Jak rozmawiać z dziećmi o strachu – bajka do słuchania o Myszce Tosi

Dzieci boją się różnych rzeczy: ciemności, burzy, głośnych dźwięków, a także sytuacji, które dzieją się w szkole czy przedszkolu i których nie rozumieją – nagłej ciszy, alarmu, zmienionego głosu pani. Dorośli często reagują na to jednym zdaniem: „Nie bój się”. Niestety, to zdanie niczego nie zmienia – strach nie znika na polecenie.

W tym poradniku pokazuję, jak rozmawiać z dziećmi o strachu w przedszkolu i klasach 1–3, jakie zdania pomagają, a jakie przeszkadzają, i dlaczego bajka do słuchania jest dobrym narzędziem do takich rozmów.

Dlaczego „nie bój się” nie działa

Kiedy mówimy dziecku „nie bój się”, przekazujemy mu, iż jego emocja jest niewłaściwa. Dziecko przez cały czas się boi – tylko teraz dodatkowo czuje, iż nie powinno. Część dzieci zaczyna wtedy ukrywać strach, a ukryty strach trudniej oswoić.

Skuteczniejsza rozmowa o strachu ma trzy kroki:

• Nazwać: „Widzę, iż się boisz” albo „Myszka Tosia też się bała”.
• Uznać: „Bać się można. To normalne”.
• Dać działanie: „Kiedy się boisz, możesz powiedzieć pani, wziąć spokojny oddech i trzymać się blisko grupy”.

Ten ostatni krok jest najważniejszy. Dziecko, które wie, co może zrobić, czuje się mniej bezradne – a bezradność to paliwo strachu.

5–6 lat i klasy 1–3 · audiobook ok. 10 min

Cicho jak myszka – audiobook, scenariusz zajęć i karty pracy PDF

Audiobook o Myszce Tosi do słuchania online, ilustrowana bajka w PDF, scenariusz zajęć, 6 kart pracy, 20 kart „Tak czy nie” i plakat z rymowanką.

25,00 zł audiobook + PDF

Zobacz w sklepie →

Zdania, które pomagają, i te, które przeszkadzają

W rozmowie o strachu liczą się konkretne słowa. Poniżej zestawienie, które warto mieć pod ręką:

Nie musisz mieć gotowych odpowiedzi na wszystkie pytania dziecka. Czasem wystarczy powiedzieć: „Nie wiem, ale razem się dowiemy” albo „Tym zajmują się dorośli, a ty możesz mi powiedzieć, co czujesz”.

Bajka do słuchania – dlaczego pomaga oswoić strach

Bajka daje bezpieczny dystans: dziecko nie mówi o swoim strachu, tylko o strachu bohatera. A słuchanie – bez ekranu, w ciszy – sprzyja wyciszeniu. Dzieci mogą zamknąć oczy, przytulić się do poduszki, skupić się na głosie. To idealne warunki do rozmowy o emocjach.

„Cicho jak myszka” w wersji z audiobookiem to około 10 minut opowieści o Myszce Tosi. Klasę pani Ani odwiedza policjant Marek. Razem z Hanią, Olkiem i pluszową Myszką Tosią rozmawia o tym, co zrobić, gdy wydarzy się coś niepokojącego. Dzieci dowiadują się, dlaczego warto powiedzieć dorosłemu o swoich obawach, słuchać wskazówek nauczyciela i spokojnie czekać na pomoc.

Opowieść pokazuje, iż można się bać, mówić o swoich uczuciach i prosić o wsparcie.

Ta ostatnia myśl to sedno rozmowy o strachu. Bajka nie obiecuje, iż nic złego się nie stanie – obiecuje coś ważniejszego: iż dziecko nie będzie z tym samo.

Ćwiczenie oddechu „kwiatek i świeczka” i nazywanie uczuć

Strach siedzi w ciele: szybki oddech, ściśnięty brzuch, napięte ramiona. Dlatego rozmowa to tylko połowa pracy – drugą połową jest prosty sposób na uspokojenie ciała. W materiałach do „Cicho jak myszka” jest ćwiczenie oddechu „kwiatek i świeczka”: powolny wdech, jakby dziecko wąchało kwiatek, i długi wydech, jakby zdmuchiwało świeczkę.

Jak wprowadzić je na zajęciach:

• ćwiczcie, gdy dzieci są spokojne – wtedy łatwiej sięgną po oddech w stresie,
• powtarzajcie codziennie, np. po przerwie albo przed odpoczynkiem,
• łączcie z gestem „cicho jak myszka” – palec przy ustach, potem oddech.

Drugim elementem jest nazywanie uczuć. Dzieci, które potrafią powiedzieć „boję się” albo „martwię się”, łatwiej proszą o pomoc. Czarno-białe karty pracy z zestawu dają okazję do rozmowy o emocjach bohaterów, a 20 kart do gry „Tak czy nie” pozwala sprawdzić, czy dzieci zapamiętały, co mogą zrobić.

Audiobook, film, PDF czy 3 w 1 – którą wersję wybrać

Historia o Myszce Tosi jest dostępna w czterech wersjach. W każdej są te same materiały PDF.

W wersji z audiobookiem możesz wybrać formę odpowiednią dla grupy: przeczytać opowieść albo włączyć nagranie – a do historii wracać w różnych formach podczas kolejnych spotkań.

Rozmowa o strachu w przedszkolu, szkole i w domu

Pakiet z audiobookiem można wykorzystać w przedszkolu, w szkole i w domu. W placówce sprawdzi się na zajęciach o bezpieczeństwie, godzinach wychowawczych i rozmowach o emocjach. Sposób prowadzenia zajęć dostosuj do wieku dzieci i procedur bezpieczeństwa obowiązujących w placówce.

W domu audiobook może być początkiem rozmowy przed snem – wtedy dzieci najczęściej mówią o tym, co je martwi. Rodzic nie musi niczego tłumaczyć: wystarczy zapytać, co czuła Myszka Tosia, i posłuchać.

Jak krok po kroku poprowadzić zajęcia z audiobookiem, opisałam w instrukcji do zestawu, a jak urządzić w sali miejsce do słuchania bajek – w poradniku Kącik słuchania w przedszkolu – jak zorganizować.

Najczęstsze pytania