Rozwód zawsze jest traumą. choćby jeżeli pozostanie razem małżonków byłoby większą, to rozstanie pozostaje bardzo trudnym doświadczeniem dla dzieci. Pozostawia po sobie ślad na cale życie. Co nie oznacza oczywiście, iż z tego powodu należy trwać ze sobą na siłę, bo nie, nie jest to prawda, czasami po prostu nie ma innej możliwości, trzeba się rozstać. Pozostaje wtedy pytanie, jak podzielić się opieką nad dziećmi. Czasami rozwiązaniem staje się opieka naprzemienna. Uważana za doskonałą w teorii, ale w praktyce niestety będącą daleką od rzeczywistości. Dlaczego w realnym życiu to się zwyczajnie nie udaje?
Opieka naprzemienna – w teorii doskonała, w praktyce niekoniecznie?Na czym polega opieka naprzemienna?
W zdecydowanej większości przypadków dzieci pozostają po rozwodzie z mamą. To mama odpowiedzialna jest wtedy za codzienność, obowiązki, wyzwania, widzi dzieci w trudnościach, w stresie dnia powszedniego. Tata zwykle pozostaje “panem od rozrywki, czasu wolnego i zabawy”. To dla wielu rodziców, zwłaszcza mam dość niesprawiedliwi układ. Sprawia wrażenie, jak to ktoś kiedyś ujął w zgrabnym porównaniu, iż mama to wtedy chleb razowy, a tata tort bezowy.
Nie ma wątpliwości, iż zarówno mama jak i tata powinni nosić na barkach odpowiedzialność za wzrost i rozwój dzieci. Nie tylko czerpać korzyści z przyjemnych chwil we dwoje, ale również partycypować w wyzwaniach – motywować do nauki, inspirować, wspierać, trwać w trudnych chwilach, nie tylko pięknych. Teoretycznie opieka naprzemienna ma tę nierówność zminimalizować. Czy rzeczywiście jednak tak się dzieje?
Opieka naprzemienna to model, w którym dziecko spędza porównywalną ilość czasu u każdego z rodziców, często w systemie tygodniowym lub dwutygodniowym. W wielu wypowiedziach bywa przedstawiana jako „złoty standard” po rozstaniu. Okazuje się jednak, iż w praktyce mnóstwo psychologów, pedagogów i badaczy podkreśla, iż nie jest to rozwiązanie uniwersalne. W pewnych sytuacjach może wręcz obciążać dziecko bardziej, niż mu pomagać.
Dlaczego to nie jest dobry pomysł?
Pisząc brutalnie: dziecko to nie jest miś, czy walizka, którą przestawimy z kąta w kąt. Nie jest tak, iż wystarczy zabrać dziecko z jednego domu i zaprowadzić do drugiego.
Teoretycznie opieka naprzemienna byłaby ok, gdyby to rodzice się wprowadzali i wyprowadzali. Dziecko pozostaje w tym samym mieszkaniu, czy domu, a to rodzic się wprowadza do danego miejsca na tydzień, a później następuje zmiana opiekuna. Dzięki temu młoda osoba pozostaje w tym samym miejscu, a trud zmiany otoczenia biorą na siebie dorośli.
W Polsce z uwagi na trudności lokalowe tak to nie wygląda. Dziecko pomieszkuje raz u mamy, raz u taty. To ono się przeprowadza. I choćby jeżeli ma w jednym i drugim domu swój pokój, to ciągle jest “na walizkach”. To nie daje dzieciom poczucia bezpieczeństwa.
Badania nad rozwojem mózgu dziecka pokazują, iż to właśnie poczucie bezpieczeństwa jest fundamentalnym czynnikiem decydującym o zdrowym rozwoju młodej osoby. Gdy go nie ma, rozwój ten może zostać zaburzony.
W modelu naprzemiennym:
- dziecko regularnie zmienia dom, łóżko, otoczenie, zasady i rytm dnia,
- musi stale adaptować się do dwóch różnych środowisk,
- traci poczucie „mojego miejsca”, które jest najważniejsze dla budowania tożsamości,
- brakuje mu stałego punktu odniesienia.
Życie w napięciu
Zaczynając od pozornie banalnych kwestii takich, jak ciągłe rozpakowywanie się i pakowanie, a kończąc na różnych zasadach w danym miejscu: opieka naprzemienna niesie realne konsekwencje dla dziecka, które staje się niejako zakładnikiem sytuacji.
Nierzadko starsze dziecko zaczyna się buntować. Jest zmęczone ciągłym jeżdżeniem od domu do domu, pragnie spokoju i trwałości. Psychologia mówi o chronicznym napięciu, którego doświadcza dziecko zmuszone do mieszkania w dwóch domach.
Kiedy opieka naprzemienna może się udać?
Istnieją jednak sytuacje, kiedy opieka naprzemienna może się udać.
Jest to możliwe, gdy:
- rodzice żyją w sympatii, nie kłócą się, potrafią dobrze współpracować, są dojrzali,
- mieszkają blisko siebie,
- potrafią być elastyczni, myśląc o opiece nad dzieckiem,
- potrafią stawiać potrzeby dziecka ponad własne.
Nie traktują dziecka jako zakładnika ich osobistych problemów. Nie walczą dzieckiem.
Trzeba mieć też świadomość, iż dużo zależy od dziecka. Nie każde dziecko jest gotowe na opieką naprzemienną, dużo zależy od odporności młodego człowieka, wrażliwości, gotowości na zmiany, a także sposobu regulacji emocji.
Jedno dziecko w takim układzie będzie dobrze funkcjonować, a drugie nie. I uwaga, różnice w tym zakresie mogą być znaczące choćby w obrębie rodzeństwa, oznacza to prawdziwe problemy natury organizacyjnej.
Opieka naprzemienna to dla dziecka sporo wyzwań i trudności. W trudnym okresie dorastania i dojrzewania mogą być to przeszkody niemal nie do przejścia.
W systemie naprzemiennym:
- rzeczy często są „w drugim domu”,
- dziecko może czuć się „w drodze”,
- trudniej budować stałe relacje społeczne,
- zmieniają się obowiązki i zasady.
Nauczyciele często zauważają, iż dzieci w opiece naprzemiennej bywają bardziej zmęczone i rozkojarzone.
Dlaczego to rzadko się udaje?
Wielu praktyków podkreśla, iż opieka naprzemienna bywa projektowana z myślą o „sprawiedliwości” wobec rodziców, a nie o realnych potrzebach dziecka. Jest ona tworzona z myślą o mamie i tacie, a nie o realnych i dobrych warunków wzrostu młodej osoby.
Dziecko:
- nie dzieli swojego życia na równe części,
- nie myśli kategoriami „praw rodziców”,
- potrzebuje przede wszystkim spokoju, bliskości i przewidywalności, a nie niepewności i ciągłej zmiany.
Tu przede wszystkim chodzi o dobroć dziecka, a nie rozgrywki dorosłych osób.
Jak trauma z dzieciństwa wpływa na wybór partnera?
To dlatego opieka naprzemienna przeważnie się nie sprawdza. Wprowadza za duży chaos, sprzyja “grom” między rodzicami, budzi niepewność wśród dzieci, utrudnia im codzienne funkcjonowanie od banalnego “szukania swoich rzeczy” poprzez poważne poczucie przynależności. Nie sprzyja jej też wrażliwość dzieci, bardzo często taki typ opieki wprowadza więcej zamieszania i problemów niż korzyści…
Wydaje się, iż lepszym rozwiązaniem jest pozostawienie dziecka w jednym domu i dzielenie się opieką nad nim. To ważne bowiem, bo alienacja rodzicielska przynosi ogromne szkody i to właśnie z jej powodu często dochodzi do decyzji o opiece naprzemiennej, która sama w sobie również często jest mocno niedoskonała, a choćby szkodliwa.
.JPG)
