Nazywam się Robert Wilczek, mam pięćdziesiąt cztery lata i prowadzę warsztat samochodowy na obrzeżach Bydgoszczy. Z Martą jestem dwadzieścia jeden lat. Tamtego wieczoru, kiedy walnąłem dłonią w blat i sosjerka poleciała na obrus, ja tego zupełnie inaczej zapamiętałem, niż pewnie ona to teraz opowiada.
Byłem zmęczony jak pies. Cały dzień w warsztacie, klient wściekły, bo turbo w jego audi trzeba było zamawiać z Niemiec, dwa tygodnie czekania, a on stał nade mną i powtarzał, iż ma umowę na wynajem zastępczego auta i to go kosztuje sto dwadzieścia złotych dziennie. Wróciłem do domu koło ósmej, Marta podała pstrąga ze szparagami, pachniało czosnkiem i masłem, i akurat wtedy zadzwoniła moja matka.
Matka ma siedemdziesiąt osiem lat, mieszka na czwartym piętrze bez windy na Fordońskiej, dwa miesiące temu upadła na schodach i złamała nadgarstek. Lekarz z przychodni na Kujawskiej powiedział wprost: przy jej ciśnieniu i tych schodach to kwestia czasu, aż będzie gorzej. A ja miałem pusty lokal na Wiślanej — jednopokojowe, drugie piętro, winda, po remoncie, meble jeszcze w folii. To mieszkanie zostało mi po sprzedaży udziału w warsztacie ojca, jeszcze zanim poznałem Martę. Dla mnie to było oczywiste jak dwa razy dwa: matka nie będzie się tłuc po schodach, tylko wprowadzi się tam, gdzie jest winda i portier w budynku pilnuje klatki.
Powiedziałem to głośno, może za ostro, przyznaję. Ale nie dlatego, iż gardziłem zdaniem Marty. Dlatego, iż bałem się, iż matka złamie sobie coś jeszcze, tym razem biodro, i już nie wstanie. Marta odłożyła widelec na brzeg talerza, wytarła usta serwetką i nic nie powiedziała, a ja pomyślałem — dobrze, załatwione. Nie zauważyłem wtedy, iż w tym milczeniu nie było zgody, tylko coś, co teraz nazwałbym rachunkiem, który zaczęła prowadzić.
Bo Marta ma swoje rachunki, o których ja przez dwadzieścia jeden lat nie wiedziałem prawie nic. Wiedziałem, iż jeździ na działkę do mojej matki w Osielsku co drugą sobotę, iż pomaga przy cukiniach, iż raz w roku oddawała swoją premię na nasz wspólny wyjazd, bo ja akurat "musiałem" dołożyć matce na kolonoskopię prywatną. Nie widziałem w tym nic dziwnego. Tak się żyje w rodzinie, myślałem. Nie przyszło mi do głowy, iż ona to zapisuje gdzieś w sobie, jedna kreska za drugą.
O mieszkaniu na Wiślanej dowiedziałem się, iż to jej. Dostała je w spadku po ciotce z Torunia, wcześniej niż zaczęliśmy być razem na poważnie, więc formalnie majątek odrębny. Wiedziałem to, ale jakoś… uznałem, iż skoro jesteśmy małżeństwem, to wszystko jest wspólne, tak to sobie tłumaczyłem. Nie zapytałem jej. To był mój błąd, teraz to widzę jasno, bo dzień przeprowadzki matki Marta wyciągnęła z szuflady kopertę.
Umowa najmu. Osiemdziesiąt tysięcy złotych rocznie, spisana na osobę trzecią — jakąś parę z dziećmi, którą już wcześniej sobie znalazła przez znajomą z pracy, bez mojej wiedzy. Data podpisu: dwa tygodnie wcześniej, zanim jeszcze doszło do tej awantury przy stole.
— Robert, to mieszkanie jest moje z mocy prawa, majątek przedmałżeński. Włożyłam w remont sto trzydzieści dwa tysiące złotych z własnych oszczędności. Muszę to odbić najmem.
Stałem z tą kartką w ręku i czułem, jakby mi ktoś odciął nogi w kolanach. Nie dlatego, iż straciłem lokal dla matki — to bolało, ale rozumiałem logikę. Bolało co innego: iż przez dwadzieścia jeden lat myślałem, iż wiem wszystko o kobiecie, z którą śpię, a ona potrafiła przez dwa tygodnie prowadzić całą sprawę, chodzić do notariusza, podpisywać papiery, i ani słowem się nie zdradzić.
Zadzwoniłem do matki tego samego wieczoru. Nie powiedziałem jej prawdy, tylko iż "coś się skomplikowało z papierami" i iż poszukam jej mieszkania do wynajęcia blisko nas, sfinansuję to z warsztatu. Ona pochlipała trochę w słuchawkę, powiedziała, iż przez całe życie tylko przeszkadza, i odłożyła słuchawkę, zanim zdążyłem cokolwiek dodać.
Przez tydzień w domu było jak w kostnicy. Ja spałem w pokoju gościnnym, bo nie potrafiłem na nią patrzeć bez tego uczucia w gardle. Marta chodziła do pracy, wracała, gotowała jak zawsze, jakby nic. To mnie wściekało bardziej niż sama umowa najmu — ten jej spokój, którego u siebie nie potrafiłem znaleźć.
W sobotę pojechałem do niej — nie do żony, tylko dosłownie pojechałem do mieszkania na Wiślanej, bo lokatorzy mieli się wprowadzać w poniedziałek. Zastałem tam Martę z teczką dokumentów, mierzącą coś przy oknie w salonie. Powiedziałem jej wprost, iż tak się nie robi, iż mogła mi powiedzieć wcześniej, iż to jej mieszkanie, zanim zacząłem rozdawać obietnice matce.
— A ty mnie kiedykolwiek pytałeś, zanim obiecywałeś jej cokolwiek moim kosztem? — odpowiedziała, nie podnosząc głosu.
I nie miałem na to odpowiedzi. Bo nie pytałem. Nigdy. Ani o działkę w Osielsku, ani o premię, ani teraz o mieszkanie.
Podeszła do stołu, na którym leżała jeszcze jedna kartka — wydruk z jej konta bankowego, historia przelewów za dwanaście lat. Czternaście różnych wpłat na "potrzeby mamy": remont łazienki na Fordońskiej, prywatny lekarz, wyjazd sanatoryjny w Ciechocinku, choćby nowa pralka, kiedy stara się zepsuła. Suma na dole, podkreślona długopisem: sto dziewięć tysięcy złotych przez te lata.
— Robert, ja nie zabieram twojej matce dachu nad głową. Znajdę jej coś na parterze albo z windą, w rozsądnej cenie, i będę współfinansować, tak jak zawsze finansowałam. Ale to mieszkanie zostaje moje i idzie w najem, bo mam sto trzydzieści dwa tysiące złotych własnych pieniędzy wpakowane w te ściany, a jestem zmęczona byciem tą, która zawsze ustępuje.
Wyjęła telefon, otworzyła aplikację bankową, pokazała mi ekran — konto oszczędnościowe, które założyła osobno, beze mnie, jeszcze przed remontem. Na ekranie widniał numer rachunku i suma z pierwszego czynszu, który miał wpłynąć w poniedziałek. Powiedziała, iż pierwsze trzy raty najmu pójdą właśnie na wynajęcie kawalerki dla mojej matki, bliżej nas, z windą — a potem to już będzie jej, Marty, poduszka na starość, bo nikt inny takiej dla niej nie zbudował.
Nie miałem już nic do powiedzenia. Usiadłem na parapecie, tam gdzie jeszcze pachniało farbą, i patrzyłem, jak zbiera papiery ze stołu — najpierw wydruk z konta, potem umowę najmu, na końcu tę kartkę z sumą stu dziewięciu tysięcy — i wkłada je równo, kartka po kartce, do teczki, jakby zamykała szufladę, w której trzymała to wszystko przez dwanaście lat.
W poniedziałek rano stanąłem w progu tego samego mieszkania z kluczem, który miałem oddać nowym lokatorom. Para z dziećmi przyjechała furgonetką, mężczyzna niósł kanapę, kobieta trzymała na ręku śpiące niemowlę i pytała, gdzie jest licznik gazu. Podałem klucz mężczyźnie, powiedziałem, iż winda działa, a skrzynka na listy jest podpisana. Zamknąłem za sobą drzwi od klatki i poszedłem do samochodu, gdzie na siedzeniu pasażera leżała już teczka z dokumentami kawalerki przy Gdańskiej — do podpisania po południu, we dwoje, u notariusza o czternastej.
