Karolina Wiktor. „Kartografia macierzyństwa” 20.02 – 03.05.2026 otwarcie: 19.02 czwartek, godz. 19:00 Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki artystka: Karolina Wiktor kuratorka: Katarzyna Kołodziej-Podsiadło partner wystawy: Centrum Sztuki Włączającej / Teatr 21 prace: Iga Wiktor-Rypson, Konrad Kodras, Wiktoria Kuchta, Lidia Magiera, Irmina Mendera, Paweł Mendera, Piotr Pryk, prof. Aneta Szymaszek, Agata Wajda, dr Małgorzata Walaszczyk
Jak porozumiewać się ze światem, gdy choroba uniemożliwia dotychczasowe formy komunikacji? Jak kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają macierzyństwa? Jak stawać się matką w procesie rehabilitacji? I co znaczy „odzyskać głos” w świecie, który nie zna twojego alfabetu?
Karolina Wiktor odpowiada na te pytania w „Kartografii macierzyństwa”. Artystka po raz pierwszy w swojej twórczości podejmuje temat macierzyństwa z perspektywy kobiety doświadczającej poudarowej afazji, zabierając głos w sprawie rodzicielstwa kobiet z niepełnosprawnościami. W centrum narracji znajduje się relacja matki z afazją i jej córki, w której codzienne gesty, domowe rytuały oraz wypracowywanie nowych form porozumiewania się stają się jednocześnie procesem rehabilitacji. Kiedy artystkę zawiodło słowo, pojawiły się rysunek, znak, gest, rytm i dźwięk. Wspólnie z córką Igą stworzyły EDUKACYJNĄ WSPÓLNOTĘ BLISKOŚCI MATKI I CÓRKI — przestrzeń opartą na wzajemnym uczeniu się, uważności i trosce. Dziecięce rysunki działają na wystawie jak punkty na mapie macierzyństwa, które dla Karoliny Wiktor stało się procesem odzyskiwania sprawczości i miejsca w świecie.
Wystawa porusza kwestie widzialności, komunikacji i możliwości rozwoju osób z neurologicznymi niesprawnościami. Jest efektem ponad piętnastoletniej praktyki artystycznej, w której mierzenie się z kryzysem ciała dało początek nowemu językowi. Wiktor rozwija myślenie o sztuce jako narzędziu opisu doświadczeń ciała i umysłu, a zarazem sposobie przekraczania ich ograniczeń. Powracającym motywem narracji wystawy jest „Czcionka Braku” — stworzona przez artystkę w czasie afazji, kiedy zapisywane przez nią litery były niekompletne i nieczytelne.
Ekspozycja ma strukturę otwartą. Jej nieodłączną część stanowią gesty obecności: działania, spotkania i warsztaty — dzięki czemu funkcjonuje ona jako dynamiczna mapa zarówno osobistych śladów, jak i zbiorowych doświadczeń. Odwiedzający mają również możliwość bezpośredniego kontaktu z wybranymi pracami — poprzez dotyk i rysowanie.
„Kartografia macierzyństwa” rozwija wątki zapoczątkowane przez artystkę w Zachęcie w 2014 roku, podczas konferencji „Kultura i neuronauka” poświęconej różnym aspektom funkcjonowania mózgu. W ramach wystawy Wiktor kontynuuje także działania jako animatorka spotkań w ramach projektu „NeuroUżyteczna”, który ma na celu uaktywnić i uspołecznić osoby różnorodnie sprawne.
Wystawie towarzyszy wydana przez Zachętę książka „Kartografia macierzyństwa” (2026) oraz poprawione i uzupełnione drugie wydanie książki „Wołgą przez Afazję” (2014), dostępne w Księgarni Artystycznej Zachęty.
________
Karolina Wiktor — artystka wizualna, autorka i twórczyni projektu „NeuroUżyteczna”, wspierającego osoby po udarze mózgu. Laureatka Nagrody Katarzyny Kobro (2017). W latach 2001–2013 współtworzyła z Aleksandrą Kubiak duet performerski Grupa Sędzia Główny. W 2009 roku, po pęknięciu tętniaka i udarach, jej droga artystyczna nabrała zupełnie nowego kierunku. Dziś zajmuje się poezją wizualną i konkretną oraz tworzy autorską „Czcionkę Braku”. W swojej twórczości łączy wiedzę o mózgu, kognitywistyce i neuronauce z doświadczeniem odbiorcy. Współtworzyła w Zachęcie konferencję i warsztaty „Kultura i neuronauka”. W 2020 roku na zaproszenie Fundacji Teatr 21 zrealizowała performatywny film „Niezbędnik Afazjanina”. Prowadziła blog afazja.blogspot.com, a w tej chwili prowadzi poezjawizualna.blogspot.com. Jest autorką książek „Wołgą przez Afazję” (2014), graficznego poematu „Pusto-stan nienawiści” (2019) i „Kartografii macierzyństwa” (2026).
________
Instytucja finansowana przez: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Zachętę wspiera: Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych
Mecenas Zachęty: ORLEN
Patroni medialni: Pismo, Nasze Miast
