bez pomocy pielęgniarki. Szóstego dnia przeszła korytarz tam i z powrotem. Katarzyna szła za nią, chociaż dzień później. Chodziły razem, powoli, podpierając się ścianą. — Po śmierci męża zupełnie się pogubiłam — wspomniała Katarzyna. — Córka powiedziała: „Mamo, teraz masz sens — wnuki. Żyj dla nich”. I żyłam. Ale to taki… jednostronny sens. Ja dla nich, oni tylko wtedy, gdy im wygodnie. Elżbieta opowiedziała o swoim rozwodzie trzydzieści lat temu, gdy syn miał pięć lat. Jak wychowywała go sama, uczyła się i pracowała na dwa etaty. — Myślałam, iż jeżeli będę idealną matką, on będzie idealnym synem. Oddałam wszystko, liczyłam na wdzięczność. — A on dorósł i żyje własnym życiem — dokończyła Katarzyna. — Tak. I może to normalne. Ale nie sądziłam, iż będę się przez to czuć tak samotna. — Ja też nie. Siódmego dnia przyszedł syn. Niespodziewanie. Elżbieta siedziała na łóżku z książką, gdy wszedł — wysoki, w droższym płaszczu, z torbą owoców. — Mamo, cześć! — Uśmiechnął się, pocałował ją w czoło. — Jak się czujesz? Lepiej? — Lepiej. — Super! Lekarz mówił, iż za trzy dni wypiszą. Pomyślałem, iż może pojedziesz do nas? Gościnny pokój pusty. — Dziękuję, najlepiej mi w domu. — Jak wolisz. Ale jakbyś chciała, dzwoń, zabierzemy. Był piętnaście minut. Opowiedział o pracy, o wnuku, o nowym aucie. Zapytał, czy nie potrzeba pieniędzy. Obiecał, iż przyjedzie za tydzień. Wyszedł szybko, jakby z ulgą. Katarzyna udawała, iż śpi. Gdy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy. — Syn? — Tak. — Przystojny. — Tak. — I chłodny jak lód. Elżbieta nie odpowiedziała. W gardle ścisnęło. — Wie pani… tak sobie pomyślałam, iż może trzeba przestać czekać na ich miłość. Po prostu… odpuścić? Zrozumieć, iż mają własne życie. A my poszukać swojego. — Łatwo powiedzieć. — Trudno zrobić. Ale chyba nie ma innej drogi, prawda? Bo co — będziemy tak czekać, aż przypomną sobie o nas? — A co powiedziałaś swojej córce? — Elżbieta nagle przeszła na „ty”. — Córce? Że po wypisie muszę odpocząć dwa tygodnie. Że lekarz zabronił dźwigać, siedzieć z wnukami nie dam rady. — Była zła? — I to jak! — Katarzyna lekko się uśmiechnęła. — Ale wiesz co? Ulżyło mi. Jakby mi ktoś coś ciężkiego zdjął z ramion. Elżbieta przymknęła oczy. — Boję się. Jak odmówię, jak powiem „nie”, mogą się obrazić. W ogóle przestać dzwonić. — A teraz dzwonią często? Cisza. — No widzisz. Gorzej już nie będzie. Może być tylko lepiej. Ósmego dnia wypisano je razem. Pakowały się w milczeniu, jakby żegnały się na zawsze. — Wymienimy się numerami? — zaproponowała Katarzyna. Elżbieta skinęła głową. Podały sobie telefony. Stały chwilę, patrząc na siebie. — Dziękuję — powiedziała Elżbieta. — Za to, iż byłaś tutaj ze mną. — Dziękuję. Wiesz… trzydzieści lat z nikim tak nie rozmawiałam. Od serca. — Ja też. Przytuliły się. Ostrożnie, by nie naruszyć szwów. Pielęgniarka przyniosła wypisy, zamówiła taksówkę. Elżbieta pojechała pierwsza. W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się na kanapie. Wzięła telefon. Trzy wiadomości od syna: „Mamo, już się wypisałaś?”, „Zadzwoń jak dojedziesz”, „Nie zapomnij o tabletkach”. Odpisała: „Jestem w domu. Wszystko dobrze”. Odłożyła telefon. Poszła do szafy. Wyjęła teczkę, której nie otwierała od pięciu lat. W środku była broszura z kursu francuskiego i wydrukowany repertuar filharmonii. Przeglądała broszurę, zamyślona. Zadzwonił telefon. Katarzyna. — Cześć. Przepraszam, iż tak szybko. Po prostu… potrzebowałam zadzwonić. — Cieszę się. Naprawdę. — Słuchaj… może się spotkamy? Jak już dojdziemy do siebie. Za dwa tygodnie? W kawiarni, albo na spacerze. jeżeli będziesz miała ochotę. Elżbieta spojrzała na broszurę. Potem na telefon. I znów na broszurę. — Chcę. Bardzo chcę. I wiesz co? Nie za dwa tygodnie. Może już w sobotę? Mam dość leżenia w domu. — W sobotę? Naprawdę? Lekarze przecież kazali… — Kazali. Ale trzydzieści lat dbałam tylko o innych. Teraz czas zadbać o siebie. — To umówione. W sobotę. Pożegnały się. Elżbieta wzięła znów broszurę francuskiego. Kurs zaczynał się za miesiąc. Zapisy jeszcze trwały. Odnalazła laptop, zaczęła wypełniać formularz zgłoszeniowy. Palce jej drżały, ale wpisywała wszystko do końca. Za oknem padał deszcz. Ale zza chmur prześwitywało jesienne słońce. I Elżbieta nagle poczuła, iż życie — być może — dopiero się zaczyna. I nacisnęła „Wyślij”.