NIKTUSIA – Mała Tajemnica z Warszawy

Rozumiej już! Ta staruszka nam nikt! wykrzyknęła Elwira, próbując przekonać swoją córkę do swej racji. Jadwiga, zaciśnięta w sztywnym grymasie, zdawała się gotowa wylać łzy, ale nagle podniosła głowę: Wtedy dla mnie będzie najdroższą nikim na świecie i nie będzie inaczej!

Tak było, iż z licznej wiejskiej rodziny Jana i Marii Lukowiak wszyscy córki poślubiły, a jedynie najmłodsza, Malwina najcichsza i najpokorniejsza została nieobliczona. Prawdopodobnie jej narzeczony nigdy się nie urodził albo zgubił w odległej krainie. Tak mawiała Maria, żałując córki. Malwina pozostawała przy rodzicach, mocnym filarem domu, dopóki jej rodzeństwo, które wyjechało do miasta, nie zaczęło mieć własnych dzieci.

Pierwszy z nich, Władek, syn najstarszej siostry, zjawił się z niskim ukłonem i wielką prośbą: Ciociu Malwino, przyjdź do mnie opiekować się córką. Przedszkole nie przyjmuje, a żona musi iść do pracy. Malwina, już dorosła kobieta, stała na rozdrożu: rodzice starzeją się, jak ich zostawić? Bojała się miasta, ale Władek nalegał, obiecując nie zaniedbać dziadków. Przedtem przyjeżdżał już pomóc przy ziemniakach i naprawić dach.

Rodzice namawiali córkę, by pojechała, mówiąc: Może w mieście poznasz jakiegoś mężczyznę. Nie była już starą, choć przeszła cztery dekady. Nie wiedziała, iż jej rodzice już snuli plany, co zrobić, gdy będzie sama, gdy ich pożegnają. W mieście może się zadomowić wśród krewnych. Tak więc Malwina, dotąd wiejska dziewczyna, stała się nianią. Władek rozważył to: znajoma ciotki znalazła podgodzinny etat, a staż Malwiny trwał dalej.

Starsza córka Władka poszła do szkoły, druga niedługo podążyła. Zmarli ojciec i matka Malwiny, a ona już nie opiekowała się dzieciami Władka, ale innym bratanichem. Przekazywano ją z rąk do rąk w rodzinie, od przedszkolaka po szkolnika. Wydawało się, iż stała się niepotrzebna. Zaczęli ją jednak ciągle wzywać, bo nie mogli się bez niej obejść. Ach, dziękujmy Władkowi!

Dwa lata przed tym, jak ciotka zaczęła kręcić wszystkich swoją obecnością, wiejski dom (las pełen jagód i grzybów, rzeka w pobliżu) został sprzedany przez dzieci siostry Malwiny za spore pieniądze. Władek zareklamował: Proponuję kupić ciocii mały pokój, bo przecież w domu ma udział. Niech już nie mieszka pod krzakami!

Księgowy z miasta Lublin, który podzielił się sztuczką przywracającą ostre widzenie, przeszelił przez spór. Prawnuki zmartwione pytały: A jeżeli umrze, kto dostanie tę małą rodzinę? Władek, czysta dusza, machnął ręką: Kto kieliszek poda, temu i przypadnie, albo jak Malwina rozporządzi. Gdyby żył, nie zostałby samotnym wujkiem. Jednak nie dożył pięćdziesięciu lat zmarł na zapalenie żołądka i raka.

Po śmierci Władka krewni przestali wspominać babcię Malwinę. Dzieci dorosły, nie potrzebowały już nianiek, a ona sama weszła w siódmą dekadę. Zdecydowała, iż w swojej małej rodzinie zamieszka. Przeniosła się do jednopokojowego mieszkania stół, szafa, rozkładane łóżko, prozaiczne rzeczy. Przyzwyczajona do troski o maluchy, poczuła się samotna, aż natknęła się na ofertę.

W sklepie, stojąc w kolejce przy kasie, podeszła do niej młoda kobieta: Przypadkiem nie opiekujesz się dziećmi? Moja córka (bladą dziewczynkę przy nodze) po operacji serca nie chodzi do przedszkola. Szukam najcudowniejszej niani z zakwaterowaniem. Malwina pochyliła się ku dziewczynce, a ta, rozjaśniając twarz, mruknęła: Chodź, będę cię czarować bajkami. I tak Malwina zyskała nową podopieczną.

Jadwiga miała cztery lata, a wychowywanie jej było czystą przyjemnością. Dwie małe, stare przyjaciółki połączyły się w jedną przestronną, jasną komnatę. Rodzice dziewczynki pracowali dużo, a większość czasu spędzała z KasiąMalwiną, nazywaną żartobliwie Kasia. Nie było ona wykształcona, ale sumiennie wykonywała polecenia: ćwiczenia oddechowe, spacery z dala od zanieczyszczonych ulic i regularny rytm. Jadwiga rosła zdrowa i silna.

Gdy nadchodziła noc, podopieczna wołała: KasiaMalwino, opowiedz coś o życiu. Niania snuła poważne, choć proste historie, i podzieliła się jednym szczególnym wspomnieniem: wróciła z bratem na statek, gdy jego żona w ciąży płynęła do domu. Pierwsze dziecko opiekowała się Malwina aż do przedszkola, potem powróciła na wieś, ale niedługo drugi potomek miał się urodzić, więc żona brata zabrała ją wcześniej.

Na pokładzie statku dziewczyna z niemowlęciem kręciła się, a Malwina zagadała. Okazało się, iż na imię ma Ola, studentka, która przypadkiem zostawiła kochanka. Dziecko przyszło, rodzice nie wiedzieli, co zrobić, i mogło ją wyrzucić z domu. Malwina zajrzała do paczki, w której leżało niemowlę z poważnym spojrzeniem, jakby rozważało własny los.

Och, gdybym tylko mogła westchnęła Malwina, żaląc się, iż jest starą panną. Ola, zmieniając ton, powiedziała: Muszę się zatrzymać, kupić coś dla dziecka. Niech zostanie w twoich rękach, jakby Bóg cię posłał. Żona brata nie widziała w Malwinie ciekawej rozmówczyni, więc zgodziła się. Ola położyła przy jej stopach dużą torbę, podała niemowlę i uciekła, gdy statek przybijał do nabrzeża.

Po dwudziestu minutach maleństwo zamarzło. Malwina, choć nigdy nie rodziła, z doświadczeniem rozwinęła kocyk, położyła śpioszki i zaczęła kołysać. Dostała też list od Oli, przepraszający za zostawienie dziecka, nazywając je Alusią. W torbie były jedynie ubranka, suchy proszek mleczny i termos z gorącą wodą żadnych dokumentów, więc prawdopodobnie Oli urodziła poza szpitalem.

Statek odpłynął, a Malwina karmiła Alusię, wspominając: Bóg nas posłał. Myśli krążyły, jakby zwodnicze sny: Weźmy ją do wsi, będzie moja córka. Żona brata podeszła, a po usłyszeniu tego wykrzyczała: A co my? Po co nam obce dziecko, kiedy mamy własne?

Zaraz po tym kapitan zabrał Alusię z Malwiny. Niania nigdy nie wybaczyła sobie tej niepewności. Gdy Jadwiga usłyszała tę smutną opowieść, przytuliła staruszkę mocno: Przynajmniej jesteś moja, nianiu. Malwina przytaknęła: Ty jesteś moja, mała dziewczynko.

Mimo iż Elwira zabrała Malwinie wszystko, co mogła, początkowo niania była pełnoprawnym członkiem rodziny. Dzielono się obowiązkami, płacono wynagrodzenie, które Malwina składała na książkę i emeryturę.

Pewnego dnia Elwira nieśmiało zasugerowała: Malwino, masz trochę wolnego. Może wynajmiemy pokój? Będzie nam trochę kasy, a możemy opłacić nauczycielkę muzyki dla Jadwigi. W domu leży pianino, a chciałabym, żeby moja córka grała, bez szkoły muzycznej. Malwina zgodziła się, a mieszkanie wynajęto.

Siedem lat później Elwira sprzedała udział w mieszkaniu po zmarłej ciotce. Zgoda Malwiny pozwoliła przekształcić małą przestrzeń w przytulne jednopokojowe mieszkanie, własność Jadwigi i Malwiny w równych częściach. Krewni przestali w nią wtrącać rękę, a życie płynęło spokojnie.

Rok po roku przeskakiwały. Jadwiga wyrosła na piękną i zdrową młodą kobietę, skończyła szkołę i wyjechała do Krakowa, zostając studentką. Malwina oddała wszystkie swoje oszczędności na czynsz, na wyżywienie i może na mały wkład w przyszły ślub.

Wtedy zaczęła tracić wzrok. Kroczyła po domu, nie odrywając nóg od podłogi. Zmarszczona, pachnąca starością, nie wiedziała, dlaczego znalazła się na progu Elwiry. Jej własna matka mieszkała daleko i nie potrzebowała pomocy, a tu obca staruszka, której żądała nalewaj herbatę, kup tabletki, wkładaj codziennie do ręki sama nie ogarniesz. Czyż nie to właśnie jej mąż, Elwiry, coraz częściej wracał po pracy późno?

Elwira przeniosła Malwinę z jasnego pokoju do ciemnej składziki. Po co się martwić, gdzie jest? Niech idzie do siebie! rzuciła, przechodząc na Pan/Pani. Widać było, iż według niej Malwina jest nikim. Wszystkie dobre uczynki niani zostały zapomniane.

W końcu niania nie tylko podniosła dzieci jednego kuzyna, ale sama stała się ciężarem dla Elwiry. Mieszkanie, które kupiono dzięki Malwinie, nie pozwalało wpuścić staruszki do domu krewnych. Matka Jadwigi zaczęła gromadzić dokumenty, by wstawić Malwinę do domu pomocy społecznej. Skontaktowała się ze znajomą, wpływową w urzędzie.

Jadwiga, wciągnięta w studenckie życie, na chwilę zapomniała o niani. Jak tam niania? pytała mamę po telefonie, ale nie czekała na odpowiedź, wracając do zajęć. Rzadko wracała do domu, zadowolona, iż rodzice przynoszą jedzenie w torbach. Na drugim roku studiów jej przyjaciel związał się z nią tak mocno, iż wynajęli wspólnie małe mieszkanie. I znowu Malwina musiała pomóc.

Po zdaniu egzaminów, Jadwiga wróciła do domu z wiadomością, iż Andrei jej ukochany zaręczył się z nią. W weekend przyjedzie z rodzicami, chcemy się poznać. Nie planujemy wielkiej uroczystości, ale suknia biała jest konieczna A gdzie jest niania? Przyniosłam jej prezent wyjątkowy! krzyknęła, wchodząc do pokoju, w którym kiedyś mieszkała niania. Elwira, nieco zawstydzona, podążyła za nią. Dziecko zawsze było bardzo wrażliwe.

Mamo?! Jadwiga przerażona nie znalazła Malwiny. Elwira niechętnie wyjaśniła: Nic się z nią nie stało. Leży w ciemnym kącie. Twój tata przestawił półki w szafie, zrobiliśmy pokój. Malwina i tak jest ślepa, więc spokojniej. Jadwiga otworzyła drzwi do składzika i ledwo dostrzegła zgnilizny łóżko i słabą staruszkę KasięMalwinę. Elwira, nie chcąc być świadkiem przerażającego spotkania, odeszła do kuchni.

Jadwiga poczuła kwaśny oddech starego pomieszczenia. Podeszła, pogłaskała zmarszczone policzki Malwiny, czując łzy na dłoniach. Nianiu, wybacz mi, moja mała, jagódko moja, słodka bułeczko, szepnęła, używając słów, które kiedyś mówiła do niej w dzieciństwie. Malwina szeptem odpowiedziała: Jadwinko, kochanie. Jesteśmy razem. Dotknęła głowy podopiecznej i mruknęła: Piękna jesteś.

Dwie godziny później Malwina, wyprana przez Jadwigę, najedzona i wypoczęta, siedziała na łóżku w starym pokoju. Na kolanach leżała mała, okrągła puszka z zapachem: Jadwiga przyniosła jej aromaterapię woreczki z suszonymi ziołami, kwiaty różne, każdy o innej woni. Nie brakowało specjalnych olejków, a Malwina poczuła się jak na kwitnącej łące. W końcu, choć była niewidoma, żyła dźwiękami, zapachami i dotykiem, których tak dawno nie odczuwała.

Za zamkniętymi drzwiami kuchni matka starała się prowadzić spokojny dialog z rozzłoszczoną córką. Mówiła, jak trudno jej pracować, opiekować się ślepą staruszką i jak ojciec Jadwigi wydaje się mieć kryzys wieku średniego: Jesteś młoda, więc kapryśna. Żyjesz jak motyl, fruwasz, cieszysz się życiem i miłością. Nie odbieram ci tego, ale nie oceniaj mnie. Jadwiga szeptem odpowiedziała: A jeżeli zamknę cię w szafie za czterdzieści lat, zrozumiesz?

Ona jest ślepa. Słuchaj mnie, córko! Ta staruszka nam nikt! wykrzyknęła Elwira, chcąc przekonać upartą dziewczynkę.W tym nocnym śnie, gdy wiatr szepnął imię Malwiny, cała rodzina nagle odkryła, iż prawdziwym domem jest jedynie echo ich własnych wspomnień, które rozbrzmiewało w ciszy.