Nowelizacja programu oznacza duże przesunięcia środków oraz wprowadzenie nowych priorytetów związanych z bezpieczeństwem i odpornością regionu. Województwo Podlaskie od początku aktywnie zabiegało o ich wprowadzenie na poziomie unijnym.
– Tuż po objęciu funkcji marszałka w maju 2024 roku ogłosiliśmy wraz z zarządem termin tzw. trudnego sąsiedztwa. Przez kolejne miesiące budowaliśmy koalicję wschodnich regionów Unii Europejskiej, aby przekonać Komisję Europejską oraz wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej komisarza ds. spójności i reformy Raffaela Fitto do wprowadzenia nowych celów. Efektem tych działań była konferencja wysokiego szczebla w Białowieży w czerwcu ubiegłego roku, podczas której je zapowiedziano – przypominał Łukasz Prokorym.
Aby mogły zostać wprowadzone, każdy region musiał przeznaczyć na ten cel co najmniej 10 proc. budżetu swojego programu operacyjnego( funduszy europejskich pozostających pod zarządem województw). W przypadku Podlaskiego udało się przesunąć 13,37 proc. budżetu, czyli prawie 174 mln euro.
Łatwiejsze finansowanie i więcej czasu
Zmiany oznaczają m.in. konkretne ułatwienia finansowe. Projekty będzie można rozliczać do końca 2030 roku, czyli o rok dłużej niż pierwotnie zakładano. Nowe działania otrzymają 20 proc. swojego budżetu z góry, co pozwoli szybciej rozpocząć inwestycje.
Co więcej, Województwo Podlaskie – jako region wschodniej części Unii Europejskiej – otrzyma dodatkową zaliczkę w wysokości 9,5 proc. budżetu programu. Zwiększony zostanie również maksymalny poziom dofinansowania projektów.
– Wzrośnie on z 85 do 95 procent. W praktyce oznacza to, iż Unia Europejska pokryje większą część kosztów inwestycji, a samorządy, firmy i instytucje będą musiały wnieść mniejszy wkład własny. To daje bardzo duże możliwości rozwojowe dla naszego regionu – zaznaczył marszałek.
– To także efekt wielu naszych działań – nie tylko konferencji w Białowieży, ale również Forum Spójności i Rozwoju Granicznego Unii Europejskiej, w którym uczestniczyło blisko tysiąc osób, dyskutując o sytuacji regionów wschodnich i potrzebie wzmocnienia ich bezpieczeństwa – dodał.
Nowe priorytety i przesunięcie środków
W programie powstanie sześć nowych priorytetów (XIII–XVIII). Przypomnijmy, iż przeznaczono na nie ponad 173 mln euro, czyli 13,37 proc. całego budżetu programu.
Z tej kwoty:
- ponad 154 mln euro pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
- ponad 19,5 mln euro z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Środki zostaną przeznaczone m.in. na rozwój przemysłu obronnego, nowoczesne technologie (w tym wodorowe), poprawę bezpieczeństwa wodnego, infrastrukturę podwójnego zastosowania, ochronę ludności oraz szkolenia.
Na co dokładnie trafią pieniądze:
- Przemysł i nowe technologie – 34 mln euro
Wsparcie otrzymają firmy działające w obszarze obronności, badań i rozwoju oraz cyberbezpieczeństwa.
– Ten priorytet powstał w wyniku dyskusji z naszymi przedsiębiorcami i uczelniami. Dlatego stworzyliśmy dwa komponenty: jeden wspierający przedsiębiorców w realizacji inwestycji, m.in. w działalność badawczo-rozwojową, oraz drugi – dedykowany uczelniom i instytucjom otoczenia biznesu, umożliwiający tworzenie centrów badawczo-rozwojowych – wyjaśniał marszałek.
- Gospodarka wodna – 11,5 mln euro
Środki zostaną przeznaczone na modernizację wodociągów i kanalizacji, ograniczenie strat wody oraz lepsze zabezpieczenie infrastruktury na wypadek sytuacji kryzysowych.
– Unia Europejska dziś bardzo rzadko wspiera rozwój gospodarki wodno-ściekowej. Udało nam się przekonać, iż w naszym regionie wciąż istnieją „białe plamy” w dostępie do infrastruktury. To kwestia bezpieczeństwa mieszkańców. Wsparcie obejmie budowę i modernizację sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków, także z uwzględnieniem zabezpieczeń na wypadek sytuacji nadzwyczajnych – informował Łukasz Prokorym.
- Technologie krytyczne – projekt STEP – 14,1 mln euro
Środki zostaną przeznaczone na inwestycje w produkcję wodoru z odnawialnych źródeł energii, magazynowanie energii oraz budowę systemów dystrybucji, które będą mogły być wykorzystywane także w sytuacjach kryzysowych. Marszałek zaznaczył, iż celem samorządu województwa jest rozwój podlaskiej doliny wodorowej. Realizacją tego priorytetu zajmie się Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna.
- Obronność i gotowość cywilna – ponad 94 mln euro
To największy nowy obszar wsparcia. Obejmuje budowę i modernizację schronów, systemy ewakuacji, wsparcie szpitali i ratownictwa, wzmocnienie infrastruktury energetycznej, modernizację jednostek OSP oraz rozwój infrastruktury lotniskowej w Białymstoku i Suwałkach.
Nie chodzi tu o wydłużaniu pasów startowych, ale o rozwój infrastruktury nawigacyjnej, dróg kołowania czy zaplecza technicznego. Ze wsparcia skorzystają także jednostki OSP – nie tylko te włączone do systemu KSRG, ale wszystkie.
- Szkolenia i edukacja – 19,5 mln euro
Środki zostaną przeznaczone na szkolenia z reagowania kryzysowego, pierwszej pomocy i ewakuacji, rozwój kompetencji cyfrowych oraz edukację w zakresie zarządzania ryzykiem – szczególnie w szkołach ogólnych i zawodowych.
Co dalej?
Proponowane zmiany zostaną przekazane do Komisji Europejskiej. Po ich zatwierdzeniu Zarząd Województwa Podlaskiego przyjmie odpowiednią uchwałę.
Wprowadzone modyfikacje mają sprawić, iż program będzie jeszcze lepiej odpowiadał na obecne wyzwania – związane z bezpieczeństwem mieszkańców, odpornością infrastruktury oraz rozwojem nowoczesnych technologii w regionie.
Realizacja programu
Marszałek poinformował też o stanie realizacji FEdP. Na 31 stycznia 2026 r. podpisano umowy na 45 proc. budżetu programu, rozliczono prawie 14 proc. środków, a do Komisji Europejskiej wysłano wnioski o płatność na blisko 187 mln euro, przekraczając plan na 2025 rok.
W środowej konferencji uczestniczyli również dyrektorzy departamentów „unijnych” czyli: dyrektor Departamentu Zarządzania Funduszami i Programami Karolina Perkowska, dyrektor Departamentu Innowacji i Przedsiębiorczości Emilia Malinowska, dyrektor Departamentu Europejskiego Funduszu Społecznego Agnieszka Dudzińska, dyrektor Wdrażania Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Daniel Puch oraz dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy Hubert Ostapowicz.
Aneta Kursa
red.: Julia Szypulska
fot.: Krzysztof Duszyński
źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego
