Dlaczego praca z przyszłymi ojcami jest dziś tak ważna
Wybitny pedagog Jesper Juul powiedział kiedyś, iż ojcostwo jest często zaproszeniem do osobistej zmiany. Rzeczywiście – ojcostwo to czas głębokiej transformacji, który zmienia wszystkich tych mężczyzn, którzy w sposób świadomy podejmują to wyzwanie. Jest to szczególnie aktualne dziś, w momencie gdy model męskości przechodzi ogromną przemianę.
Wraz z odchodzeniem od wzorca męskości opartego wyłącznie na dominacji, niezachwianej pewności siebie, sile i braku miejsca na słabość, ewoluuje również model ojcostwa – z patriarchalnego „żywiciela i autorytetu” w kierunku ojca wrażliwego, obecnego i zaangażowanego. W naszej pracy z mężczyznami widzimy wyraźnie, iż ojcostwo jest jednym z najbardziej poruszających i znaczących obszarów ich życia. Jak pisał Juul – to moment osobistej zmiany, w której nagrodą jest nie tylko osobisty rozwój, a również i głęboka relacja z dzieckiem, trwająca przez całe życie.
Współcześni mężczyźni chcą być zaangażowanymi ojcami. Widać to chociażby w zmianach prawnych – rosnącym wymiarze urlopów rodzicielskich i ojcowskich przysługujących ojcom i coraz większym zainteresowaniu korzystaniem z nich. Coraz częściej chcą razem ze swoimi partnerkami tworzyć partnerski model relacji, w której partnerstwo w rodzicielstwie jest fundamentalnym elementem. Problemem pozostaje jednak fakt, iż system edukacji i wsparcia dla przyszłych ojców nie nadąża za zmianami społecznymi, ani choćby za prawnymi.
Dobrym przykładem jest edukacja okołoporodowa, która wciąż w ogromnej mierze projektowana jest z myślą o przyszłych matkach. Wydaje się to oczywiste i intuicyjne, bo to przecież kobieta rodzi dziecko. Fakt ten nie może jednak przesłonić rosnącego znaczenia ojców. Z jednej strony są oni pełnoprawnymi rodzicami, coraz częściej zaangażowanymi w wychowanie i opiekę na równi z matką od pierwszych dni życia dziecka, z drugiej zaś mają swoje potrzeby, możliwości ale i ograniczenia – często inne niż matki. Co więcej ich aktywna obecność i zaangażowanie w opiekę wpływa pozytywnie na doświadczenie rodzicielstwa kobiet – zarówno w okresie okołoporodowym, ale w dłuższej perspektywie. Równe rozłożenie obowiązków opiekuńczych pomiędzy kobiety i mężczyzn ma pozytywne przełożenie na aktywność zawodową kobiet i ich równe szanse na rynku pracy, lukę płacową i emerytury. Tymczasem ojcowie często traktowani są marginalnie – jako „osoby towarzyszące”, pomocnicy, opiekunowie drugiej kategorii. Choć nowe standardy organizacyjne opieki okołoporodowej, które wejdą w życie w kwietniu 2026 roku, wyraźnie wskazują ojców jako adresatów edukacji okołoporodowej, w praktyce przez cały czas brakuje konkretnych, systemowych działań realizujących te wytyczne.
Z pomocą przychodzą inicjatywy organizacji pozarządowych, takich jak Fundacja Share the Care. Prowadzony przez nas warsztat „Zanim zostanę tatą” to program zaprojektowany specjalnie z myślą o przyszłych ojcach. Łączy on wiedzę psychologiczną, prawną (dotyczącą m.in. urlopów ojcowskich i rodzicielskich) oraz medyczną (związaną z przebiegiem ciąży i porodu), a jednocześnie tworzy bezpieczną przestrzeń do rozmowy o emocjach, obawach i oczekiwaniach.
Nowe ojcostwo – bez gotowych instrukcji
Wraz z przemianami współczesnego ojcostwa kształtują się nowe modele „bycia ojcem”. Ojcowie coraz częściej angażują się w życie dziecka od pierwszych chwil, budują relację zamiast opierać się na autorytecie nadanym „z urzędu” i dążą do partnerskiego podziału odpowiedzialności. Patriarchalny model ustępuje, ale nowy nie pozostało jasno zdefiniowany – być może nigdy nie będzie.
Jak zauważa prof. Tomasz Szlendak, socjolog w rozmowie dla magazynu Fathers: „Dzisiejsi ojcowie sami starają się być dla siebie wzorcami. Typ idealny nowego ojca musi się dopiero narodzić i ukształtować”. To właśnie brak gotowych wytycznych sprawia, iż wielu przyszłych ojców doświadcza niepewności, lęku i ambiwalentnych emocji.
Wciąż obecne są negatywne przekonania dotyczące roli ojca – „matka jest pierwszym opiekunem, ja tylko pomagam”. Tego typu sformułowania często pojawiają się w języku uczestników naszych warsztatów. Tymczasem ojcowie potrzebują wsparcia, aby:
- poczuć się pewnie w sytuacji niepewności i lęku,
- doświadczyć swojej ważności w życiu dziecka i partnerki,
- świadomie korzystać ze swoich praw, w tym z urlopów i czasu z dzieckiem.
Warunkiem psychicznej i emocjonalnej gotowości do przyjęcia roli ojca są wystarczająco dobre doświadczenia wyniesione z własnego dzieciństwa oraz świadome podejście do nowej roli. Problem w tym, iż wielu mężczyzn z pokolenia obecnych trzydziestolatków dorastało w cieniu ojców nieobecnych fizycznie lub emocjonalnie. Brakuje im wzorca. Dlatego tak istotne jest, aby przyszli ojcowie mieli przestrzeń do przyjrzenia się w męskim gronie swoim doświadczeniom, rozpoznania zasobów i deficytów oraz zbudowania własnej, autentycznej wizji ojcostwa.
Z perspektywy budowania relacji z dzieckiem kluczowa jest wyraźnie zarysowana ojcowska tożsamość – świadomość tego, kim jestem, w czym jestem dobry, a co stanowi moje wyzwanie. Taka „bezpieczna baza” pomaga radzić sobie z emocjonalną huśtawką, która nieodłącznie towarzyszy rodzicielstwu. Jak podsumował to jeden przyszły tata „Uczestnictwo w warsztatach dodają odwagi, wróciłem do domu psychicznie gotowy do bycia ojcem. Zrozumiałem swoją rolę w rodzinie i uporządkowałem sobie w głowie większość obaw”.
Szczególnie ważne jest, żeby prowadzone zajęcia były osadzone w kształtującym się nowym modelu ojcostwa – zaangażowanego, obecnego, empatycznego i tym samym wyraźne odejście od tradycyjnego modelu. W ten sposób poszerzamy wachlarz możliwości bycia ojcem, bez sztywnych ram i ograniczeń nieadekwatnych w obecnej rzeczywistości modeli ojcostwa. Potwierdza to wypowiedź jednego z uczestników ostatniej edycji „Warsztaty propagują ojcostwo oderwane od szkodliwych mitów i wizji toksycznej męskości, której jest pełno w mediach. Pomogły mi zrozumieć, iż bycie tatą nie oznacza bycia twardzielem, ale pozwala na wrażliwość i czułość wobec dziecka i partnerki”.
Zdrowie psychiczne ojców – niewidzialny temat
Ciąża i wczesne rodzicielstwo to czas ogromnych zmian nie tylko dla kobiet, ale również dla mężczyzn. Tymczasem emocje przyszłych ojców często pozostają w cieniu. Skupiają się oni na wspieraniu partnerek, marginalizując własne przeżycia, co może prowadzić do przeciążenia i problemów psychicznych.
Badania pokazują, iż depresja poporodowa nie dotyka wyłącznie kobiet, ale również od kilku do kilkunastu procent mężczyzn w Polsce. Jej przyczyną są m.in. lęk przed nową rolą, zmiany w relacji partnerskiej, brak snu, zmęczenie oraz poczucie nieważności. Nieleczona depresja ojca wpływa na jakość relacji partnerskiej, obniża jego zaangażowanie w kontakt z dzieckiem i negatywnie oddziałuje na funkcjonowanie całej rodziny.
Dlatego inwestycja w świadome ojcostwo jest realną formą profilaktyki zdrowia psychicznego – zarówno przyszłego ojca, jak i mamy. Edukacja przedporodowa, skierowana również do mężczyzn, zmniejsza ryzyko bezradności i wycofania. Zaangażowanie ojców już na etapie ciąży sprzyja poczuciu pewności w nowej roli, budowaniu więzi z dzieckiem i wzmacnia dobrostan całej rodziny. Często właśnie realne zaangażowanie ojca w opiekę daje możliwość odpoczynku kobiecie i wypracowaniu sprawiedliwego podziału obowiązków. W ten sposób jest to jeden z czynników zabezpieczający i samą kobietę przed depresją okołoporodową.
Zostaniesz niedługo ojcem lub planujesz rodzicielstwo ?
Zapraszamy na kolejne bezpłatne warsztaty „Zanim zostanę Tatą”: warsztaty odbędą się w weekend 25 i 26 kwietnia w Łodzi,
Czego możesz się spodziewać?
Podczas dwóch dni intensywnych spotkań skupimy się na tym, o czym rzadko mówi się w standardowych szkołach rodzenia. Program warsztatów został skonstruowany tak, aby uczestnicy mogli:
- Przyjrzeć się swoim emocjom: Zrozumiesz, jakie wartości chcesz wnieść do swojego ojcostwa i jak radzić sobie ze stresem towarzyszącym narodzinom.
- Zbudować więź z dzieckiem: Dowiesz się, jak nawiązać bliską relację z maluchem już od pierwszych wspólnych chwil.
- Zadbać o relację z partnerką: Porozmawiamy o tym, jak wspierać mamę dziecka i jak pielęgnować Wasz związek w nowej rzeczywistości.
- Poznać swoje prawa: Otrzymasz rzetelne informacje o urlopach dla ojców i aktualnych przepisach, które ułatwią Ci planowanie opieki.
Warsztaty poprowadzi zespół doświadczonych praktyków:
- Marcin Grudzień – psychoterapeuta i trener z Pracowni Bliskich Relacji.
- Rafał Zadykowicz – lekarz ginekolog, członek Rady Programowej Fundacji Share the Care.
- Karolina Andrian – założycielka Fundacji Share the Care
Zapisy i uczestnictwo
Udział w warsztatach jest całkowicie bezpłatny, jednak ze względu na warsztatowy charakter spotkania liczba miejsc jest ściśle ograniczona do 15 osób. Decyduje kolejność zgłoszeń.
Prosimy o przemyślane i odpowiedzialne zapisy – rezerwując miejsce, zajmujesz je innemu tacie, który mógłby skorzystać z tej wiedzy.
ZAPISZ SIĘ TU
Zapraszamy do wspólnego przygotowania się do najważniejszej roli w życiu!
Więcej o naszych działaniach przeczytasz w sekcji Rodzice oraz o prawach ojca w sekcji Prawa Taty
