A jeszcze nie wszystko w domu zrobione… Babcia Wala z trudem otworzyła furtkę, powoli dotarła do drzwi, długo mocowała się ze starą, zardzewiałą kłódką, weszła do swojego zimnego, nieogrzewanego domu i usiadła na stołku przy zimnym piecu. W chacie pachniało niezamieszkałością. Nie było jej tylko trzy miesiące, ale sufit już cały w pajęczynach, stary stołek żałośnie skrzypiał, wiatr huczał w kominie – dom przywitał ją gniewnie: gdzieś ty była, gospodyni, na kogoś mnie zostawiła?! Jak my tu przezimujemy?! – Już, już, kochany mój, zaczekaj chwilkę, odpocznę tylko… Napalę, ogrzejemy się… Jeszcze rok temu babcia Wala uwijała się żwawo po starym domu: pobielić, podmalować, wodę przynieść. Jej drobna, lekka sylwetka to kłaniała się przed ikonami, to gospodarowała przy piecu, to śmigała po ogrodzie, sadząc, pieląc, podlewając. I dom cieszył się razem z gospodynią, żywo trzeszczały podłogi pod jej lekkimi krokami, drzwi i okna otwierały się od pierwszego dotknięcia małych, zmęczonych rąk, piec pilnie piekł puszyste drożdżówki. Dobrze im tu było razem: Wali i jej staremu domowi. Męża pochowała wcześnie. Wychowała troje dzieci, wszystkich wykształciła, postawiła na nogi. Jeden syn – kapitan dalekomorski, drugi – wojskowy, pułkownik, obaj mieszkają daleko, rzadko przyjeżdżają w gości. Tylko najmłodsza córka, Tamara, została na wsi, jest główną agronomką, od rana do wieczora w pracy, do matki wpadnie w niedzielę, poczęstuje pierogami – i znów przez tydzień się nie widują. Pociechą – wnuczka Świateczka. Można by rzec, u babci wyrosła. A jakaż ona urodziwa! Oczy wielkie, szare, włosy do pasa jak złote zboże, kręcone, ciężkie i błyszczące – dosłownie świecą. Zwiąże koński ogon, kosmyki opadają swobodnie po ramionach – miejscowym chłopakom od razu mowę odbiera. Patrzą z rozdziawionymi ustami. Figura wyrzeźbiona. Skąd u wiejskiej dziewczyny taka postawa i uroda? Babcia Wala za młodu była ładna, ale jak wziąć stare zdjęcie i porównać ze Świateczką – pastereczka i królowa… Do tego bystra. Skończyła w mieście SGGW, wróciła do rodzinnej wsi pracować jako ekonomistka. Wyszła za mąż za weterynarza, a z programu dla młodych rodzin dostali nowy dom. I to jaki dom! Solidny, murowany – na owe czasy jak willa, nie dom. Jednak u babci wokół chaty sad, wszystko rośnie i kwitnie. A wokół nowego domu wnuczki na razie biednie – ledwie trzy badyle, no i do ogrodnictwa Świetlanie, mówiąc szczerze, nie było po drodze. Choć dziewczyna ze wsi, była delikatna – babcia chroniła ją przed przeciągami i ciężką robotą. A do tego urodził się synek, Wacuś. Więc nie było czasu w sady. I zaczęła Świateczka zapraszać babcię do siebie: chodź mieszkaj z nami – dom duży, wygodny, pieca palić nie trzeba. A babcia Wala zaczęła niedomagać, skończyło jej się osiemdziesiąt lat i jakby choroba czekała okrągłej daty – dawne sprawne nogi odmówiły posłuszeństwa. Dała się namówić na przeprowadzkę. Pomieszkała parę miesięcy. A potem usłyszała: – Babciu, kochana, wiesz dobrze, iż cię bardzo kocham! Ale co tak siedzisz? Całe życie byłaś ruchliwa! A tu patrz – rozsiadłaś się… Gospodarstwo chce zakładać, a tu liczy na twoją pomoc… – Ja już nie mogę, córeczko, nogi mnie nie niosą… Stara się zrobiłam… – Hm… Do mnie przyjechałaś i nagle stara… niedługo więc babcia, co nie spełniła oczekiwań, trafiła z powrotem do swojego domu. Z martwienia się, iż nie dała rady, nie pomogła ukochanej wnuczce, babcia Wala całkiem opadła z sił. Jej kroki po podłodze były coraz wolniejsze – przez długie życie nabiegały się, zmęczyły. Przejście od łóżka do stołu stało się wielkim wyczynem, a do ulubionego kościoła – nie do pokonania. Proboszcz, ksiądz Borys, sam przyszedł do swojej stałej parafianki, przed chorobą aktywnej pomocnicy kościoła. Obejrzał się czujnie po chacie. Babcia Wala siedziała za stołem, zajęta jak zwykle ważnymi sprawami – pisała co miesiąc listy do synów. W izbie chłodno: piec ledwo przepalony. Podłoga lodowata. Na babci sweter znoszony, chustka trochę brudnawa – a to była zawsze taka czyściutka i porządna. Na nogach zdarte walonki. Proboszcz westchnął: trzeba babci pomocy. Kogo tu namówić? Może Annę? Mieszka niedaleko, jeszcze dość żwawa, dwadzieścia lat młodsza od babci Wali. Wyjął chleb, pierniki, pół wielkiego gorącego jeszcze pieroga z rybą (podarunek od żony Aleksandry). Zakasał rękawy sutanny, wybrał popiół z pieca, przyniósł kilka naręczy drewna na kolejne ogniska, ułożył w kącie. Napalił. Przyniósł wody, wstawił na piec czarny, okopcony czajnik. – Synku drogi! Oj, to znaczy, proszę księdza, pomóż mi z adresami na kopertach. Bo jak ja swoją kurzą łapką napiszę, to pewnie nie dojdzie! Ksiądz Borys przycupnął, wypisał adresy, rzucił okiem na kartki z koślawymi szlaczkami. Od razu rzuciło się w oczy: wielkimi, drżącymi literami: „A ja żyję bardzo dobrze, kochany synku. Wszystko mam, dzięki Bogu!” Tylko te kartki o dobrym życiu babci Wali całe w rozmazanych od łez plamkach – i te plamki były raczej słone. Anna objęła opiekę nad staruszką, ksiądz Borys starał się regularnie ją spowiadać, przyjmować do komunii, a w większe święta mąż Anny, wujek Piotr, stary marynarz, woził ją na mszę na motorze. Życie powoli się stabilizowało. Wnuczka nie zaglądała, a potem, po kilku latach, ciężko zachorowała. Od dawna miała problemy z żołądkiem i wszystko zwalała na te dolegliwości. Okazało się, iż to rak płuc. Skąd taka choroba? W pół roku Świateczka zgasła. Mąż zamieszkał na jej grobie: kupował butelkę, pił, spał na cmentarzu, budził się i szedł po następną flaszkę. Czteroletni Wacuś nikomu nie był potrzebny – brudny, zapłakany, głodny. Wzięła go ciotka Tamara, ale przez nawał pracy nie miała czasu dla wnuczka, więc zaczęto go przygotowywać do internatu. Internat był niezły: energiczny dyrektor, dobre jedzenie, na weekendy można było dzieci zabrać do domu. Nie to samo co dom, ale Tamara nie miała wyjścia: w pracy siedziała po godzinach, a do emerytury daleko. I wtedy w wózku starego „Uralu” do córki przyjechała babcia Wala. Za kierownicą siedział tłusty sąsiad wujek Piotr, w pasiaku, z kotwicami i syrenkami na przedramionach. Obojgu humory dopisywały. Babcia powiedziała krótko: – Wacusia biorę do siebie. – Mamo, ty ledwo chodzisz! Jak ty dasz sobie radę z maluchem? Gotować mu, prać trzeba i wszystko… – Ja, póki żyję, Wacusia do internatu nie oddam – ucięła babcia. Zdumiona stanowczością zawsze łagodnej babci, Tamara zamilkła, pomyślała i zaczęła pakować rzeczy wnuka. Wujek Piotr zawiózł starą i młodego do chaty, rozładował, a potem prawie na rękach wniósł do izby. Sąsiedzi kręcili głowami: – Dobra taka staruszka, a na starość rozum postradała: sama ledwo chodzi, a dzieciaka wzięła… To nie szczeniak jaki – opieki mu trzeba… Gdzie ta Tamarcia patrzy?! Po niedzielnej mszy ksiądz Borys poszedł do babci Wali z niedobrym przeczuciem: czy nie trzeba będzie zabrać głodnego, brudnego Wacusia spod opieki niedołężnej staruszki? W chacie ciepło, piec dobrze napalony. Czyściutki, zadowolony Wacuś leżał na wersalce i słuchał bajki o Złotym Koguciku z gramofonu. A bidna, schorowana babcia zwinna jak przed laty śmigała po izbie: mazała blachę masłem, zagniatała ciasto, wbijała jajka do twarogu. Jej stare, chore nogi śmigały jak dawniej. – Księże kochany! Ja tu… drożdżówki z serem robię… Zostań chwilkę – dla pani Aleksandry i Kuzika coś gorącego będzie… Ksiądz wrócił do domu zdumiony i opowiedział żonie co zobaczył. Aleksandra zamyśliła się, wyjęła z półki grubą, niebieską zeszyt, przejrzała i znalazła odpowiednią stronę: „Stara Jagoda dożyła swojego długiego wieku. Wszystko minęło, przeleciało – sny, uczucia, nadzieje – wszystko śpi pod śnieżnobiałym, cichym pierzyną. Już czas, już czas tam, gdzie nie ma choroby, smutku ni westchnienia… Pewnego lutowego wieczora Jagoda długo modliła się przed ikonami, położyła się do łóżka i powiedziała: ‘Wołajcie księdza – umieram.’ A jej twarz zrobiła się biała jak śnieg za oknem. Domownicy poszli po proboszcza, Jagoda wyspowiadała się, przyjęła komunię i już całe doby leżała bez jedzenia i picia. Kilka oddechów świadczyło, iż dusza jeszcze nie uleciała z sędziwego ciała. Nagle skrzypnęły drzwi – powiew mroźnego powietrza, płacz dziecka. – Cicho, cicho, babcia umiera… – Maluchowi nie zatkam buzi – dopiero się urodził i nie wie, iż płakać nie wolno… Prosto z porodówki wróciła wnuczka starej Jagody, Nastka, z nowiuteńkim, różowiutkim niemowlakiem. Rano wszyscy poszli do pracy, zostawiając na domu umierającą staruszkę i młodą mamę. Nastka nie miała jeszcze mleka, sama wykończona, nie potrafiła się przystawić do córeczki i maluch wył, przeszkadzając Jagodzie w umieraniu. Chora babcia podniosła głowę, niewidzące spojrzenie złapało ostrość. Z trudnością usiadła, opuściła bose stopy na podłogę i zaczęła szukać kapci. Gdy domownicy wrócili z pracy, wszyscy prosili się wcześniej ze względu na babcię, zastali taki obrazek: Jagoda nie tylko nie umarła, ale wręcz wyglądała na weselszą niż zwykle. Zdecydowanie rozmyśliła się z umierania i żwawo chodziła po pokoju, bujając zadowolone dzieciątko, podczas gdy wyczerpana młoda mama odpoczywała na wersalce.” Aleksandra zamknęła notatnik, spojrzała na męża, uśmiechnęła się i dodała: – Moja prababcia, Wera Jagodowa, tak mnie pokochała, iż nie mogła sobie pozwolić odejść. Powiedziała słowami piosenki: „A umierać to nam za wcześnie – mamy jeszcze w domu robotę!” Przeżyła po tym jeszcze dziesięć lat, pomagając mojej mamie, a twojej teściowej Anastazji, wychowywać mnie, swoją ukochaną prawnuczkę. I ksiądz Borys uśmiechnął się do żony.