Nowa lista lektur w liceach i technikach. MEN szykuje duże zmiany od 2027 roku

Nowa lista lektur w szkołach średnich. Zmiany od września 2027 roku

Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy przygotował propozycje nowych podstaw programowych dla czteroletnich liceów ogólnokształcących i pięcioletnich techników. Jednym z przedmiotów objętych reformą jest język polski.

Zgodnie z harmonogramem Ministerstwa Edukacji Narodowej nowe zasady mają zacząć obowiązywać 1 września 2027 roku, początkowo w pierwszych klasach szkół ponadpodstawowych. W kolejnych latach reforma ma obejmować następne roczniki.

Jedną z najważniejszych proponowanych zmian jest nowe podejście do szkolnych lektur. Autorzy projektu chcą zachować istotne dzieła polskiej literatury, ale jednocześnie zwiększyć znaczenie książek poruszających współczesne problemy społeczne, kulturowe i cywilizacyjne.

Przedstawione propozycje nie są jeszcze ostateczną listą obowiązującą wszystkich uczniów. Dokumenty wymagają dalszej oceny, a decyzje o ich przyjęciu należą do MEN.

Jakie lektury pozostaną w szkołach? Mickiewicz, Prus i Kochanowski

Planowane zmiany nie oznaczają całkowitego odejścia od klasyki polskiej literatury. W propozycji przez cały czas znajdują się utwory, które od wielu lat stanowią istotną część szkolnej edukacji.

Wśród wskazanych dzieł pojawiają się między innymi:

• „Lalka” Bolesława Prusa,

• „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza,

• „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza,

• „Kordian” Juliusza Słowackiego,

• „Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego,

• „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego,

• „Bogurodzica”,

• wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego.

Projekt zakłada również poznawanie twórczości polskich laureatów Literackiej Nagrody Nobla. Wymieniono Henryka Sienkiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Czesława Miłosza, Wisławę Szymborską oraz Olgę Tokarczuk.

Nie oznacza to jednak, iż wszystkie wymienione utwory będą musiały zostać przeczytane przez każdego ucznia w całości. W części przypadków projekt dopuszcza wybór dzieł lub ich fragmentów.

Literatura współczesna zyska większe znaczenie. Na liście aż 287 propozycji

Dużą zmianą ma być poszerzenie szkolnego programu o współczesną literaturę oraz publikacje poświęcone problemom dzisiejszego świata.

Według przedstawionych informacji łączna lista tekstów rekomendowanych do omówienia na poziomie podstawowym i rozszerzonym obejmuje 287 pozycji.

Wśród propozycji znalazły się między innymi:

• „Sapiens”, „Homo Deus”, „21 lekcji na XXI wiek” i „Nexus” Yuvala Noaha Harariego,

• „27 śmierci Toby’ego Obeda” Joanny Gierak-Onoszko,

• „Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik,

• „Cukry” Doroty Kotas,

• „Inna dusza” Łukasza Orbitowskiego,

• „Wielki przypływ” Jarosława Mikołajewskiego,

• „Ukochane równanie profesora” Yōko Ogawy,

• wybrane publikacje Szymona Bujalskiego poświęcone klimatowi i transformacji energetycznej.

Lista 287 pozycji ma charakter rekomendacyjny. Nie oznacza, iż uczniowie będą zobowiązani przeczytać wszystkie wymienione książki.

Propozycja pokazuje jednak wyraźny kierunek zmian. Lekcje języka polskiego mają w większym stopniu nawiązywać do zagadnień, z którymi młodzi ludzie spotykają się poza szkołą.

Wśród omawianych problemów mogą znaleźć się zmiany klimatyczne, rozwój technologii, relacje społeczne, migracje oraz współczesne wyzwania kulturowe.

Ile książek będą musieli przeczytać uczniowie?

W projekcie określono również minimalną liczbę dłuższych dzieł literackich, z którymi uczniowie powinni zapoznać się podczas roku szkolnego.

Na poziomie podstawowym przewidziano co najmniej cztery dłuższe utwory literackie rocznie. Oprócz nich młodzież ma poznawać krótsze teksty, fragmenty większych dzieł oraz wybrane publikacje publicystyczne.

W przypadku języka polskiego na poziomie rozszerzonym zaproponowano dodatkowo co najmniej dwa dłuższe utwory literackie w ciągu roku.

Nie oznacza to ograniczenia całej nauki wyłącznie do kilku książek. Program będzie obejmował także poezję, dramat, literaturę faktu i inne teksty kultury.

Nauczyciele dostaną większą swobodę w wyborze lektur

Istotnym elementem propozycji jest zmiana sposobu organizowania nauki literatury.

Autorzy projektu przewidują większą samodzielność nauczycieli w doborze tekstów. Ma to pozwolić na dostosowanie zajęć do potrzeb uczniów, ich zainteresowań oraz możliwości poszczególnych klas.

Zmienić może się również podejście do nauczania historii literatury.

Perspektywa historycznoliteracka pozostanie ważna, jednak omawianie książek nie będzie musiało opierać się wyłącznie na sztywnym podziale na epoki.

Oznacza to możliwość łączenia utworów powstałych w różnych okresach, o ile poruszają podobne zagadnienia.

Przykładowo literatura XIX wieku może być zestawiana ze współczesnymi tekstami dotyczącymi relacji międzyludzkich, nierówności społecznych czy przemian obyczajowych.

Uczniowie poznają także literaturę spoza Europy

Projekt zakłada również poszerzenie perspektywy kulturowej.

Obok klasycznych dzieł europejskich, w tym dramatów Williama Shakespeare’a, mają pojawić się utwory pochodzące spoza europejskiego i północnoamerykańskiego kręgu kulturowego.

W ten sposób młodzież będzie mogła poznawać odmienne tradycje literackie oraz sposoby przedstawiania świata.

Ważną częścią programu pozostanie literatura poświęcona II wojnie światowej, okupacji oraz systemom totalitarnym XX wieku.

Na poziomie rozszerzonym przewidziano ponadto pracę z tekstami naukowymi reprezentującymi co najmniej dwie dyscypliny humanistyczne oraz z wybranym esejem filozoficznym.

Nowa matura z języka polskiego. Kiedy zmienią się egzaminy?

Zmiany dotyczące lektur są częścią szerszego programu „Reforma26. Kompas Jutra”.

Resort edukacji planuje stopniową przebudowę nauczania, która obejmie zarówno szkoły podstawowe, jak i ponadpodstawowe.

Jednym z najważniejszych etapów reformy będzie zmiana egzaminów zewnętrznych.

Zgodnie z harmonogramem MEN pierwsza matura w nowej formule w liceach ma odbyć się w 2031 roku, a w technikach w 2032 roku. Nowy egzamin ósmoklasisty zaplanowano również na 2031 rok.

Oznacza to, iż uczniowie rozpoczynający czteroletnie liceum we wrześniu 2027 roku będą pierwszym rocznikiem, który zgodnie z planem przejdzie pełny cykl kształcenia według nowej podstawy i przystąpi do zmienionej matury.

Szczegółowy zakres wymagań egzaminacyjnych będzie jednak zależał od ostatecznego kształtu reformy i dokumentów przygotowanych dla egzaminów.

Harmonogram zmian w polskich szkołach

1 września 2026 roku – rozpoczęcie wdrażania nowej podstawy programowej w klasach I i IV szkoły podstawowej.

1 września 2027 roku – planowane rozpoczęcie reformy w pierwszych klasach szkół ponadpodstawowych.

2031 rok – planowany nowy egzamin ósmoklasisty oraz pierwsza matura w nowej formule w liceach.

2032 rok – planowana pierwsza matura w nowej formule w technikach.

Harmonogram wynika z założeń opublikowanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Co zmiany oznaczają dla uczniów i rodziców?

Dla obecnych uczniów liceów i techników najważniejsza informacja jest taka, iż przedstawiony projekt nie wprowadza natychmiastowych zmian w obowiązującej liście lektur.

Reforma ma być wdrażana stopniowo, począwszy od nowych roczników.

Uczniowie, którzy rozpoczęli szkołę ponadpodstawową przed wejściem w życie nowych zasad, nie mają automatycznie przechodzić na nowy program.

Największe znaczenie propozycje będą miały dla obecnych ósmoklasistów, którzy rozpoczną naukę w szkołach ponadpodstawowych we wrześniu 2027 roku.

Rodzice i uczniowie powinni jednak pamiętać, iż ostateczny katalog lektur oraz szczegółowe wymagania nie zostały jeszcze przesądzone.

Czy wszystkie szkoły będą musiały realizować tę samą listę?

Nie wszystkie książki wskazane w materiałach projektowych mają taki sam status.

Trzeba odróżnić utwory, których znajomość będzie wymagana na podstawie programu nauczania, od pozycji rekomendowanych, spośród których nauczyciele będą mogli wybierać.

Zwiększenie swobody nauczycieli może oznaczać, iż uczniowie różnych szkół będą omawiać częściowo odmienne dzieła, realizując jednocześnie wspólne wymagania edukacyjne.

Dotyczy to również liceów i techników w Warszawie, które zostaną objęte ogólnopolskimi zasadami reformy. Nie przewidziano odrębnej warszawskiej listy lektur.

MEN przygotowuje jedną z większych zmian w nauczaniu polskiego

Przedstawiona propozycja pokazuje, iż autorzy reformy chcą połączyć tradycyjną edukację literacką z większym otwarciem na współczesność.

Klasyczne utwory mają przez cały czas odgrywać istotną rolę, ale uczniowie będą mogli częściej sięgać po teksty dotyczące aktualnych problemów społecznych i cywilizacyjnych.

Zmienić może się nie tylko dobór lektur, ale również sposób prowadzenia lekcji, interpretowania tekstów i łączenia literatury z innymi dziedzinami wiedzy.

Kluczową datą pozostaje 1 września 2027 roku. To właśnie wtedy, zgodnie z harmonogramem, nowe podstawy programowe mają zacząć obowiązywać pierwsze klasy liceów i techników. Ostateczny zakres zmian będzie znany po zakończeniu prac nad dokumentami i podjęciu odpowiednich decyzji przez MEN.