29 września 2026 roku w Bibliotece Publicznej w Piasecznie odbyła się konferencja „Biblioteka uważna. Otwarta na ludzi, interesująca świata, gotowa na jutro”. Spotkanie zgromadziło bibliotekarzy, nauczycieli, edukatorów i animatorów kultury, którzy wspólnie zastanawiali się nad tym, jak współczesna biblioteka może odpowiadać na zmieniające się potrzeby swoich odbiorców. Wydarzenie zostało zrealizowane w ramach programu Edukacja kulturalna 2026, dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Już samo hasło konferencji – „otwarta na ludzi, interesująca świata, gotowa na jutro” – wyznaczyło kierunek całego spotkania. Rozmawialiśmy nie tylko o książkach i czytelnictwie, ale przede wszystkim o człowieku: jego potrzebach, emocjach, sposobach komunikowania się i poszukiwaniu własnego miejsca w kulturze.
Konferencję rozpoczęło wystąpienie Wandy Matras-Mastalerz poświęcone neurobiologii czytania w aspekcie psychologicznym, kulturowym i literackim. Refleksja nad tym, co dzieje się w naszym mózgu podczas lektury, stała się punktem wyjścia do rozmowy o znaczeniu książki dla rozwoju wyobraźni, myślenia i kompetencji społecznych. Czytanie okazało się nie tylko spotkaniem z tekstem, ale również ważnym doświadczeniem budującym naszą wewnętrzną przestrzeń.
Następnie Radosław Bolałek zaprosił uczestników do świata mangi, komiksu i anime. Była to okazja do spojrzenia na współczesną kulturę młodych ludzi bez uprzedzeń i stereotypów. Nowe formy opowiadania mogą być przecież nie konkurencją dla książki, ale jednym z wielu sposobów prowadzących do świata literatury, historii i opowieści.
Ważnym elementem konferencji było wystąpienie Zofii Piątkowskiej dotyczące kamishibai. Ta wywodząca się z Japonii forma opowiadania została przedstawiona jako narzędzie czytania dialogowego i edukacji relacyjnej. Wspólna opowieść może być przestrzenią uważności, rozmowy, empatii i budowania relacji – a więc wartości szczególnie ważnych w świecie, w którym coraz częściej potrzebujemy prawdziwego spotkania z drugim człowiekiem.
O uważności, tym razem obecnej w literaturze i codziennym doświadczeniu, mówiła Agnieszka Karp-Szymańska w wystąpieniu „Uważność level master. Czy książka może nauczyć uważności?”. Azjatyckie opowieści stały się pretekstem do rozmowy o dostrzeganiu piękna codzienności, rozpoznawaniu emocji i budowaniu relacji. Literatura może bowiem nie tylko opowiadać o świecie, ale także pomagać nam zatrzymać się i naprawdę go zauważyć.
Konferencję zamknęło wystąpienie Beaty Gamrowskiej „Niewidzialni. Czego biblioteka może nauczyć się od tych, którzy do niej nie przychodzą?”. To pytanie szczególnie mocno wybrzmiało w kontekście przyszłości bibliotek. Bo jeżeli biblioteka ma być naprawdę otwarta na ludzi, musi interesować się nie tylko tymi, którzy już są jej czytelnikami, ale również tymi, których jeszcze w niej nie ma. Projektowanie usług bibliotecznych z myślą o różnych grupach odbiorców oznacza uważne słuchanie, obserwowanie i poszukiwanie nowych sposobów docierania do lokalnej społeczności.
Biblioteka jako miejsce spotkania
Tego dnia wielokrotnie powracała myśl, iż biblioteka to znacznie więcej niż miejsce przechowywania i wypożyczania książek. To przestrzeń spotkania, dialogu, edukacji, wymiany doświadczeń i budowania wspólnoty.
„Biblioteka uważna” to biblioteka, która słucha. Która nie zakłada z góry, czego potrzebują jej odbiorcy, ale chce ich poznawać. Która jest otwarta na nowe języki kultury, nowe technologie i nowe sposoby opowiadania. Ale jednocześnie pozostaje wierna temu, co w bibliotece najważniejsze – człowiekowi i jego potrzebie kontaktu z drugim człowiekiem, opowieścią i kulturą.
Konferencja była również okazją do wymiany doświadczeń i rozmów, które toczyły się nie tylko podczas kolejnych wystąpień. Spotkanie pokazało, jak wiele różnych perspektyw może spotkać się wokół jednego miejsca – biblioteki.
Gotowi na jutro
Najważniejszym wnioskiem płynącym z konferencji jest chyba przekonanie, iż przyszłość bibliotek nie polega na przewidywaniu, co wydarzy się jutro. Polega na uważnym obserwowaniu świata i ludzi już dziś.
Biblioteka przyszłości nie musi wybierać między książką a nowoczesnością, między tradycją a zmianą. Może łączyć różne światy – literaturę i nowe media, doświadczenie i eksperyment, ciszę lektury i energię spotkania, lokalność i otwartość na inne kultury.
I właśnie dlatego potrzebujemy bibliotek uważnych – otwartych na ludzi, ciekawych świata i gotowych na jutro.
Konferencja „Biblioteka uważna” była nie tylko spotkaniem ekspertów i praktyków. Była przede wszystkim zaproszeniem do zatrzymania się na chwilę i zadania sobie pytania: jakiej biblioteki potrzebują ludzie dzisiaj – i jaką bibliotekę chcemy wspólnie tworzyć jutro?
Wydarzenie dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, w ramach Programu Edukacja Kulturalna 2026. Tytuł projektu „Orient Expressem przez literaturę, kulturę i sztukę Wschodu – wspólnie zbudujmy międzykulturowe mosty
