Problemy z układem oddechowym nie zawsze przebiegają wyłącznie z kaszlem czy podwyższoną temperaturą. Poznaj typowe objawy chorób dróg oddechowych i dowiedz się, jak wygląda ich leczenie oraz profilaktyka. Dzięki temu będziesz wiedzieć, kiedy należy udać się niezwłocznie do lekarza.
Choroby układu oddechowego – poznaj główne grupy
Choroby układu oddechowego to bardzo szeroka grupa schorzeń, które obejmują zarówno krótkotrwałe infekcje, jak i choroby przewlekłe wymagające stałej opieki specjalistycznej.
Choroby infekcyjne dróg oddechowych
Infekcje układu oddechowego są jednymi z najczęstszych problemów medycznych, z którymi pacjenci zgłaszają się do lekarza [1]. zwykle są to choroby o podłożu wirusowym, m.in. błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, ucha środkowego, gardła i migdałków podniebiennych [1]. Chociaż najczęściej infekcja dróg oddechowych pojawia się nagle, objawy są zróżnicowane.
W ostrym zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok pojawia się suchy kaszel oraz nieżyt nosa (katar z czasem staje się gęstszy) [2].
Ostre zapalenie ucha środkowego występuje z gorączką, katarem i kaszlem. Do tego dochodzi silny ból ucha, nasilający się najczęściej po przyjęciu pozycji leżącej [2].
Ostre zapalenie oskrzeli i oskrzelików charakteryzuje się występowaniem kaszlu. Towarzyszą mu m.in. świszczący oddech, a choćby lekki ból w klatce piersiowej [2].
Grypa charakteryzuje się wysoką gorączką, bólami mięśni, bólami głowy, dreszczami. Po ok. 3 dniach pojawiają się objawy ze strony układu oddechowego, np. suchy kaszel, katar, ból gardła [3].
Na tej liście znajduje się również pozaszpitalne zapalenie płuc, które często wywołują bakterie S. pneumoniae, M. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis, C. pneumoniae [2].
Choroby przewlekłe
Zalicza się do nich schorzenia, które realizowane są miesiącami i charakteryzują się powolnym postępem zmian chorobowych [4]. W odniesieniu do układu oddechowego są to np.:
- astma oskrzelowa – charakteryzuje się m.in. nawracającym kaszlem, świastami, trudnościami w oddychaniu; często objawy te nasilają się w obecności czynników „prowokujących” [5];
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – objawia się np. codzienną dusznością, przewlekły kaszel, uczucie zmęczenia lub wyczerpania [6]; zalicza się ją do chorób ogólnoustrojowych, która zwiększa ryzyko wystąpienia m.in. osteoporozy, schorzeń układu sercowo-naczyniowego, zaburzeń metabolicznych [7].
- mukowiscydoza – jest chorobą rzadką, która daje różne objawy w zależności od wieku pacjenta (w momencie rozpoznania); u dzieci typowe są nawracające zakażenia dróg oddechowych czy biegunka tłuszczowa; natomiast u dorosłych obserwuje się m.in. rozstrzenie oskrzeli, zapalenie trzustki, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych [8].
Choroby alergiczne
Spośród chorób alergicznych, dla układu oddechowego typowy jest alergiczny nieżyt nosa – stan zapalny błon śluzowych spowodowany alergenami wziewnymi. Za objawy odpowiadają m.in. roztocza kurzu domowego, pyłki traw i drzew. Niektóre osoby są uczulone na zarodniki pleśni [9].
Na czym polega diagnostyka chorób dolnych i górnych dróg oddechowych?
Najczęstsze choroby układu oddechowego różnicuje się w oparciu o charakterystyczne objawy opisywane przez pacjenta w wywiadzie medycznym. W razie wątpliwości lekarz może zlecić dodatkowe badania różnicujące, np. szybki test antygenowy na grypę czy COVID-19, test antygenowy w kierunku paciorkowców (przy podejrzeniu anginy) [2].
Uzupełnieniem powyższych metod są także badania laboratoryjne, np. oznaczenie CRP, morfologia, oraz badania obrazowe – szczególnie RTG [2].
Jak wygląda leczenie schorzeń układu oddechowego?
Sposób postępowania zależy przede wszystkim od konkretnej przyczyny chorób układu oddechowego. W przypadku ostrych chorób górnego odcinka układu oddechowego stosuje się głównie leczenie objawowe z uwagi na podłoże wirusowe większości chorób [2]. Zwykle podaje się więc leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz inne – w zależności od typowych objawów choroby układu oddechowego [2]. jeżeli pojawia się mokry kaszel, można sięgnąć po produkty lecznicze z serii Deflegmin.
Jeśli to bakterie są czynnikami wywołującymi choroby dróg oddechowych, wówczas zalecane jest podawanie odpowiednio dobranych antybiotyków. Tak jest m.in. w przypadku leczenia pozaszpitalnego zapalenia płuc [2].
Leczenie chorób układu oddechowego o charakterze przewlekłym jest dużo bardziej złożone. Zależy przede wszystkim od rodzaju schorzenia, a także stopnia nasilenia. Przykładowo u pacjentów z małym nasileniem objawów i niewielkim ryzykiem zaostrzeń POChP nie zaleca się długotrwałego stosowania leków, a jedynie przyjmowanie ich doraźnie, np. w okresie kaszlu lub w razie duszności [10]. Natomiast osoby z nasilonymi objawami muszą przyjmować np. długodziałające leki przeciwcholinergiczne w połączeniu z inhibitorem fosfodiestarazy 4 [10].
Jak zapobiegać chorobom układu oddechowego?
Nie ma jednego schematu postępowania, który pozwoliłby zapobiec rozwojowi chorób układu oddechowego. Duże znaczenie ma jednak to, aby unikać głównych czynników wywołujących dane schorzenie.
Przykładowo, choroby wirusowe układu oddechowego są wywoływane przez wirusy przenoszone m.in. drogą kropelkową. Dlatego ważne jest, aby unikać kontaktu z osobami chorymi.
Jeśli nasilenie objawów schorzeń układu oddechowego następuje w wyniku kontaktu czynników drażniących, koniecznością jest np. zaprzestanie palenia tytoniu, unikanie alergenów. Unikanie narażania organizmu na dym tytoniowy jest również ważne w kontekście profilaktyki raka płuca [11].
Ponadto warto zadbać o odpowiedni styl życia (prawidłowo zbilansowaną dietę, umiarkowany wysiłek fizyczny), który wpływa na ogólny stan zdrowia.
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Bibliografia
[1] Fedorczyk A. Skuteczne i bezpieczne łagodzenie objawów w infekcjach dróg oddechowych. Medical Tribune 2023/01: https://podyplomie.pl/medical-tribune/38633,skuteczne-i-bezpieczne-lagodzenie-objawow-w-infekcjach-drog-oddechowych (dostęp: 8.12.2025)
[2] Fal A., Babicki M., Brożek-Mądry E., et al. Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych. Wytyczne dla lekarzy POZ. Lekarz POZ. 2021;7(5).
[3] Wiercińska M., Grypa – rodzaje, rozpoznanie, leczenie i powikłania. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/grypa/grypasezonowa/79643,grypa-rodzaje-rozpoznanie-leczenie-i-powiklania (dostęp: 8.12.2025)
[4] Noncommunicable diseases. WHO: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases (dostęp: 8.12.2025)
[5] tłum. dr n. med Kupryś-Lipińska I., Leczenie astmy w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej: nowe wytyczne. Medycyna po Dyplomie Vol 19/Nr7/Lipiec 2010
[6] Czajkowska-Malinowska M, Mastalerz-Migas A, Kania A, Ledwoch J. Wytyczne konsultanta krajowego w dziedzinie chorób płuc oraz konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny rodzinnej dotyczące diagnostyki i leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc w POZ w ramach opieki koordynowanej. Lekarz POZ. 2025;11(2):73-86.
[7] Witryna: https://www.termedia.pl/pulmonologia/Wiemy-o-2-milionach-osob-z-POChP-w-Polsce-ale-chorych-jest-znacznie-wiecej,64876.html (dostęp: 8.12.2025)
[8] Rekomendacje postępowania w mukowiscydozie (cystic fibrosis – CF) dla lekarzy POZ – KOMPAS CF. Pediatria Polska 2017; 92: 431-44
[9] Wiercińska M., Alergiczny nieżyt nosa (katar sienny i całoroczny alergiczny nieżyt nosa): przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/57586,alergiczny-niezyt-nosa (dostęp: 8.12.2025)
[10] Mejza F. Zasady leczenia POChP. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/pochp/lekiileczenie/54233,zasady-leczenia-pochp/ (dostęp: 8.12.2025)
[11] Witryna: https://www.termedia.pl/onkologia/Wiadomo-dlaczego-czesc-palaczy-nie-zachoruje-na-raka-pluca,46679.html (dostęp: 8.12.2025)
Artykuł sponsorowany
