28 października na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego odbyła się konferencja naukowa „Opór – Wolność – Niepodległość”, poświęcona 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i akademickich, historycy, politolodzy oraz osoby zaangażowane w działalność opozycji demokratycznej. Władze UW reprezentowali prof. Ewa Krogulec, prorektor ds. rozwoju, oraz Robert Grey, kanclerz.
Konferencja była okazją do przypomnienia wydarzeń, które doprowadziły do powstania Komitetu Obrony Robotników (KOR) we wrześniu 1976 roku, a także do dyskusji o znaczeniu solidarności społecznej, oporu obywatelskiego i przemian demokratycznych w Polsce.
Wystąpienie inauguracyjne wygłosił Radosław Sikorski, wiceprezes Rady Ministrów, minister spraw zagranicznych.
W imieniu władz rektorskich Uniwersytetu Warszawskiego głos zabrała prof. Ewa Krogulec, prorektor UW ds. rozwoju. Podkreśliła szczególne znaczenie konferencji ze względu na obecność osób, które osobiście uczestniczyły w wydarzeniach sprzed 50 lat i współtworzyły historię polskiej opozycji demokratycznej.
– Historia Komitetu Obrony Robotników to nie tylko historia sprzeciwu wobec ówczesnej władzy. To przede wszystkim historia ludzi, którzy uznali, iż nie mogą pozostać obojętni wobec krzywdy innych. Mimo różnic w doświadczeniach, wykształceniu i poglądach potrafili działać wspólnie. Nie ograniczali się do słów – organizowali pomoc, wspierali represjonowanych i ich rodziny, upominali się o godność człowieka – mówiła prof. Ewa Krogulec.
Prorektor zwróciła również uwagę na związki historii Uniwersytetu Warszawskiego z dążeniami Polaków do wolności i niepodległości. Przypomniała, iż w 2026 roku uczelnia obchodzi jubileusz 210-lecia istnienia, który skłania do refleksji nie tylko nad jej osiągnięciami naukowymi, ale także nad postawami i odpowiedzialnością kolejnych pokoleń społeczności akademickiej.
– Uniwersytet to coś więcej niż miejsce prowadzenia badań naukowych i kształcenia studentów. To wspólnota, w której uczymy się samodzielnego myślenia, szacunku wobec innych i odpowiedzialności za posiadaną wiedzę. Historia KOR przypomina nam, iż istotą społecznej odpowiedzialności jest gotowość do dostrzeżenia potrzeb innych i działania na rzecz dobra wspólnego – podkreśliła prorektor UW.
Dziedzictwo KOR i odpowiedzialność za wspólnotę
Pierwszy panel konferencji poświęcono sytuacji społeczno-gospodarczej i politycznej Polski w latach 70. XX wieku. Dyskusję moderował prof. Jacek Wojnicki, kierownik Katedry im. Tadeusza Mazowieckiego UW. Wzięli w niej udział prof. Andrzej Friszke, prof. Antoni Dudek, prof. Jan Skórzyński, prof. Marcin Zaremba oraz Adam Michnik. Rozmowa dotyczyła historycznych uwarunkowań powstania KOR i sytuacji społecznej, która doprowadziła do protestów robotniczych w 1976 roku.
Drugi panel, zatytułowany „Polska a świat”, moderowała prof. Agnieszka Bieńczyk-Missala, p.o. dziekana WNPiSM UW. W dyskusji uczestniczyli prof. Jacek Czaputowicz, prof. Adam Daniel Rotfeld, Joanna Stasińska-Weschler oraz Eugeniusz Smolar. Zdalnie dołączył do nich prof. Timothy Garton Ash z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Uczestnicy rozmawiali o międzynarodowym kontekście działalności polskiej opozycji demokratycznej.
Ostatni panel, moderowany przez prof. Romana Kuźniara, dotyczył przemian politycznych dokonujących się poprzez opór społeczny. Wzięli w nim udział były Prezydent RP Bronisław Komorowski, Bogdan Borusewicz, Aleksander Hall, Ewa Kulik-Bielińska oraz Wojciech Włodarczyk.
Konferencja stanowiła okazję zarówno do naukowej analizy wydarzeń sprzed 50 lat, jak i do osobistej refleksji nad ich znaczeniem dla współczesności.
– Bardzo zależy mi na tym, aby ta historia nie została zapomniana. Nie tylko jako opowieść o wydarzeniach sprzed 50 lat czy przedmiot analizy naukowej, ale także jako przypomnienie, iż wolność, solidarność i ludzka przyzwoitość wymagają naszej codziennej troski – zaznaczyła prof. Ewa Krogulec.
Wydarzenie współorganizowała Katedra im. Tadeusza Mazowieckiego UW. Konferencja odbyła się pod honorowym patronatem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
